Tại vùng biển này, năm ngoái, bọn cướp biển đã thực hiện hai vụ bắt cóc tàu biển lớn nhất thế giới. Ðó là, tàu chở dầu của A-rập Xê-út chở số dầu mỏ trị giá 100 triệu USD và một tàu của Ukraine chở hàng quân sự, trong đó có 33 xe tăng. Sau khi lực lượng đặc nhiệm Mỹ tiêu diệt ba tên cướp biển khi thực hiện cuộc tiến công giải cứu thuyền trưởng Richard Phillips người Mỹ bị bọn cướp biển bắt cóc, hiện nay chúng vẫn bắt giữ khoảng 260 con tin, trong đó có gần 100 người Philippines, hơn 17 tàu bị chúng bắt giữ.
Cướp biển Somalia hình thành và hoạt động như thế nào?
Năm 1991, những tướng lĩnh quân đội đã lật đổ nhà độc tài khiến Somalia rơi vào tình trạng vô chính phủ. Sự kiện này đã dẫn đến làn sóng đánh bắt cá bất hợp pháp, đổ bừa bãi chất thải công nghiệp và hóa chất độc của các đội tàu từ châu Âu và châu Á xuống vùng biển Somalia. Sau đó, những ngư dân địa phương và các tay súng đã hình thành các nhóm mang những tên như "Những người gác biển Somalia" và "Những người gác biển tự nguyện quốc gia", để đánh đuổi hoặc bắt giữ các tàu đến từ Hàn Quốc, Italy, Tây Ban Nha, Thái-lan và bất cứ nước nào. Nhận thấy việc bắt giữ các tàu dễ dàng, các nhóm nói trên đã biến thành các băng nhóm cướp biển. Trong những ngày đầu hành nghề, những tên cướp biển Somalia với một vài khẩu súng ngắn đã sử dụng tàu đánh cá áp sát các tàu và sau đó trèo lên tàu hoặc dùng dây leo lên tàu. Nhờ "doanh thu" từ các khoản tiền chuộc cùng với kinh nghiệm, chúng đã mua nhiều thuyền tốc độ cao, những thiết bị theo dõi và vũ khí mạnh. Ðặc biệt, hiện nay phương pháp đánh cướp của chúng là: trước tiên dùng một "tàu mẹ" phát hiện mục tiêu và sau đó một số tàu tốc độ cao lao tới áp sát mục tiêu dùng móc sắt và thang leo lên tàu. Có lúc, cướp biển bắn vào mũi tàu nhằm đe dọa thủy thủ. Thông thường, các tàu tự vệ bằng cách chạy dích-dắc trên biển để đối phó hoặc phun nước với áp lực mạnh vào bọn cướp biển. Tuy nhiên, hầu hết các tàu không được trang bị vũ khí do tuân thủ thông lệ hàng hải quốc tế, vì thế thủy thủ thường đầu hàng ngay khi cướp biển lên trên tàu. Theo những người bị bắt làm con tin, nhìn chung họ được cướp biển đối xử tốt vì chúng coi họ là những người bình thường bị bắt để chúng đòi tiền chuộc hàng triệu USD từ nhà chủ tàu. Một số con tin đã miêu tả bọn cướp biển còn giết và nướng thịt dê cho họ ăn. Nhiều người dân nghèo và thanh niên thất nghiệp ở Somalia coi "cướp biển là một nghề" kiếm tiền một cách nhanh chóng, có thể làm thay đổi cuộc sống khốn khó của họ. Các băng nhóm cướp biển cư trú tại các làng và thị trấn nhỏ dọc bờ biển dài của Somalia như E-in, Hô-by-ô và Ha-ra-đê-rê.
Tiền chuộc của bọn cướp biển
Số tiền chuộc mà các chủ tàu phải trả cho cướp biển Somalia ngày càng tăng. Ðầu năm nay, cướp biển đã kiếm được hơn sáu triệu USD tiền chuộc sau các cuộc thương lượng thả tàu chở dầu Sirius Star của A-rập Xê-út và tàu MV Faina của Ukraine. Theo các chuyên gia, số tiền chuộc trong năm 2008 khi có 42 tàu bị bắt giữ là từ 500 nghìn đến hai triệu USD. Bọn cướp biển đã sử dụng một khoản tiền chuộc để tái đầu tư vào thiết bị và tàu tốt hơn. Chúng cũng chi một số tiền chuộc cho cuộc sống xa xỉ, lấy vợ mới, xây dựng những biệt thự lộng lẫy và sắm xe hơi đắt tiền. Một số tên khác dùng tiền chuộc để buôn lậu.
