Để báo chí đồng hành cùng doanh nghiệp

Cả nước hiện có 857 cơ quan báo chí, trong đó có 199 cơ quan báo chí in (86 báo trung ương, 113 báo địa phương), 658 tạp chí (521 tạp chí T.Ư, 137 tạp chí địa phương), một hãng thông tấn quốc gia; 105 báo, tạp chí điện tử (83 báo, tạp chí điện tử của cơ quan báo chí in và 22 báo, tạp chí điện tử độc lập). Tổng cộng, có 248 trang thông tin điện tử tổng hợp của các cơ quan báo chí; 67 đài PTTH (02 đài quốc gia); 183 kênh chương trình PTTH quảng bá (106 kênh truyền hình, 77 kênh phát thanh quảng bá); 75 kênh chương trình truyền hình trả tiền.

Nhân lực làng báo ngày càng đông đảo, với hơn 35.000 người, trong đó có 18.000 nhà báo được cấp thẻ và hơn 5.000 phóng viên chờ hội đủ điều kiện cấp thẻ, tỷ lệ nhà báo có trình độ đại học khoảng 94%, trên đại học là 5,5%.

Tình hình tài chính trong làng báo Việt còn nhiều áp lực. 300/857 cơ quan báo chí tự chủ về tài chính (trong đó có 10 đài PTTH, đài truyền hình). Trừ một số được hỗ trợ từ NSNN, còn lại phần lớn tự hạch toán, gặp nhiều khó khăn trng cân đối được thu chi do lượng quảng cáo và lượng phát hành tiếp tục giảm. Phần lớn quảng cáo chỉ tập trung ở một số báo điện tử có số lượng người truy cập lớn.

Cả trong lý thuyết và trên thực tế, báo chí coi doanh nghiệp như “đối tác toàn diện” và cũng là “đối tượng đặc thù” trong hoạt động tác nghiệp đưa tin và phục vụ hàng ngày của mình. Hầu như ấn phẩm nào cũng có chuyên mục, chuyên trang, số phát hành nào cũng có chí ít một vài bài, tin, ảnh liên quan trực tiếp và gián tiếp đến đời sống mọi mặt của cộng đồng doanh nghiệp và doanh nhân. Báo chí nào phát hành với số lượng bản lớn nhất hầu như đều ít nhiều cậy nhờ đến sự mở rộng phân khúc khách hàng là các doanh nghiệp hay tổ chức kinh doanh có liên quan…

Đặc biệt, nhiều báo lớn có vị thế, uy tín cao, kinh nghiệm tự chủ tài chính và hiểu biết thị trường phong phú, đều có chiến lược nghiêm túc nhất quán và hữu hiệu phát triển quan hệ khách hàng với các “đối tác chiến lược” là các doanh nghiệp hay tập đoàn doanh nghiệp lớn. Thậm chí, nhiều BBT, lãnh đạo và phóng viên của một số ấn phẩm báo chí, sau bao năm và chiến dịch, sự kiện gắn bó và phục vụ đắc lực cho cộng đồng doanh nghiệp, còn được coi là “người nhà” của nhiều doanh nghiệp có thành công, được doanh nghiệp “nuôi” và “chiều chuộng” thông qua những hợp đồng quảng cáo vàng, những chế độ đãi ngộ, sự ân sủng và nhiều biểu hiện “biết điều” hấp dẫn khác.

Đồng thời, nhiều doanh nghiệp cũng có chiến lược đầu tư phát triển thị trường và quan hệ khách hàng với sự trợ giúp không thể thiếu và đắc lực của báo chí và các cơ quan truyền thông đại chúng “cánh hẩu”.

Nói cách khác, nhiều báo lớn góp phần “làm đẹp” cho doanh nghiệp. Ngược lại, nhiều doanh nghiệp trở thành “sân sau” hay nhà tài trợ lớn của báo chí. Các quan hệ hợp tác và hỗ trợ tuyên truyền song phương và đa phương ngày càng đa dạng và mở rộng quy mô, trên mọi cấp độ, đã, đang và sẽ tiếp tục mang lại lợi ích cho tất cả các bên liên quan.

Có thể nói, chưa có bao giờ các doanh nghiệp lại được báo chí quan tâm như trong thời buổi kinh tế thị trường; đồng thời, cũng chưa bao giờ mà các doanh nghiệp lại cần, thân thiết và cả “ngại ngần” với báo chí như hiện nay. Xu hướng này ngày càng đậm nét hơn bởi nhiều lẽ:

Thứ nhất, các bài viết “thuận chiều”, kịp thời và tâm huyết, có trách nhiệm của báo chí khiến doanh nghiệp được các khách hàng và đối tác biết đến, tin cậy và tăng cường gắn bó, trở nên nổi tiếng và phát triển công cuộc kinh doanh hiệu quả hơn. Đồng thời, các thông tin và phản ánh “trái chiều” của báo chí về doanh nghiệp cũng ngày càng có ảnh hưởng đến uy tín và hình ảnh ‘sinh tử” của doanh nghiệp, thậm chí có thể khiến một doanh nghiệp đang huy hoàng trở nên lụi tàn và phá sản…

Thứ hai, các thông tin thị trường và tình hình biến động của chính sách, môi trường và kinh nghiệm kinh doanh được phản ánh trên báo chí đã, đang và sẽ giúp doanh nghiệp nắm bắt cập nhật, đầy đủ và chính xác hơn, từ đó góp phần để doanh nghiệp định hướng và điều chỉnh chiến lược, chính sách và cách thức kinh doanh phù hợp, nhạy bén hơn với các nhu cầu và triển vọng thị trường.

