Cuộc sống mới của người Pa Cô, Vân Kiều

Ðổi đời ở Trường Xuân

Ðầu năm mới 2010, trong chuyến thăm, tìm hiểu thực tế tại ba tỉnh Thanh Hóa, Quảng Bình và Quảng Trị, đồng chí Nguyễn Phú Trọng, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch QH, và các thành viên trong Ðoàn công tác đã dành thời gian lên thăm cán bộ và nhân dân các xã, thị trấn miền núi, biên giới có đông nhân dân các dân tộc thiểu số, trong đó có đồng bào Pa Cô, Vân Kiều.

Cách TP Ðồng Hới (Quảng Bình) chừng một giờ đi ô-tô, ngay cạnh con đường Hồ Chí Minh nhánh phía đông rải nhựa phẳng lỳ rẽ vào chùa Non núi Thần Ðinh, thấp thoáng những nóc nhà ngói đỏ điểm xuyến giữa bạt ngàn mầu xanh của rừng keo và các loại cây ăn quả. Ðây là địa bàn xã Trường Xuân với 2.300 người dân, trong đó có gần 670 người dân tộc Bru Vân Kiều sinh sống tại 11 thôn, năm bản huyện miền núi Quảng Ninh phía tây của tỉnh Quảng Bình. Bí thư Ðảng ủy xã Trần Văn Anh vui mừng thông báo những thành quả to lớn hiển hiện rõ nét ở quê hương của bà con Pa Cô, Vân Kiều vinh dự mang họ Bác Hồ. Thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Ðảng và Nhà nước ta, tuyến đường Hồ Chí Minh tạo nên động lực mạnh mẽ phát triển kinh tế làm đổi thay cuộc sống của bà con dân bản Bru Vân Kiều xã Trường Xuân và nhiều thôn, bản trong xã khác.

Ðến nay, xã có 10 trong số 11 thôn, bản có điện. Bà con biết canh tác ruộng lúa nước đạt năng suất ổn định 5 - 6 tấn/ha. - Những năm đầu thập kỷ 80 thế kỷ trước, bà con thường xuyên thiếu gạo ăn, nhiều hộ đói vào vụ giáp hạt. Nay cả xã trung bình mỗi năm tổng sản lượng lương thực đạt khoảng 380 - 390 tấn, mỗi người dân đạt khoảng 170 kg lương thực mỗi năm. Ông Hồ Thu, 73 tuổi, già làng và là chủ hộ làm kinh tế giỏi ở bản Lâm Ninh diện bộ com-lê mới tinh đứng cùng bà con Bru Vân Kiều trong trang phục thổ cẩm dịp đón Chủ tịch QH Nguyễn Phú Trọng đến thăm. Trong thời kỳ chiến tranh chống Mỹ, cứu nước, ông từng tham gia lực lượng du kích và dân công hỏa tuyến ở vùng Cùa và chiến khu Ba Lòng (Quảng Trị). Từ những ngày đầu tháng 9 năm 1945, ông là một trong số hàng trăm bà con các dân tộc thiểu số từ các xã Hướng Lập, Vĩnh Hà, Vĩnh Ô, Vĩnh Thượng... vinh dự rước ảnh Bác Hồ tại lễ mít- tinh mừng ngày độc lập. Trong ký ức của mình, già làng Hồ Thu vẫn nhớ như in ngày lễ trọng đại ấy. - Bà con Pa Cô dẫn đoàn 18 voi từng gùi hàng cho Việt Minh từ thượng nguồn A Lưới và Hướng Hóa về diễu hành. Cán bộ và nhân dân mổ ba con trâu để ăn mừng Tết Ðộc lập năm ấy!

Phấn khởi về cuộc sống đổi thay ở bản làng hôm nay, già làng Hồ Thu nói thêm, nhờ ơn Ðảng và Bác Hồ, người Bru Vân Kiều biết làm ruộng lúa nước thay cho đốt nương làm rẫy. Bà con nay biết chăn nuôi trâu bò đàn, nuôi lợn nái, biết trồng lúa, ngô không chỉ đủ ăn mà còn để bán, dành tiền cho con cháu học hành. - Miềng (tôi) có thằng con trai là người đầu tiên trong xã thi đỗ đại học, chừ làm cán bộ xã rồi. Mừng lắm!