Các nhà phân tích đều cho rằng, cách tốt nhất để trấn áp nạn cướp biển ở ngoài khơi bờ biển Somalia là ổn định tình hình nước này, nơi cuộc nội chiến hoành hành 18 năm qua. 14 nỗ lực nhằm củng cố chính phủ trung ương đã thất bại kể từ năm 1991 và nỗ lực lần thứ 15 đang trong thời kỳ trứng nước. LHQ và nhiều nước hy vọng rằng, chính quyền của Tổng thống Sharif Sheikh Ahmed, được thành lập đầu năm nay, là cơ hội tốt nhất trong thời gian gần đây để mang lại hòa bình cho Somalia. Tổng thống Ahmed là người Hồi giáo ôn hòa được sự ủng hộ trong và ngoài Somalia, nhưng ông phải đương đầu cuộc nổi dậy của các tay súng Hồi giáo ủng hộ mạng lưới Al Qaeda và chính phủ của ông, trên thực tế, chỉ kiểm soát được một số vùng ở Thủ đô Mô-ga-đi-su.
Các tàu bị cướp biển bắt giữ
Từ đầu năm đến nay, có những tàu sau đây bị bọn cướp biển Somalia bắt giữ: Longchamp (bị bắt giữ ngày 29-1-2009) là tàu chở khí hoá lỏng được đóng năm 1990 với trọng tải 3.425 tấn, có 13 thủy thủ trên tàu (12 người Philippines, một người Indonesia); Sea Prince II (2-2), tàu chở dầu của Y-ê-men chở dầu và sản phẩm dầu mỏ, có ít nhất 15 thủy thủ, trong đó có tám người Ấn Ðộ; Saldanha (22-2), tàu chở hàng treo cờ Man-ta chở đầy than đang trên đường tới Slovenia, có 22 thủy thủ; Serenity (đầu tháng 3), bị bắt giữ đang trên đường từ Seychelles đến Madagasca; Titan (19-3), tàu chở hàng mang cờ Xan Vinxen và Grenadin với 24 thủy thủ, bị bọn cướp biển tiến công khi trên đường đi từ Biển Ðen tới Xan Vinxen và Grenadin; Nipayiya (25-3), tàu của Hy Lạp mang cờ Panama bị bắt giữ ở ngoài khơi Somalia; Indian Ocean Explorer (tháng 3), tàu dài 35m được đóng tại cảng Ham-buốc là tàu nghiên cứu hải dương học, có khoảng 12 người trên tàu; Hansa Stavanger (4-4), tàu chở cointener của Ðức nặng 20.000 tấn bị bắt giữ ở cảng Ki-xmay-u, phía nam Somalia nằm giữa Seychelles và Kenia. Tàu này có một thuyền trưởng người Ðức, ba người Nga, hai người Ukraine và 14 người Philippines; Malaspina Castle (6-4), trọng tải 32.500 tấn của Anh do người Italy điều khiển. Cùng ngày, một tàu đánh cá ngừ của Ðài Loan (Trung Quốc) và tàu Win Far cũng bị bắt giữ; Shugaa-Al-Madhi (9-4), tàu đánh bắt cá có 13 thủy thủ; Momtaz 1 (10-4), tàu đánh cá của Ai Cập với 18 thủy thủ; Buccaneer (11-4), tàu kéo của Italy chở mười người Italy, năm người Rumania và một người Croatia bị bắt giữ khi đi qua Vịnh A-đen. Cùng ngày, hai tàu của Ai Cập với 24 thủy thủ cũng bị bắt giữ; Ngày 14-4, bọn cướp biển Somalia đã tiến công ba tàu lớn: Safmarine Asia của Liberia trọng tải 21.887 tấn, tàu chở hàng Irene E.M trọng tải 35.000 tấn của Hy Lạp và tàu Sea Horse trọng tải 5.000 tấn treo cờ Tô-gô. Pompei (18-4), tàu của Bỉ với mười thủy thủ (hai người Bỉ, bốn người Croatia, một người Ðan Mạch và bốn người Philippines), bị bắt cóc trên đường tới Seychelles.
