Và thế là câu chuyện về loài bạch đào, nở hoa vào ngày Tết nguyên đán đã dần trở thành huyền thoại. Cùng với thời gian, người chơi đào chỉ còn biết đến hai loại hoa là đào bích, đào phai và một thú chơi cũng được nhiều người thành phố yêu thích khoảng mươi năm trở lại đây chính là đào rừng. Vậy mà có một người nông dân 25 năm trước đã cả gan “đánh thức” huyền thoại về một loài hoa quý, đưa bạch đào đã quay trở lại và nở hoa trên đất đào Hà Nội.
Hồi sinh giống đào quý
Sinh ra trên đất trồng đào, từ khi chập chững biết đi, Đỗ Bá Long đã phải theo mẹ ra đồng chăm sóc cây đào. Vì thế với Long, chơi với những gốc đào vừa được khứa đang ứa ra những dòng nhựa trong vắt mà chỉ cần vài tiếng sau đã đông cứng lại thành những viên bi như hổ phách ấy là một điều kỳ thú. Từ những ngày ấu thơ bên những gốc đào, tình yêu hoa đào đã ngấm dần vào từng suy nghĩ, hơi thở và là niềm vui cuộc sống của Long.
Chuyện kể truyền miệng về một loài hoa đào quý hiếm, tinh khôi, thanh tao mà trước đây là đặc quyền của các gia đình quan lại, Long đã được nghe kể nhiều lần song hư thực ra sao, nguyên nhân khiến loài hoa đó không còn trên đất đào Hà Nội nữa vẫn luôn theo đuổi anh.
Và chuyện xẩy ra giống như là cơ duyên, khi vừa tròn 25 tuổi, anh vô tình theo một người bạn sang Côn Minh- Trung Quốc, chính tại đây, anh đã được nhìn thấy những cây đào trắng của Trung Quốc trổ bông. Khi đó, Long biết, đã tìm được đầu mối của bài toán anh đã canh cánh mang trong lòng nhiều năm qua. Một cành rất nhỏ của cây đào trắng Côn Minh đã được gói bọc kỹ lưỡng mang về cùng với niềm hy vọng hồi sinh một giống đào quý ở Hà Nội.
Những tưởng mọi việc diễn ra suôn sẻ, nhưng, mắt đào trắng Côn Minh, khi ghép với gốc đào ta đã không được kết quả như mong muốn. Năm đầu tiên, cả năm cây đào ghép đều phát triển tốt nhưng khi tiết xuân tới, cả vườn đào bừng nở hoa thì năm cây vẫn khẳng khiu cành lá. Rồi năm sau, năm sau nữa, mặc dù đã áp dụng nhiều bí quyết gia truyền của người trồng đào gốc, cùng với nỗ lực chăm sóc nhưng những cây bạch đào được cắt ghép từ những mắt đào đưa từ Côn Minh về vẫn chưa nở hoa. Nhiều người trồng đào đã không ngần ngại đổi tên bạch đào của anh Long là đào “quét mạng nhện”.
Nhẫn nhịn tìm hiểu, thử nghiệm nhiều kỹ thuật mới, đến mùa xuân thứ 5, những bông bạch đào đầu tiên đã xuất hiện. Những cánh đào mong manh, trắng muốt, đẹp đến mơ màng, xếp chồng lên nhau từng cánh từng cánh như những bông tuyết trắng đã trở thành hiện tượng lạ của làng đào Hà Nội. Người dân kéo đến xem ầm ầm, thậm chí, nhiều người còn năn nỉ anh được mua lại gốc đào quý ấy với rất nhiều tiền nhưng đều nhận được cái lắc đầu từ chối. Ngày những chiếc nụ trắng ngần nở bung ra những bông đào trắng đầu tiên, cũng là khi những dòng nước mắt thấm đẫm vị mặn mòi của người trồng đào lăn dài trên gương mặt sạm đen vì nắng gió.
Nhưng câu chuyện chưa dừng ở đó, bạch đào còn làm khó anh khi những năm tiếp theo chỉ ra hoa vào tháng Hai âm lịch. Vì thế, từng năm anh Long điều chỉnh dần, chăm sóc, tính toán chi li như tuốt lá ngày nào, tưới nước, chăm bón ra sao cho những ngày tháng Chạp là hàng trăm mắt hoa trắng li ti đã hé cười ở trên cành. Rồi sau 5 năp tiếp theo, bạch đào đã chịu thuần và trổ nụ trắng bông và trong những ngày đầu năm mới. Những cây bạch đào trắng bông, xanh lá, có thể chưa phải là giống bạch đào xa xưa của các cụ song đã mang được thần thái của đào Hà Nội, đưa huyền thoại về một loài hoa trở về cho đất đào Hà Nội.
