Năm 1998, chính phủ Trung Quốc bắt đầu thực thi chiến lược đưa các doanh nghiệp nước này đầu tư ra nước ngoài, nhằm mục tiêu tận dụng “hai thị trường, hai nguồn tài nguyên” ở trong và ngoài nước, bảo đảm nền kinh tế đất nước phát triển bền vững. Chiến lược này đã nhanh chóng giúp hàng nghìn doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư ra nước ngoài với số vốn tăng từ 13 tỷ USD năm 2001 lên hơn 33 tỷ USD vào đầu năm nay.
Theo Tổng giám đốc Ngân hàng Trung ương Trung Quốc, Khương Kiến Thanh, hiện đã có hơn 2000 doanh nghiệp của Trung Quốc đầu tư ra nước ngoài với số vốn hơn 33, 4 tỷ USD. Các công ty Trung Quốc đã có mặt ở 139 nước và khu vực. Hiện nay, tên tuổi nhiều hãng sản xuất máy tính, điện tử, ô-tô… của Trung Quốc như Haier, Chang Hong, TCL, ShangHai dazhong… đã không còn xa lạ với thế giới. Sản phẩm của hãng điện tử - điện lạnh Haier đã có mặt ở 160 nước trên thế giới; còn ChangHong đã trở thành nhà sản xuất ti-vi lớn nhất thế giới với sản lượng hơn 12 triệu chiếc/năm.
Nhìn chung, các doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư ra nước ngoài chủ yếu tập trung vào hai lĩnh vực là khai thác tài nguyên và chế tạo tại chỗ. Hơn 70% số doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư ở các nước nhằm vào hai lĩnh vực này. Vì vậy, địa chỉ hấp dẫn các nhà đầu tư Trung Quốc là các nước đang phát triển ở châu Á và châu Mỹ la-tinh. Đi tiên phong và giữ vai trò chủ dạo trong chiến lược “đi ra nước ngoài” của Trung Quốc là các doanh nghiệp nhà nước. Tuy nhiên, ngày càng nhiều doanh nghiệp dân doanh của nước này vươn ra thế giới. Hiện nay, trong số các công ty Trung Quốc có mặt ở nước ngoài, doanh nghiệp nhà nước chiếm tỷ lệ 43%; công ty TNHH và cổ phần chiếm 33% và xí nghiệp tư nhân chiếm khoảng 10%. Các doanh nghiệp này chủ yếu tham gia thầu khoán các công trình, đầu tư sản xuất trực tiếp và buôn bán…
Các nhà phân tích cho rằng, thực hiện chiến lược đưa doanh nghiệp đầu tư ra nước ngoài, Trung Quốc đã chuyển hoá được sức sản xuất dư thừa trong nước; giảm bớt áp lực điều chỉnh cơ cấu kinh tế. Và, đây cũng là con đường quan trọng giúp nước này giải quyết mâu thuẫn căng thẳng giữa phát triển kinh tế với sự thiếu hụt tài nguyên, thị trường. Nếu tính theo đầu người thì tài nguyên, khoáng sản của Trung Quốc ít hơn rất nhiều so với mức bình quân chung của thế giới. Chẳng hạn, mức bình quân đầu người về dầu mỏ, khí thiên nhiên và than đá của nước này chỉ lần lượt bằng 11,1%, 4,3% và 55,4% mức bình quân của thế giới. Vì vậy, trong quá trình phát triển kinh tế, sớm muộn, Trung Quốc cũng phải vươn ra, tận dụng nguồn tài nguyên bên ngoài để bổ sung những thiếu hụt trong nước.
Mặt khác, trước xu thế toàn cầu hoá đang diễn ra nhanh chóng, lại có thêm động lực to lớn sau khi gia nhập WTO, việc các doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư ra nước ngoài là tất yếu. Bởi vì, sau hơn hai mươi năm thực hiện cải cách, mở cửa, kinh tế Trung Quốc đã đạt những thành tựu to lớn. Các công ty, tập đoàn kinh tế của nước này không ngừng lớn mạnh, đã tích luỹ đủ vốn, kinh nghiệm để có thể “mang chuông đi đánh xứ người” và cần không gian rộng lớn hơn để phát triển.
Để giúp các doanh nghiệp đầu tư ra nước ngoài thành công, chính phủ Trung Quốc đã và đang điều chỉnh, hoàn thiện nhiều chính sách pháp luật có liên quan đến đầu tư, tín dụng; dành cho các doanh nghiệp “đi ra nước ngoài” các khoản vay ưu đãi…Chỉ riêng Ngân hàng xuất nhập khẩu Trung Quốc, tính đến tháng 8 năm nay, đã dành 280 tỷ Nhân dân tệ cho các khoản vay phục vụ kinh tế đối ngoại. Việc Trung Quốc điều tiết kinh tế vĩ mô, giữ cho kinh tế trong nước ổn định, lành mạnh, cũng là sự hỗ trợ quan trọng cho các doanh nghiệp đầu tư ra nước ngoài.
Tuy nhiên, các nhà kinh tế cho rằng, chính sách phục vụ các nhà đầu tư trong nước đi ra nước ngoài của Trung Quốc hiện nay vẫn còn nhiều bất cập. Nhất là việc phê chuẩn các khoản vốn chuyển ra nước ngoài còn phức tạp; chính phủ vẫn áp dụng một số chính sách hạn chế đối với nguồn vốn đầu tư ra nước ngoài…Mặt khác, bản thân các doanh nghiệp của Trung Quốc cũng còn nhiều mặt yếu kém. Để có thể cạnh tranh và đứng vững trên thị trường thế giới, các doanh nghiệp này cần nâng cao hơn nữa trình độ khoa học, kỹ thuật, trình độ quản lý – kinh doanh. Để trở thành “nhà đầu tư “ lớn của thế giới, Trung quốc vẫn đang còn rất nhiều việc phải làm.
Quốc Trường
(Phóng viên Báo Nhân Dân thường trú tại Trung Quốc)
