Có nên dạy học bằng tiếng nước ngoài ?

Theo dõi phiên chất vấn Bộ trưởng Giáo dục và Ðào tạo Nguyễn Thiện Nhân tại Kỳ họp thứ 10 (Quốc hội khóa XI) vừa qua, tôi rất chú ý đến một câu hỏi của đại biểu Quốc hội Nguyễn Minh Thuyết.

Ông Thuyết nói đại ý: Ðiều 7, Luật Giáo dục đã quy định "Tiếng Việt là ngôn ngữ chính thức dùng trong nhà trường và các cơ sở giáo dục khác. Căn cứ vào mục tiêu giáo dục và yêu cầu cụ thể về nội dung giáo dục, Thủ tướng Chính phủ quy định việc dạy và học bằng tiếng nước ngoài trong nhà trường và cơ sở giáo dục khác". Nhưng theo tôi (đại biểu Nguyễn Minh Thuyết) được biết, hiện nay, Sở GD và ÐT TP Hồ Chí Minh đang thí điểm dạy hai môn Toán và Khoa học ở cấp tiểu học bằng tiếng Anh mà không có quyết định nào của Thủ tướng. Như vậy có phải là vi phạm Luật Giáo dục không? Trách nhiệm của Bộ về việc này như thế nào?

Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân hứa sẽ nghiên cứu và trả lời sau. Nhưng, mới đây có dịp gặp ông Nguyễn Minh Thuyết, tôi được biết ông vẫn chưa nhận được sự trả lời từ phía Bộ GD và ÐT! Trong khi đó, việc dạy các môn Toán và Khoa học bằng tiếng Anh không chỉ được thực hiện ở các trường tiểu học của TP Hồ Chí Minh mà còn ở nhiều trường tư thục ở một số tỉnh khác nữa. Thậm chí, có trường còn viết sách giáo khoa riêng cho hai môn này bằng tiếng Anh, không thông qua sự thẩm định của bất kỳ một Hội đồng Thẩm định quốc gia nào.

Ai cũng biết, để hội nhập, người Việt Nam ta rất cần nâng cao trình độ ngoại ngữ - nhất là tiếng Anh - thứ tiếng thông dụng nhất trên thế giới. Nhà trường, từ phổ thông đến đại học, cần coi trọng hơn nữa việc dạy ngoại ngữ cho học sinh. Nhưng coi trọng việc dạy ngoại ngữ và dùng ngoại ngữ để dạy các môn học trong chương trình chính khóa là hai việc hoàn toàn khác nhau. Có nên dùng ngoại ngữ để dạy các môn học trong nhà trường? Việc này cần được bàn bạc kỹ.

Trước hết, việc dùng ngoại ngữ để dạy một số môn học thay cho tiếng Việt là việc làm trái với quy định tại Ðiều 7, Luật Giáo dục. Thứ hai, việc đua nhau dạy các môn học trong nhà trường bằng tiếng nước ngoài sẽ dẫn đến chỗ làm mất địa vị của tiếng Việt, từ đó làm nghèo ngôn ngữ của dân tộc mình trên chính đất nước mình. Ðã là người Việt Nam, ai mà chẳng thấm thía nỗi nhục thời nô lệ phải dùng tiếng nước ngoài để dạy và học trong nhà trường?

Từ xa xưa, trải qua hơn một nghìn năm nô lệ, bất chấp mọi âm mưu đồng hóa của các thế lực xâm lược, trước hết là đồng hóa về ngôn ngữ, văn hóa, tiếng Việt cũng như dân tộc Việt Nam, vẫn thể hiện một sức sống dẻo dai, quật cường, không những không bị mai một mà ngày càng phát triển, trở thành một ngôn ngữ đầy đủ khả năng thể hiện mọi tư tưởng, tình cảm và mọi sắc thái tâm hồn của con người, không thua kém bất cứ một ngôn ngữ nào trên thế giới.

Có được thành quả này là do biết bao thế hệ đã dày công vun đắp, giữ gìn. Các nhà trí thức Nho học và Tây học đều rất giỏi chữ Hán hoặc giỏi tiếng Pháp. Các vị ấy cũng thừa biết giỏi chữ Hán và giỏi chữ Pháp sẽ có địa vị, sẽ được giàu sang. Nhưng chính các vị trí thức này, hơn ai hết, đã trau dồi tiếng mẹ đẻ để tạo nên những tác phẩm văn chương tiếng Việt bất hủ. Ðó là những nhà Nho rất giỏi chữ Hán như Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Nguyễn Khuyến... Ðó là những ông cử nhân hoặc tú tài Tây như Huy Cận, Xuân Diệu, Thế Lữ,... Song, chính các nhà trí thức yêu nước này đã để lại những áng văn chương tiếng Việt đẹp như  những viên ngọc vô giá trong kho tàng văn học dân tộc.

Nhưng, suốt hơn một nghìn năm nô lệ, tiếng Việt vẫn không thể trở thành một ngôn ngữ đủ giàu mạnh vì ngoài chức năng giao tiếp thông thường và sáng tác văn học, nó vẫn không phải là ngôn ngữ được sử dụng trong nhà trường và trong các lĩnh vực khoa học, hành chính ngoại giao.

Cách mạng Tháng Tám giành lại độc lập cho dân tộc và một trong những thành tựu đầu tiên của cách mạng là dùng tiếng Việt làm ngôn ngữ chính thức để giảng dạy trong nhà trường. Từ đó đến nay, các vị lãnh đạo Ðảng và Nhà nước ta luôn luôn chăm chút đến sự phát triển của tiếng Việt. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: Tiếng Việt là thứ của cải vô cùng quý báu mà cha ông để lại cho chúng ta. Chúng ta phải giữ gìn, phát triển nó và làm cho nó được truyền bá rộng khắp. Ngay trong thời kỳ chiến tranh ác liệt - năm 1966 - Thủ tướng Phạm Văn Ðồng vẫn chủ trì hội nghị bàn về Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt và tại hội nghị, Thủ tướng đã có bài phát biểu rất sâu sắc về vấn đề này. Năm 1979, trong bộn bề khó khăn của công cuộc khôi phục kinh tế, lại một lần nữa, Thủ tướng chủ trì và có bài phát biểu quan trọng tại hội nghị lần thứ hai về Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt. Bản thân Chủ tịch Hồ Chí Minh và các nhà lãnh đạo Ðảng, Nhà nước với trái tim nồng nàn yêu nước, trong suốt cuộc đời hoạt động của mình, đã nêu những tấm gương sáng và có những đóng góp rất thiết thực, to lớn vào sự nghiệp phát triển tiếng Việt, phát triển văn hóa dân tộc.

Thế thì bây giờ tại sao lại dùng tiếng Anh để giảng dạy trong nhà trường? Từ một vài môn ở bậc tiểu học, hiện tượng này có thể sẽ lan ra nhiều môn và leo lên các cấp học trên để đẩy dần tiếng Việt xuống vị trí như nó đã từng có trong thời... nô lệ?

Dư luận vẫn đang trông chờ những ai chủ trương dùng tiếng Anh để dạy các môn học khác cần suy nghĩ lại để đừng làm mai một thứ "của cải vô cùng quý báu" của dân tộc ta.