Những nỗ lực chống cướp biển
Ngày 15-4 vừa qua, Áp-đi Ga-rát, một trong những tướng cướp đang hoạt động tại vùng biển Somalia, tuyên bố rằng việc chúng vừa tiến công tàu chở hàng Liberty Sun của Mỹ bằng rocket, nhưng không chiếm được tàu, là nhằm trả đũa vụ hải quân Mỹ truy quét lực lượng này mấy ngày trước đó để giải cứu thuyền trưởng của Mỹ. Hắn cảnh báo rằng đã chỉ định một nhóm được trang bị đặc biệt làm nhiệm vụ săn đuổi và phá hủy bất kỳ tàu chở hàng nào treo cờ Mỹ, thay vì đòi tiền chuộc, nhằm trả đũa vụ ba tên cướp biển bị hải quân Mỹ tiêu diệt khi tiến công vụ giải cứu trên. Trước những lời đe dọa này, nhiều nước bắt đầu tăng cường các biện pháp chống cướp biển Somalia. Chủ tịch Hội đồng tham mưu trưởng liên quân Mỹ, Ðô đốc M.Mu-len, thông báo quân đội Mỹ bắt đầu xem xét chiến lược tổng thể nhằm ngăn chặn nạn cướp biển đang lộng hành ở ngoài khơi Somalia. Bộ Quốc phòng Pháp xác nhận, ngày 15-4 một tàu chiến của Pháp đã tiến công một "tàu mẹ" của bọn cướp biển tại vùng biển cách bờ biển Kenia 900 km về phía đông, bắt 11 tên cướp biển có vũ trang. Tàu chiến Pháp này thuộc lực lượng chống cướp biển của Liên hiệp châu Âu (EU) đang làm nhiệm vụ tuần tra ngoài khơi khu vực Ðông Phi. Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ H.Clinton cho biết, chính quyền của Tổng thống B.Obama sẽ thực hiện một loạt hành động nhằm đối phó nạn cướp biển ở vùng biển Somalia, trong đó đáng chú ý là lên kế hoạch giải thoát các con tàu và thủy thủ bị bắt giữ; phong tỏa tài sản của bọn cướp biển; hối thúc Chính quyền Somalia có những biện pháp mạnh tay hơn với cướp biển; phối hợp các hãng hàng hải và bảo hiểm để thực hiện các biện pháp an ninh; thảo luận để đưa ra một nghị quyết mới cho phép Mỹ có quyền khởi tố và bỏ tù những tên cướp biển bị bắt.
Sự phối hợp hành động chống cướp biển cũng đang được tăng cường giữa các nước. Ngày 16-4 vừa qua, lần đầu Hàn Quốc đưa tàu khu trục tham gia hoạt động hải quân ở nước ngoài (mỗi năm nước này có khoảng 460 tàu ra vào vùng Vịnh). Tháng 5 tới, Thụy Ðiển sẽ đưa hai tàu khu trục nhỏ và một tàu tiếp nhiên liệu để tăng cường sứ mệnh chống cướp biển của EU. Trong khi đó, vào tháng 8 tới, Hà Lan và Na Uy mỗi nước sẽ triển khai một tàu ở Vịnh A-đen và Ấn Ðộ Dương. Ngày 17-4, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Yasukazu Hamada đã ra lệnh cho lực lượng hải quân nước này sẵn sàng cho máy bay thu thập tình báo tham gia cuộc chiến chống cướp biển ở ngoài khơi Somalia. Và ngày 23-4 tới tại Brussels (Bỉ) sẽ diễn ra Hội nghị các nhà tài trợ đối phó nạn cướp biển. Các chuyên gia cho rằng, việc bọn cướp biển thay đổi chiến lược là nhằm phân tán lực lượng hải quân quốc tế hiện nay, gây thêm khó khăn cho hoạt động chống cướp biển trên một vùng biển rộng lớn. Nhiều nhà phân tích nêu rõ, do những nguyên nhân phức tạp đằng sau nạn cướp biển Somalia, một giải pháp cơ bản là cần những nỗ lực toàn diện và có sự phối hợp để tăng cường lực lượng bảo vệ trên biển, và quan trọng hơn là xóa đói, giảm nghèo, lập lại trật tự và luật pháp ở Somalia.
