| Nhạc kịch là loại hình nghệ thuật tổng hợp đỉnh cao, đòi hỏi năng lực nghệ thuật, khả năng chuyên môn của tác giả, đạo diễn, biên đạo múa và tập thể diễn viên, nhạc công. Một vở nhạc kịch không những đòi hỏi đầu tư nhiều công sức, kinh phí mà còn phần nào lựa chọn cả về đối tượng người xem. Sau thành công của một số vở nhạc kịch Cô Sao, Người tạc tượng, Bên bờ Krông Pa... có từ những năm 60-70 của thế kỷ trước, trong nhiều năm qua, nhất là thời kỳ chuyển sang cơ chế thị trường, hầu như sân khấu nước ta vắng bóng các vở nhạc kịch Việt Nam. |
Mang sắc thái văn hóa Tây Nguyên, sử dụng nhiều chất liệu âm nhạc, vũ đạo dân gian, nhưng thể hiện theo tư duy nhạc kịch cổ điển và đương đại, vở Ðất nước đứng lên đã tái hiện một cách hấp dẫn và sinh động nhịp điệu cuộc sống cao nguyên quật cường, phóng khoáng, dữ dội mà chan hòa tình người thủy chung, cao thượng.
Trong một không gian thấm đẫm chất sử thi, vừa bi tráng, vừa hào hùng, vở diễn đưa người xem trở lại làng Kông Hoa của Anh hùng Núp vào những ngày đầu trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Dưới tầng áp bức khắc nghiệt của thực dân, một câu hỏi lớn, đồng thời cũng là nỗi trăn trở của biết bao thế hệ người Ba Na nói riêng và cả cộng đồng các dân tộc thiểu số Tây Nguyên nói chung là làm gì và làm như thế nào để đánh Pháp, giữ làng, giữ nước.
Câu chuyện bắt đầu từ một truyền thuyết xa xưa được già làng kể lại về chàng dũng sĩ được thần linh trao thanh gươm báu đánh giặc, bảo vệ buôn làng. Vì sơ suất, thanh gươm vô tình rơi xuống sông và trôi mất theo dòng nước khiến lũ làng lâm vào cảnh lầm than, phải cúi đầu cam chịu kiếp sống nô lệ trước ngoại bang da trắng. Ðể tìm lại thanh gươm, người Tây Nguyên phải xuôi hướng dòng sông đổ về đồng bằng, cùng người Kinh mang gươm báu lên đánh đuổi kẻ thù chung, giành lại độc lập cho đất nước.
Câu chuyện tìm gươm báu tượng trưng cho tinh thần đại đoàn kết, làm nên sức mạnh chiến thắng của dân tộc Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước.
Vở có sáu cảnh chính: Ðạn bom và câu hỏi lớn, Nương rẫy thân yêu, Bắn Pháp chảy máu, Cơn đói và niềm tin, Luồng gió mới, Chiến đấu và chiến thắng; cuối cùng là đoạn Vĩ thanh.
Dựa trên những sự kiện từ cuốn tiểu thuyết của nhà văn Nguyên Ngọc, nhạc sĩ An Thuyên và tập thể sáng tác, dàn dựng vở nhạc kịch đã tập trung xây dựng nên hình tượng nhân vật Anh hùng Núp kiên cường, bất khuất, dám đánh và quyết đánh thực dân Pháp đến cùng.
Vị già làng quyền uy và sáng suốt cùng Núp một lòng theo Ðảng, theo Bác Hồ, dẫn dắt dân làng Kông Hoa vượt qua gian khổ, rào làng kháng chiến cho đến ngày thắng lợi. Ðó còn là hình ảnh bà mẹ Núp, là Mai Liêu- vợ Núp và cô gái Mai Du, những người phụ nữ Tây Nguyên đầy lòng vị tha, chân thành và thủy chung son sắt cùng chồng con bám đất, bám làng đánh giặc.
Nhiều chi tiết khá ấn tượng và xúc động như cảnh Núp bắn Pháp chảy máu, cảnh làng đói vẫn một lòng đánh giặc hay hình ảnh cán bộ người Kinh thâm nhập cuộc sống, ba cùng với đồng bào dân tộc thiểu số, rồi cảnh kết nạp Ðảng giữa núi rừng. Những lời nhắn nhủ, niềm tin yêu và nguyện ước của buôn làng khi Núp được ra bắc gặp Bác Hồ. Tất cả đã thể hiện một cách rõ nét những biến chuyển trong suy nghĩ và ý thức giác ngộ của đồng bào Tây Nguyên hướng về cách mạng.
Nhìn chung, kết cấu nội dung vở nhạc kịch khá chặt chẽ, diễn biến hợp lý với những điểm chốt kịch tính, tạo nên được một bức tranh tổng thể hoành tráng, mang âm hưởng sử thi hào hùng về những người con của núi rừng theo Ðảng, theo Bác Hồ, đoàn kết đứng lên đánh Pháp, giữ làng, giữ nước.
Là thể loại âm nhạc đỉnh cao, có nhiều đoạn hát độc thoại chuyển hóa nội tâm rất khó của nhân vật, nhưng các diễn viên thể hiện khá thành công, truyền cảm và gây nhiều ấn tượng.
Nhạc sĩ An Thuyên, tác giả và là tổng đạo diễn vở nhạc kịch cho biết, trong 120 diễn viên, đồng thời đang là sinh viên của nhà trường, tham gia vở diễn thì có tới 95% là người các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên. Họ đã thật sự mang vào vở nhạc kịch một phong cách và bản sắc văn hóa Tây Nguyên sôi động, góp phần quan trọng vào thành công của vở diễn.
Ðây cũng là vở nhạc kịch được khép kín các công đoạn sáng tác, dàn dựng với tổng kinh phí đầu tư thấp nhất nhưng mang lại hiệu quả cao trong công tác giảng dạy, "học đi đôi với hành" cho sinh viên, vừa khẳng định năng lực chuyên môn, tính chuyên nghiệp của đội ngũ cán bộ giảng viên của Trường cao đẳng Văn hóa - Nghệ thuật Quân đội.
Vở Ðất nước đứng lên sẽ được công diễn tại Nhà hát Lớn TP Hà Nội chào mừng kỷ niệm 60 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9 sắp tới, sau đó, tiếp tục lưu diễn tại các tỉnh Tây Nguyên và một số tỉnh, thành phố phía nam.
