Công ước Berne sẽ mang lại cho người dân những tác phẩm văn học nghệ thuật có giá trị hơn

* Xin Thứ trưởng cho biết, tham gia Công ước Berne, Việt Nam sẽ được lợi những gì đối với lĩnh vực văn hóa nghệ thuật nói riêng và nền kinh tế xã hội nói chung?

- Tham gia Công ước Berne, trước hết, các tác phẩm văn học nghệ thuật của chúng ta sẽ được bảo hộ tại các nước thành viên tham gia Công ước. Mặt khác, cùng với hệ thống pháp luật trong nước về bảo hộ quyền tác giả, môi trường sáng tạo lành mạnh sẽ có căn cứ pháp lý để ngày càng phát triển. Khi biết rằng quyền tác giả của mình được tôn trọng trên phạm vi rất rộng lớn, biết rằng việc sử dụng sáng tạo của người khác bị xử lý nghiêm túc, các tác giả của chúng ta sẽ nỗ lực hơn, có trách nhiệm hơn đối với sáng tạo của mình.

Công ước phát huy hiệu lực cũng sẽ làm cho người Việt Nam được hưởng những tác phẩm văn học nghệ thuật  nước ngoài có chất lượng cao hơn. Thí dụ như trong trong vực văn học: do các yêu cầu thực hiện quyền của các tác giả nước ngoài, nên các nhà xuất bản của chúng ta khi muốn làm một tác phẩm dịch để phổ biến trong nước, chắc chắn sẽ phải hết sức cân nhắc, lựa chọn sách sao cho phù hợp với xã hội ta, lại phải có sức thu hút đối với độc giả để có thể bảo đảm mục đích kinh doanh của họ. Như vậy, người dân có cơ hội được thưởng thức các tác phẩm tốt hơn.

Đối với nền kinh tế xã hội, việc Việt Nam tham gia Công ước Berne sẽ tạo điều kiện cho các sáng tạo nghệ thuật (khi được sử dụng cho các mục đích thương mại) được bảo hộ, khuyến khích các nhà sáng tạo nên những tác phẩm tốt hơn, có giá trị vật chất đầy đủ hơn; tạo điều kiện cho các cơ sở pháp lý hoàn thiện hơn để ngăn chặn các hành vi xâm hại sở hữu trí tuệ, chống hàng giả, hàng nhái và bảo đảm cho các nhà đầu tư một môi trường an toàn góp phần thúc đẩy đầu tư, phát triển kinh tế.

* Hiện nay, tình trạng vi phạm bản quyền rất phổ biến ở Việt Nam, theo Thứ trưởng đâu là nguyên nhân?

- Tình trạng này, về nguyên nhân, theo tôi, trước hết phải nói đến nguyên nhân cơ bản là nhận thức và ý thức pháp luật. Lâu nay, chúng ta ít quan tâm tới vấn đề bản quyền, lại càng không am tường lắm về sở hữu trí tuệ.

Nghe đến vấn đề này, cứ như việc ở đâu đó, chứ đối với cá nhân mình thì không có quan hệ gì đâu! Việc sản xuất hàng theo catalogue nước ngoài hầu như đã được coi là tự nhiên, thậm chí còn là sự tự hào (!) của một số cơ sở sản xuất nào đó, họ tự hào vì có khả năng làm giống nước ngoài, mà không hề nghĩ rằng họ đã sao chép một cách bất hợp pháp thiết kế (tức là tác phẩm sáng tạo mỹ thuật ứng dụng) của người khác.

Tôi cũng đồng ý là việc tuyên truyền phổ biến pháp luật trong lĩnh vực bản quyền còn chưa đạt được kết quả như mong đợi, khả năng xử lý trong khuôn khổ pháp luật các hành vi vi phạm còn hạn chế, các mức phạt vi phạm hành chính chưa đủ sức răn đe và làm nản lòng những người cố tình vi phạm; thói quen không muốn đưa nhau ra tòa cũng là một trở lực cho việc thực thi pháp luật, đặc biệt trong lĩnh vực văn học nghệ thuật - lĩnh vực có rất nhiều vấn đề được khoanh trong vùng "tế nhị" theo truyền thống Á Đông.

* Trong các loại hình văn học nghệ thuật theo Thứ trưởng, ở lĩnh vực nào, quyền tác giả bị xâm phạm nhiều nhất? Ở lĩnh vực nào, các nhà quản lý nhà nước về vấn đề quyền tác giả thấy khó khăn nhất?

- Chúng ta chưa có cuộc điều tra nào về vấn đề này. Tuy nhiên, có thể nói là sự vi phạm trên tất cả các lĩnh vực văn hóa nghệ thuật là như nhau. Hội họa có kiểu vi phạm cửa hội họa như tranh chép, sao chép ý tưởng; mang máy ảnh đi chụp một số công trình đã được xây dựng và bắt chước y chang cho công trình của mình; Lĩnh vực ca nhạc, nhất là ca khúc vì nó có khối lượng lớn lên nên ta có cảm giác sự vi phạm lớn hơn, nhưng về tỷ lệ chưa chắc nó đã cao hơn các lĩnh vực khác.

Theo tôi, khi mà nhận thức của đa số nhân dân, của cộng đồng các doanh nhân và của bản thân các tác giả về quyền và nghĩa vụ đối với sở hữu trí tuệ còn chưa cao thì khó khăn trong việc bảo vệ quyền tác giả là giống nhau , khó có thể nói ở lĩnh vực nào khó nhất.

* Thứ trưởng nghĩ gì về bức tranh quyền tác giả của Việt Nam trong năm tới?

- Các cơ quan có thẩm quyền đang triển khai mạnh mẽ các biện pháp nâng cao hiệu quả của việc bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ, quyền tác giả, trong đó có việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật. Do vậy, chúng ta nên tin tưởng bức tranh về vấn đề tác quyền ở Việt Nam sẽ ngày càng đẹp hơn.

* Xin cảm ơn Thứ trưởng!