Công tác thông tin, dự báo và cảnh báo kinh tế trong tình hình mới

ND - Công tác thông tin, dự báo và cảnh báo kinh tế là một trong những công cụ thiết yếu trong điều hành kinh tế vĩ mô, nhằm đưa nền kinh tế và các hoạt động xã hội phát triển theo hướng bền vững, tránh những xáo động lớn có thể làm đảo lộn những mục tiêu ban đầu. Dự báo và cảnh báo về kinh tế sẽ giúp cho các cơ quan quản lý chủ động sớm đưa ra những quyết sách, những giải pháp thích hợp để phát huy những tình huống thuận, đồng thời ngăn ngừa những tình huống nghịch mà các dự báo, cảnh báo kinh tế đã đưa ra.

Công cụ điều hành kinh tế vĩ mô

Trong những năm đổi mới, công tác thông tin và dự báo kinh tế, mặc dù còn có những hạn chế về nhiều mặt, vừa thiếu, vừa yếu, vừa không kịp thời, nhưng trên tầm vĩ mô và một số dự báo vi mô ở các bộ, ngành, địa phương, tổng công ty... đã được triển khai, góp phần tích cực vào công tác hoạch định chính sách, chiến lược phát triển kinh tế và điều hành thực hiện kế hoạch nhà nước nhằm thúc đẩy kinh tế, xã hội phát triển. Tuy vậy, khi khả năng nền kinh tế của đất nước đang dần lớn mạnh, mặt bằng kinh tế đã nâng cao và trải rộng ra trong mối quan hệ toàn cầu, thì công tác thông tin và dự báo kinh tế đòi hỏi phải được nâng cao về chất lượng, củng cố về mặt tổ chức hệ thống dự báo; xây dựng phương pháp luận dự báo thích hợp...; quy trình dự báo, công bố kết quả dự báo phải được hình thành một cách khoa học, để giúp cho công tác hoạch định chính sách, xây dựng và điều hành kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội một cách thuận lợi và chủ động.

Khi đánh giá nguyên nhân các mặt nổi cộm của tình hình kinh tế - xã hội năm 2008, nhiều ý kiến cho rằng, do công tác thông tin và dự báo kinh tế còn nhiều yếu kém, không kịp thời và thiếu độ tin cậy, nên chưa đủ để giúp Chính phủ đưa ra những quyết sách hợp lý và ngăn ngừa những tác động xấu của tình hình. Rõ ràng vai trò, vị trí của công tác thông tin, dự báo và cảnh báo kinh tế đã được nâng lên ở tầm cao hơn trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường hiện nay và sau này. Vì vậy, Nhà nước phải tăng cường năng lực và nâng cao chất lượng cho công tác thông tin, dự báo và cảnh báo kinh tế một cách kịp thời, để có độ tin cậy cao, phục vụ cho hoạt động điều hành đất nước. Ðây là đòi hỏi rất xác đáng. Ðã đến lúc cần phải coi thông tin kinh tế là nguồn lực phát triển quan trọng và dự báo, cảnh báo kinh tế là một công cụ không thể thiếu được trong điều hành nền kinh tế, nhất là kinh tế vĩ mô, theo hướng phát triển bền vững.

Thực tế cho thấy, ở nước ta, công tác thông tin, dự báo và cảnh báo kinh tế còn yếu, tuy nhiên, trong quá trình hoạch định chính sách, ra các quyết định, không thể thiếu công tác thông tin, dự báo và cảnh báo, thậm chí nó còn được coi là "hạt nhân" trong các kế hoạch hành động. Nền kinh tế phải chịu những tác động nhanh, mạnh của những chuyển biến trên thị trường thế giới, nhiều vấn đề xã hội mới nảy sinh như tốc độ đô thị hóa nông thôn, sự phân hóa giàu nghèo, vấn đề giải quyết việc làm cho người lao động, ô nhiễm môi trường... Vì vậy, để có thể đối phó và ngăn ngừa những nguy cơ, hậu quả tiêu cực có thể xảy ra thì công tác thông tin, phân tích và dự báo, cảnh báo kinh tế cần phải được đẩy mạnh như là một kênh hữu hiệu trong việc giám sát nền kinh tế, hỗ trợ cho công tác điều hành của Chính phủ một cách nhanh nhạy, định hướng hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và hành vi của cộng đồng.

Tăng cường công tác thông tin, dự báo và cảnh báo kinh tế

Thời gian qua công tác phân tích, dự báo kinh tế đã được Chính phủ, cũng như nhiều cơ quan, đơn vị quan tâm và tổ chức thực hiện, trong đó có Bộ Kế hoạch và Ðầu tư với việc thành lập Trung tâm Thông tin và Dự báo kinh tế - xã hội Quốc gia, trực thuộc Bộ từ cuối năm 2004. Tại các bộ chuyên ngành, các tổng công ty và doanh nghiệp đều đã hình thành những đơn vị làm công tác dự báo phục vụ việc hoạch định chiến lược kinh doanh và kế hoạch phát triển của mình. Mặc dù vậy, có thể nói lĩnh vực dự báo và cảnh báo kinh tế - xã hội tuy không phải là hoàn toàn mới đối với nước ta, nhưng cho đến nay vẫn chưa thật sự được quan tâm tổ chức và đưa công tác dự báo như một lĩnh vực công tác của Chính phủ.

Ðể tăng cường công tác thông tin, phân tích, dự báo và cảnh báo kinh tế, cần tiếp tục đồng thời đẩy mạnh hoạt động trên nhiều mặt.

