Dạy nghề cho nông dân ở Ninh Bình

Những ngày cuối tháng 9 công việc của anh Vũ Xuân Phong, Trưởng phòng dạy nghề - việc làm (Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Ninh Bình) thật bận rộn. Tháng 9 có hàng chục lớp ở cấp huyện cùng khai giảng mà hầu như buổi khai giảng nào cán bộ Sở cũng phải có mặt. "Có mặt là để đối chiếu danh sách xem học viên có đi học đúng đối tượng hay không? Số lượng bao nhiêu?" - Anh Phong nói. Tránh trường hợp số người đi học ít lại ghi tên nhiều để lấy kinh phí hoặc tên người có trong danh sách thì vắng, mà người ngoài chỉ tiêu lại có mặt cũng làm cho đối tượng đào tạo bị sai lệch.

Từ năm 2007, đứng trước đòi hỏi bức thiết về việc làm, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội (LÐ - TB và XH) được tỉnh Ninh Bình giao nhiệm vụ đào tạo nghề cho nông dân và người tàn tật ở địa phương. UBND tỉnh đã quyết định phân bổ 2,3 tỷ đồng kinh phí dạy nghề cho lao động nông thôn và người tàn tật, trong đó hai tỷ đồng phục vụ dạy nghề cho nông dân và 300 triệu đồng đào tạo nghề cho người tàn tật. Năm 2007 riêng "kênh" dạy nghề này, đã dạy nghề và giải quyết việc làm cho gần ba nghìn nông dân và gần 200 lao động là người tàn tật. "Chúng tôi hướng dẫn cơ sở xây dựng đề án, lên danh sách cụ thể của từng lớp học: tên, tuổi, địa chỉ của từng người ở mỗi lớp học. Sau khi xây dựng đề án, Sở tổ chức thẩm định cụ thể mới "rót" kinh phí xuống nơi đào tạo, không qua khâu trung gian" - Anh Phong giải thích. Thế nhưng để việc đào tạo nghề cho nông dân mang lại hiệu quả, Sở LÐ - TB và XH còn phải có trách nhiệm theo dõi xem người lao động sau khi đào tạo có việc làm không, làm ở cơ sở nào? Trước đây, việc đào tạo nghề cho nông dân phần lớn do các trung tâm dạy nghề ở huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh đảm nhiệm, nhưng có tình trạng đào tạo xong, người lao động khó kiếm được việc làm bởi doanh nghiệp thì cho rằng nghề họ cần, họ thiếu thì không dạy hoặc chưa đáp ứng được nhu cầu công việc. Cho nên xu hướng là các doanh nghiệp sẽ trực tiếp dạy nghề cho nông dân để rồi sau đó, những lao động này trở thành nguồn nhân lực của doanh nghiệp. Phương án này mang tính khả thi cao hơn song vấn đề là ở chỗ phải điều tra khả năng của doanh nghiệp xem cơ sở có năng lực hay không? Có phải là cơ sở thật sự thiếu lao động hay chỉ tạo cớ đào tạo nghề để xin kinh phí? Những doanh nghiệp lớn, làm ăn có uy tín như Xí nghiệp cói Năng Ðộng, Xí nghiệp tư doanh Chiếu cói Quang Minh (Kim Sơn), doanh nghiệp tư nhân Xuân Tình (Yên Mô), Công ty Hồng Ngọc (thành phố Ninh Bình), Công ty may mặc Việt Thái (thị xã Tam Ðiệp), Công ty Thành Hóa (Yên Khánh), v.v. mỗi năm doanh số hàng chục tỷ đồng và hiện đang có hàng trăm lao động là nông dân hằng ngày nhận nguyên liệu mang về gia đình sản xuất rồi trả sản phẩm cho doanh nghiệp. Anh Lê Văn Dương, Giám đốc Công ty Hồng Ngọc cho biết, hiện nay hơn 200 lao động là nông dân đang làm vệ tinh cho công ty. Công ty dạy nghề trồng nấm cho nông dân các xã nghèo Gia Minh, Gia Lạc, Gia Phong (Gia Viễn), rồi chuyển giao công nghệ và kiêm bao tiêu sản phẩm cho họ, mỗi tháng thu nhập gần một triệu đồng/người, cao hơn nghề nông trước đây. Còn Xí nghiệp cói Năng Ðộng, hằng năm xuất khẩu sản phẩm sang 20 nước trên thế giới với hàng nghìn mẫu mã cói mỹ nghệ... hiện có 800 lao động là nông dân ở Kim Sơn (Ninh Bình) và các tỉnh Thanh Hóa, Nam Ðịnh, Thái Bình đang gia công sản phẩm. "Nhu cầu về lao động của chúng tôi là rất lớn. Mỗi năm, xí nghiệp phải đào tạo nghề cho khoảng 200 lao động là nông dân thế nhưng nếu cơ sở khác dạy nghề thì sau khi học, người lao động chưa thể có việc làm ngay vì nó phụ thuộc nhu cầu của doanh nghiệp. Chẳng hạn, chúng tôi thiếu người sản xuất cói mỹ nghệ thì không thể nhận thợ thêu vào làm việc được". - Giám đốc Ðỗ Như Phong giãi bày.