Thứ ba, sự cộng sinh của các doanh nghiệp với báo chí còn thể hiện ở chỗ thông qua “cầu trung gian” báo chí, doanh nghiệp có thể phản ánh trung thực và nhanh chóng nguyện vọng của mình lên cấp có thẩm quyền chính sách hoặc tác động đến thị hiếu tiêu dùng xã hội, thậm chí tạo áp lực đến những thay đổi chính sách và xu hướng thị trường lớn cả cấp vi mô và vĩ mô, từ đó ảnh hưởng đáng kể đến lĩnh vực và hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp…

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, quyền lực của báo chí trong đời sống kinh tế-xã hội nói chung và đối với doanh nghiệp nói riêng trong kinh tế thị trường hiện nay cũng dễ gây ra một số tác động mặt trái cho các doanh nghiệp, người tiêu dùng và cả xã hội từ những ngộ nhận hay lạm dụng của giới báo chí.

Đó có thể là hiện tượng coi thường doanh nghiệp và bạn đọc khi bài báo đưa tin thiếu khách quan, thiếu chính xác và thiếu kiểm chứng, do thiếu trách nhiệm hay nghiệp vụ yếu. Một số báo chí lợi dụng, dọa dẫm, sách nhiễu, vụ lợi doanh nghiệp, vi phạm đạo đức nghề nghiệp, quy trình tác nghiệp dẫn đến vi phạm pháp luật, bị xử lý. Thậm chí, có một vài tờ báo và phóng viên ngấm ngầm hoặc công khai phối hợp cùng “đánh hội đồng”, dùng thông tin và nghiệp vụ để “bắt nạt” hoặc “làm tiền” doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp “có vấn đề” hay “không biết điều’, thiếu chơi đẹp với mình...

Hiện tượng “con sâu bỏ rầu nồi canh” như vậy đã được minh chứng qua nhiều vụ án tương tự được xử và công bố trong thời gian qua.

Ngược lại, cũng có hiện tượng doanh nghiệp mượn tay báo chí và phóng viên thực hiện những phi vụ lạm dụng, lừa đảo đối tác, khách hàng, thậm chí cả cơ quan quản lý các cấp, thông qua những hợp đồng viết bài “khen” hoặc quảng cáo, “bốc thơm” doanh nghiệp và sản phẩm của doanh nghiệp quá mức, sai thực tế; trao nhận những giải thưởng hàng chất lượng hoặc các chứng nhận và cúp, giải thưởng hàng hoá báo chí ngày càng phong phú và khó phân biệt thật – giả được tổ chức hàng năm hoặc trong các hội chợ, triển lãm đủ loại….

Để quan hệ báo chí và doanh nghiệp ngày càng gắn bó và phát huy tác động tích cực, giảm thiểu các tác động mặt trái, cần sự phối hợp đồng bộ và trách nhiệm của các bên hữu quan:

Về phía nhà nước, cần tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý và tăng cường giám sát chặt chẽ việc thực thi các chính sách và quy định pháp quy liên quan đến quyền lợi và nghĩa vụ tiếp cận thông tin, đưa tin và cung cấp thông tin của các công dân, cơ quan báo chí và doanh nghiệp, tổ chức kinh doanh, cũng như các cơ quan quản lý các cấp trong đời sống kinh tế-xã hội; lấy sự bảo đảm quyền lợi của người tiêu dùng, quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp, coi trọng đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của nhà báo, vì tiến bộ xã hội và phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập là mục tiêu nhất quán khi thiết kế và điều chỉnh các quy định pháp lý có liên quan.

Về phía các cơ quan báo chí, cần coi trọng nhận thúc đúng đắn hơn sứ mệnh và quan điểm phục vụ, hài hòa hơn các góc độ thông tin, và cân bằng hơn quyền lợi với trách nhiệm của mình đối với bạn đọc và doanh nghiệp. Đặc biệt, cần có nhiều giải pháp đồng bộ và đột phá hiệu quả, thiết thực hơn trong quy trình và chuẩn mực nguyên tắc hoạt động nghề nghiệp, nâng cao chất lượng phóng viên và các thông tin liên quan đến doanh nghiêp, nhằm giảm thiểu những lạm dụng và yếu kém về nghiệp vụ, gây tổn hại đến uy tín báo chí, quyền lợi chính đáng của bạn đọc và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.

Về phía các doanh nghiệp, cần chú ý chủ động công tác thông tin cho báo chí, đồng thời tiếp thu và trả lời các thông tin báo chí, cũng như coi trọng chính sách nghiên cứu thị trường với sự hỗ trợ ngày càng to lớn của thông tin báo chí các loại.

Ngoài ra, về phía hiệp hội, cần có sự nghiên cứu thành lập thêm và vận hành hiệu quả hơn những định chế và cách thức phối hợp quan hệ và hoạt động đa dạng và thích hợp giữa các hiệp hội nhà báo với các hiệp hội doanh nghiệp các cấp độ và quy mô, tạo thuận lợi cho các hoạt động của cả các cơ quan báo chí, cũng như các doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong hoạt động của mỗi bên, vì lợi ích hợp pháp của mỗi bên, cũng như của xã hội; xây dựng những giải thưởng cần thiết chính thức cấp Hội và Quốc gia để khuyến khích và tôn vinh các cơ quan báo chí và phóng viên có nhiều thành tích trong hoạt động đồng hành cùng doanh nghiệp…