Nhận thức đầy đủ vai trò quan trọng của công tác thông tin kinh tế, xã hội quốc phòng, an ninh.

Trước hết, tập trung hoàn thiện hệ thống thông tin kinh tế - xã hội quốc gia, bảo đảm các cơ sở dữ liệu đầy đủ và kịp thời cập nhật những thông tin, số liệu cần thiết. Trong thời gian đầu năm 2010, Chính phủ cần yêu cầu các bộ, ngành, tập đoàn, tổng công ty, doanh nghiệp, doanh nhân, các tỉnh, thành phố phải công khai thông tin (phấn đấu 80% lượng thông tin)... chủ yếu về kết quả sản xuất, kinh doanh, thu chi ngân sách, đầu tư... của đơn vị.

Thứ hai, kinh tế Việt Nam có độ mở cao. Mô hình phát triển kinh tế của Việt Nam đang hướng ngoại mạnh mẽ. Xuất khẩu đóng góp quan trọng cho tăng trưởng của kinh tế Việt Nam; nhập khẩu máy móc, công nghệ, vật tư, nguyên liệu cho sản xuất của các doanh nghiệp trong nước rất lớn, phụ thuộc vào giá cả, thuế suất.. của các nước. Vì thế, việc nắm bắt thông tin kinh tế thế giới lại càng trở thành yêu cầu cấp bách của nền kinh tế Việt Nam.

Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực thông tin, dự báo và cảnh báo kinh tế - xã hội là nhiệm vụ rất quan trọng để tăng cường chất lượng và độ chính xác cao cho lĩnh vực này. Mở rộng và đẩy mạnh việc thu thập, cung cấp thông tin về tình hình kinh tế thế giới và khu vực, về các thị trường và đối tác chiến lược. Hợp tác chặt chẽ với các tổ chức quốc tế và các nước trong lĩnh vực dự báo và cảnh báo tình hình kinh tế thế giới và những khu vực nhạy cảm (những lĩnh vực nhạy cảm như thị trường xuất nhập khẩu, thị trường tài chính - tiền tệ, thị trường công nghệ, thị trường lao động...).

Hằng năm, ngân sách Nhà nước đặt ra một khoản kinh phí để mua các dữ liệu, số liệu của nước ngoài phục vụ cho công tác phân tích, dự báo kinh tế; đồng thời duy trì vận hành các mô hình dự báo. Các nguồn thông tin kinh tế từ cơ quan ngoại giao, nhất là cơ quan đại diện thương mại, đầu tư ở sứ quán các nước, cần được chia sẻ hơn nữa cho các cơ quan tổng hợp, cơ quan dự báo ở tầm vĩ mô.

Thứ ba, thông tin kinh tế có những chức năng quan trọng riêng của nó. Ðó là chức năng hướng dẫn hoạt động kinh tế, phục vụ cho sản xuất, kinh doanh; cung cấp tư liệu cho nghiên cứu khoa học; góp phần hình thành tư duy kinh tế lành mạnh, đó phải là tư duy theo phương pháp khoa học, là nhận thức khoa học về lợi ích cá nhân và cộng đồng... Vì vậy, để các chức năng quan trọng đó phát huy hiệu quả, phải thống nhất trong hệ thống thông tin. Hiện nay, bằng biện pháp khác nhau, số liệu, dữ liệu không đầy đủ, do đó, phân tích, nội dung thông tin rất khác nhau, dẫn tới dư luận xã hội, nhận thức cộng đồng, công tác nghiên cứu rất khác nhau, manh mún và không giúp được cho các nhà quản lý định hướng quyết định.

Cần tăng cường mạnh mẽ hơn nữa hoạt động của các cơ quan, tổ chức, cá nhân làm công tác dự báo và cảnh báo kinh tế. Trước mắt sẽ định hướng cho những cơ quan này vào các dự báo và cảnh báo ngắn hạn, phục vụ điều hành kinh tế - xã hội của Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương; trong đó, đặc biệt quan tâm theo dõi sát sao và dự báo, cảnh báo kịp thời các biến động của những chỉ tiêu, những đại lượng kinh tế then chốt theo đúng chủ trương nhằm kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội và tăng trưởng bền vững, chú trọng những dự báo kinh tế kết hợp với quốc phòng, an ninh quốc gia. Ðồng thời, có kế hoạch nghiên cứu những công cụ dự báo kinh tế tiên tiến, phù hợp với trình độ quản lý kinh tế- xã hội của nước nhà.

Thứ tư, nhanh chóng đào tạo các cán bộ trẻ có năng lực nghiên cứu để đáp ứng yêu cầu công tác thông tin, dự báo và cảnh báo kinh tế - xã hội. Ðồng thời tập hợp và có cơ chế sử dụng tốt các chuyên gia kinh tế có kinh nghiệm. Cho phép cơ chế hợp đồng với chuyên gia kinh tế có kinh nghiệm để tập hợp ý kiến trong quá trình hình thành kết quả dự báo.

Thứ năm, phải kết hợp phân tích, dự báo, cảnh báo kinh tế- xã hội với công tác dự báo chiến lược quốc phòng, an ninh và đối ngoại để có cơ sở dự báo kinh tế- xã hội phục vụ cho quản lý, điều hành của Ðảng, Chính phủ.

TS Lê Ðình Ân                     
Giám đốc Trung tâm Thông tin và Dự báo
KT-XH quốc gia (Bộ Kế hoạch và Ðầu tư)