Nho Quan là huyện miền núi nghèo của tỉnh Ninh Bình, có chín trong số 23 xã đặc biệt khó khăn. Năm 2008, Nho Quan được cấp kinh phí hơn 1,3 tỷ đồng để dạy nghề cho nông dân, trong đó, ngân sách tỉnh và T.Ư trợ giúp 1,2 tỷ đồng còn huyện trích hơn 100 triệu đồng cho cơ sở đào tạo, đặc biệt chú ý đến chín xã có tỷ lệ hộ nghèo cao. Huyện tổ chức hướng dẫn xã và doanh nghiệp xây dựng kế hoạch, lập đề án đào tạo nghề, nhất là gia đình neo đơn, sức khỏe yếu, hoặc không có điều kiện tự kinh doanh. Các xã, thị trấn căn cứ số lao động chưa có nghề cần đào tạo thì lập danh sách cụ thể gửi đến cơ quan chức năng thẩm định rồi cấp kinh phí. Những đề án dạy nghề từ xã đều có hợp đồng với doanh nghiệp để sau khi đào tạo, người lao động trở thành vệ tinh sản xuất cho cơ sở. Bằng hình thức này, năm 2008 huyện Nho Quan có 15 đề án triển khai và gần hai nghìn lượt người là lao động nông thôn được đào tạo nghề, trong đó hơn 1.800 người là phụ nữ. Hết tháng 9 năm nay, huyện có 5/6 đề án thực hiện thành công. Trường trung cấp nghề (do Sở LÐ - TB và XH tỉnh quản lý) là đầu mối quan trọng đào tạo nghề tại chỗ cho nông dân địa phương. Những học viên trẻ, có trình độ văn hóa học nghề hàn điện, may công nghiệp để rồi sau khi ra trường có thể vào các doanh nghiệp trên địa bàn. "Kênh" thứ hai là một số doanh nghiệp có trụ sở tại thành phố Ninh Bình do thiếu lao động thực hiện hợp đồng đã ký với đối tác thì lên huyện tìm nhân lực để đào tạo. Nổi bật là doanh nghiệp tư nhân Hà Trung tổ chức dạy nghề xiên cói xuất khẩu cho hơn 300 lao động nông nghiệp tại các xã nghèo Sơn Hà, Quảng Lạc, Lạng Phong, Văn Phong, Phú Lộc, Thượng Hòa, thị trấn Nho Quan. Cô gái trẻ Vân Anh, Giám đốc doanh nghiệp Hà Trung nói: Chúng tôi đào tạo tại trụ sở xã, không khống chế tuổi của học viên. Từ những người 60-70 tuổi đến các cháu 17-18 tuổi có nhu cầu đăng ký là công ty đào tạo để sau đó sản xuất gia công cho cơ sở. Ưu điểm của việc dạy nghề tại chỗ là doanh nghiệp không phải đầu tư cơ sở hạ tầng mà vẫn có địa điểm còn học viên thì không đi xa gây tốn kém. Hiện nay, hàng trăm lao động sau khi được đào tạo nghề đã sản xuất hàng cói mỹ nghệ cho doanh nghiệp Hà Trung với thu nhập ổn định 600-700 nghìn đồng/tháng.

Tuy nhiên, việc dạy nghề cho nông dân ở Ninh Bình cũng còn nhiều trở ngại. Thực tế cho thấy nơi nào cấp ủy đảng và chính quyền quan tâm sâu sát thì nơi đó việc đào tạo và học nghề của nông dân phát triển tốt. Khi đoàn kiểm tra của Sở kiểm tra một cơ sở đào tạo may công nghiệp, thấy một số học viên ở đây không có tên trong danh sách theo như đề án đã phê duyệt. Ðồng chí Lâm Xuân Phương, Phó Giám đốc Sở LÐ-TB và XH tỉnh Ninh Bình cho biết: Khi phát hiện, chúng tôi đã kịp thời có văn bản gửi huyện đình chỉ ngay lớp học. Hoặc như huyện nghèo Yên Mô, nông dân đào tạo xong không kiếm được việc làm vì địa phương không có doanh nghiệp lớn để bao tiêu sản phẩm. Các nghề đan cói, đan rổ rá, máy may công nghiệp, đan nong nia, v.v. song chỉ mang tính sản xuất nhỏ, bấp bênh, thu nhập không ổn định. Xã nghèo như Yên Ðồng, Yên Thành dạy nghề sau hai năm vẫn không tổ chức được việc làm cho người lao động khiến họ chán nản. Mặt khác, do mới được đào tạo cho nên sản phẩm chất lượng không đều, đường may chưa thẳng càng khó tiêu thụ, làm doanh nghiệp cũng không mặn hợp tác.

Dẫu vẫn còn bất cập, song phải khẳng định chủ trương đào tạo nghề tại chỗ cho nông dân ở tỉnh Ninh Bình là khâu đột phá trong việc chuyển dịch cơ cấu lao động từ nông nghiệp thuần túy sang công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp. Mới chỉ triển khai từ năm 2007 đến nay, song kết quả là hằng năm có khoảng hơn mười nghìn lao động nông thôn được trang bị thêm nghề mới tùy theo nhu cầu sử dụng của mỗi doanh nghiệp. Có thể trong một xã, một thôn cùng phát triển nhiều nghề. Tính đa dạng của ngành nghề đã giúp cho nông dân Ninh Bình có thu nhập ổn định từ 600-700 nghìn đồng/tháng, nhiều người đạt mức hơn một triệu đồng/tháng, điều đó cũng lý giải vì sao Ninh Bình chuyển hàng nghìn ha đất nông nghiệp sang khu vực sản xuất công nghiệp mà nông dân vẫn có đời sống ổn định, không ít gia đình kinh tế còn khá hơn trước. Cách làm mới của Sở LÐ-TB và XH Ninh Bình là muốn nâng cao hiệu quả của chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn thì năm 2010 sẽ áp dụng ba hình thức mới, đó là quản lý chặt kinh phí đào tạo, thường xuyên kiểm tra chất lượng đào tạo của cơ sở và giám sát kết quả sau đào tạo là người nông dân phải có việc làm mới. Bằng cách làm mới này, hy vọng đời sống của nông dân Ninh Bình sẽ ngày càng được cải thiện.

ÐỖ TẤN