Chiến tranh đã lùi xa, nhưng nỗi đau chia cắt vẫn chưa nguôi ngoai trong lòng hàng triệu gia đình Việt Nam. Theo số liệu thống kê, cả nước vẫn còn hơn 175 nghìn liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt, hơn 300 nghìn mộ liệt sĩ tại các nghĩa trang còn thiếu thông tin. Mỗi phần mộ mang dòng chữ “Liệt sĩ chưa xác định được thông tin” là một nỗi khắc khoải của người đang sống.
Thời gian qua, Bộ Công an phối hợp các bộ, ngành triển khai chiến dịch cao điểm thu nhận mẫu ADN của thân nhân các liệt sĩ chưa xác định danh tính. Trong chiến dịch này, lực lượng công an nỗ lực không ngừng nghỉ, tận dụng tối đa sức mạnh của công nghệ và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để bắc “cầu nối dữ liệu”, mở ra hành trình trả lại tên cho các liệt sĩ. Chỉ tính riêng trong 6 tháng đầu năm 2026, Bộ Công an chủ trì, phối hợp Bộ Nội vụ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Công ty cổ phần GeneStory thu nhận, đối sánh, phân tích và đồng bộ hơn 53 nghìn dữ liệu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định thông tin vào cơ sở dữ liệu. Qua đó, xác định và công nhận danh tính cho 25 liệt sĩ.
Vừa qua, kết quả giám định ADN đã mang lại câu trả lời chính xác cho đại diện thân nhân 3 liệt sĩ: Liệt sĩ Nguyễn Thiện Quyết (quê quán ở tỉnh Hải Dương cũ), phần mộ được an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ Đức Cơ, Gia Lai; cùng hai liệt sĩ được an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ Ngã Bảy-Phụng Hiệp, thành phố Cần Thơ: Liệt sĩ Đoàn Văn Khải (quê ở tỉnh Ninh Bình) và liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát (quê ở xã Hợp Tiến, tỉnh Thanh Hóa).
Ông Đoàn Văn Khơi (em ruột liệt sĩ Đoàn Văn Khải) chia sẻ về hành trình tìm kiếm gian truân của gia đình: Năm 1970, liệt sĩ Khải nhập ngũ vào chiến trường Quân khu 9 khi vừa cưới vợ một tháng. Hai năm sau giấy báo tử gửi về và sau đó là hàng thập kỷ, gia đình ông Khơi miệt mài đi tìm người thân khắp các nghĩa trang trong vô vọng. Cách đây 3 năm, gia đình có thông tin hài cốt anh trai an táng tại tỉnh Hậu Giang (cũ) nhưng vẫn không thể xác thực danh tính. Chỉ đến khi có chương trình thu thập mẫu ADN của Bộ Công an, ông Khơi mới nhen nhóm lại hy vọng. Hơn hai năm chờ đợi trong thấp thỏm, lo âu, giây phút nhận kết quả khiến gia đình vỡ òa. Ông nói: “Bao nhiêu năm mong mỏi để có giây phút này tìm được và đưa anh về với gia đình, tôi chỉ biết nói lời biết ơn sâu sắc tới các cơ quan, ban, ngành đã hỗ trợ”.
Tương tự là câu chuyện liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát, Trung đội phó chiến đấu tại chiến trường Nam Bộ, hy sinh năm 1972 khi mới tròn 20 tuổi. Suốt 54 năm nằm lại miền nam, phần mộ của liệt sĩ thiếu thông tin chi tiết. Khi Công an tỉnh Thanh Hóa triển khai đợt thu nhận mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ năm 2025, mẫu của gia đình liệt sĩ Cát nằm trong số hơn 37 nghìn mẫu được thu nhận, từ đó có căn cứ xác định chính xác danh tính.
Thanh Hóa là địa phương đi đầu cả nước về tiến độ và số lượng mẫu thu nhận, tìm lại đúng tên tuổi cho 8 liệt sĩ bằng phương pháp giám định ADN, khép lại những chuyến đi tìm kiếm xuyên thế kỷ của các gia đình liệt sĩ. Để có được những kết quả chính xác đó, đằng sau là sự vận hành nhịp nhàng của một hệ thống công nghệ quy mô lớn. Trong đó, Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06) đóng vai trò đầu mối, hướng dẫn, đôn đốc toàn lực lượng triển khai hiệu quả kế hoạch; bảo đảm xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu ADN an toàn, chính xác. Thiếu tướng Vũ Văn Tấn, Cục trưởng C06 cho biết, toàn bộ công tác rà soát, xác minh thông tin thân nhân liệt sĩ hiện đã được cập nhật đồng bộ trên Hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Mỗi mẫu ADN được thu nhận không chỉ là dữ liệu, căn cứ quan trọng để đối sánh mà còn là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, giúp các liệt sĩ được trở về với gia đình, quê hương bằng chính tên tuổi của mình.
Vai trò của lực lượng công an các tỉnh, thành phố, nhất là công an cấp xã, phường cũng đóng vai trò quan trọng. Với phương châm “6 rõ” (rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm, rõ quy trình, rõ kết quả), các chiến sĩ công an cơ sở không quản ngại ngày đêm, “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng” thuộc diện thân nhân liệt sĩ chưa có thông tin hài cốt; trực tiếp hướng dẫn tận tình, hỗ trợ phương tiện đưa đón người cao tuổi đi lấy mẫu sinh phẩm, bảo đảm quy trình lấy mẫu diễn ra chặt chẽ, khoa học...
Bộ Công an đặt mục tiêu từ ngày 25/6 đến 25/7 tới, thu nhận khoảng 250 nghìn mẫu sinh phẩm ADN và tiếp tục thu thêm 50 nghìn mẫu từ ngày 26/7 đến hết năm 2026. Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Công an nêu rõ: Ngành công an xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, nhân văn, vừa là trách nhiệm, vừa là tình cảm tri ân thiêng liêng. Cục C06 là đầu mối triển khai cao điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định thông tin; phối hợp các chuyên gia nghiên cứu, hoàn thiện các tiêu chuẩn kỹ thuật về thu thập, bảo quản mẫu sinh phẩm, đồng thời xây dựng đề án mở rộng tàng thư ADN, nâng cao năng lực giám định ADN phục vụ xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