Nửa đời bên những cánh đào
Nói về bạch đào, nhà văn Băng Sơn, người được mệnh danh là nhà “đào học” đã ví loài hoa trắng muốt ấy như một thiếu nữ duyên dáng, như một con công giữa bầy chim sẻ. Không chỉ những người yêu hoa mà bất cứ ai đã từng một lần được chiêm ngưỡng thì đều không dấu nổi niềm đam mê, say đắm với loài hoa này. Nhà văn Băng Sơn thổ lộ ngày Tết, tìm được cành hoa đào ưng ý chơi trong nhà đã là một niềm vui lớn, nhưng nếu có được cành hoa quý hiếm như bạch đào trong những ngày đầu xuân thì quả là một sự may mắn. Suốt nhiều năm say mê, tìm kiếm bạch đào, ông mới chỉ may mắn một lần duy nhất mua được một cành bạch đào chơi Tết. Nhắc tới kỷ niệm đặc biệt về mùa xuân năm ấy, giọng ông vẫn không dấu nổi sự hưng phấn.
Lý do tại sao một loại hoa đẹp và quý như vậy mà không nhân rộng để nhiều người có được cái may mắn chơi bạch đào trong ngày Tết? Anh Long, chủ nhân của những gốc đào quý tâm sự, cách đây vài năm có bán lại cho một người trồng đào lâu năm ở Nhật Tân để nhân giống nhưng họ cũng chỉ trồng được năm đầu, tới năm sau thì do không có kỹ thuật chăm sóc tốt nên bạch đào cũng không sống được. Loài hoa này đẹp là thế song lại đỏng đảnh, kiêu sa này không giống như đồng loại, chỉ thời tiết không thuận chút, chăm bón không được kỹ lưỡng là y rằng “trở mặt” lại chẳng đâm bông hoặc lụi đi.
Anh Long tâm sự, người biết chơi đào không những phải biết nhận mặt từng loại đào mà còn phải biết chơi theo "dáng" hoặc "thế". Để uốn được một cây đào thế loại đơn giản nhất, người trồng ít nhất phải tốn mất ba năm. Còn với những thế như "Ngũ phúc" thì phải là năm năm trở lên.
Chơi đào đã cầu kỳ như vậy, người trồng đào lại càng phải say mê và tâm huyết với nghề hơn nhiều chứ không chỉ là việc tuốt lá, bón phân đơn thuần, vì thế mà người trồng đào xưa không thể thản nhiên đưa những cây đào không có cội hoặc thế xấu ra bán mà chỉ dám bán cành.
Cũng chính sự cầu kỳ và kỹ tính ấy mà nhiều khách cậy có tiền, sai người đến hỏi mua lại những gốc đào nơi vườn nhà đã bị anh thẳng thắn chối từ. Còn riêng với những cây bạch đào, một trong nguyên tắc bất di bất dịch đó là chỉ cho thuê, không bán gốc, mặc dầu giá của người chơi đào đưa ra đã từng cao gấp 10 lần một gốc đào thường. Thậm chí người thuê đào cũng không được ở quá xa ngoài Hà Nội vì quá trình vận chuyển sẽ làm tổn hại tới sức sống của cây.
“Chơi hoa dưỡng tâm, chơi chim dưỡng khí, chơi cá dưỡng thần” như các cụ xưa dạy là điều anh Long tâm tâm niệm niệm. Đào trắng tượng trưng cho sự trong sạch, thanh cao, nó tươi tốt thì lòng mình mới thanh thản được. Cho nên phải giữ sạch và giữ lá nó cẩn thận từ đầu đến cuối thì kẽ lá nào cũng cho hoa. Trận lụt lịch sử ở Hà Nội cách đây hai năm đã gần như xóa trắng vườn đào vài trăm gốc, may mắn thay, cây đào bạch 18 năm tuổi 2,8m, rộng 2,6m, đường kính gốc là 56cm đã cứu được. Nhờ thế, một thế hệ bạch đào mới lại tiếp tục sinh sôi trên đất đào Hà Nội. Trong những ngày giáo Tết, vườn đào của anh Long lại nhộn nhịp. Người đến chọn một gốc đào phai, đào bích và rất nhiều trong số đó tìm đến vườn để được chiêm ngưỡng những bông hoa đầu tiên của những cây bạch đào chi tử đang góp phần hồi sinh một loài hoa quý trên đất đào.