Trên con đường no ấm

Tại mảnh đất Quảng Trị anh hùng, trên hành trình dọc tuyến quốc lộ 9 huyền thoại năm xưa đi lên huyện miền núi, biên giới Hướng Hóa, Chủ tịch QH Nguyễn Phú Trọng đến thăm, làm việc với cán bộ và nhân dân thị trấn Lao Bảo. Ðây là địa bàn miền núi có 1.300 người Pa Cô, Vân Kiều sinh sống tại chín khóm và ba bản sinh sống cạnh Khu kinh tế - Thương mại đặc biệt Lao Bảo và cửa khẩu quốc tế với nước bạn Lào. Những năm qua, Quảng Trị được coi là điểm đầu phía đông của Hành lang kinh tế Ðông Tây - một không gian kinh tế dài 1.450 km đi qua bốn nước, nối khu vực Ấn Ðộ Dương sang Thái Bình Dương.

Ðộng lực của Khu kinh tế - Thương mại đặc biệt Lao Bảo đã và đang thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế vùng miền núi, dân tộc thiểu số vượt qua đói nghèo, từng bước vươn lên từ tiềm năng, thế mạnh của vùng đất giàu truyền thống cách mạng. Diện mạo phát triển mới đã thấy rõ ở nhiều bản làng trong tổng số 22 xã, thị trấn của huyện miền núi, biên giới Hướng Hóa thuộc địa bàn chiến lược quan trọng về kinh tế, chính trị, quốc phòng và an ninh của đất nước.

Tham gia cùng Ðoàn công tác về xã, bản miền núi phía tây hai tỉnh miền trung, chúng tôi cảm nhận tinh thần "nhìn thẳng vào sự thật, nói rõ sự thật" để thấy rõ, cụ thể hơn nữa việc thực hiện Cương lĩnh 1991 về thực hiện chính sách dân tộc của Ðảng và Nhà nước ta diễn ra trong bối cảnh đất nước còn nhiều khó khăn và tình hình thế giới còn diễn biến phức tạp. Mặc dù còn gặp nhiều khó khăn, song việc thực hiện Cương lĩnh 1991 được Ðảng bộ và nhân dân các dân tộc ở các tỉnh Thanh Hóa, Quảng Bình và Quảng Trị đã triển khai thực hiện có hiệu quả. Qua thực tiễn, có nhiều mô hình năng động, sáng tạo xuất phát từ thực tiễn phát triển, qua đó các địa phương đề ra các chính sách kinh tế - xã hội sát với đặc thù các vùng và các dân tộc thiểu số. Dịp này, nhiều ý kiến của cán bộ ở huyện, xã miền núi đề nghị trung ương nghiên cứu, xem xét tiếp tục có dự án tăng cường đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng cho cơ sở xã vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn; đề nghị Ðảng, Nhà nước nghiên cứu, xem xét, sớm ban hành chế độ đãi ngộ thỏa đáng để thu hút cán bộ đến vùng cao, biên giới, vùng có nhiều khó khăn; ban hành chế độ phụ cấp ngành đối với cán bộ làm công tác đảng, đoàn thể; chính sách đầu tư, hỗ trợ cho hộ nghèo miền núi vượt qua khó khăn trước mắt và phát triển lâu dài...

Giữa tiết trời se lạnh miền biên giới dịp đầu năm, trong trang phục thổ cẩm của người Pa Cô, trên ngực áo đeo nhiều huân chương, huy chương, già làng Hồ Ăm Liêm, 60 tuổi, ở bản Khe Ðá cười thật tươi khi cùng các già làng, trưởng bản khác ở Ka Tăng, Ka Túp vui mừng được gặp và chụp ảnh kỷ niệm với Chủ tịch QH Nguyễn Phú Trọng. Già làng Hồ Ăm Liêm năm 1969 làm xã đội phó tại vùng căn cứ Làng Vây. Ông kể kỷ niệm đáng nhớ một thời khói lửa chiến tranh khi có lần dùng súng trường K44 bắn rơi một chiếc trực thăng Mỹ tại xã A Sóc!

Dẫu chặng đường phấn đấu có cuộc sống khấm khá còn phía trước, với già làng Hồ Ăm Liêm và người dân trong bản, thành quả cách mạng đã mang lại cuộc đời mới ở bản Khe Ðá. - Trong số 62 hộ trong bản, nhà nào cũng có xe máy, vô tuyến. Bà con bây giờ đi rẫy bằng xe máy. Thanh niên ra ruộng cũng có điện thoại di động. Người nhà đau ốm chỉ đi mươi phút là tới trạm y tế. Phụ nữ sinh đẻ đứa nào sống đứa đó. Thời xưa đàn bà Pa Cô đẻ con đầu lòng, ít khi mà nuôi được...

Những chuyện tưởng chừng bình dị mà mới mẻ chưa từng có bao đời của người Pa Cô, Vân Kiều giữa điệp trùng Trường Sơn mênh mông mà sâu thẳm.

VĂN NGHIỆP CHÚC