Có một cây vĩ cầm tuyệt vời như Marx (*)

Sau khi K.Marx mất, trong nhiều bài phát biểu và thư từ, Engels nhiều lần quay trở lại viết về K.Marx. Với đức tính khiêm nhường, trước sau như một, Engels bao giờ cũng xếp mình ở vị trí thứ hai sau Marx.  Ông nói rằng: Marx hoàn toàn có thể làm được những gì mà ông đã làm trong lĩnh vực lý luận, còn ông, hoặc bất cứ ai khác, không bao giờ thực hiện được công việc mà chỉ có K.Marx, một nhà triết học và cách mạng cực kỳ vĩ đại, mới làm nổi.

Engels đã tự so sánh đánh  giá  cống  hiến của mình  rất  hình  ảnh   trong một lá thư gửi người bạn chiến đấu cũ, Người viết: "Cả cuộc đời tôi, tôi đã làm cây vĩ cầm số hai và chắc rằng tôi đã hoàn thành  nhiệm vụ. Và tôi rất sung sướng có một cây vĩ cầm số một tuyệt vời như Marx".

Tuy F.Engels đã cùng K.Marx sáng lập ra lý luận về chủ nghĩa xã hội khoa học trong cả ba bộ phận cấu thành của nó và bằng cách đó, cung cấp cho giai cấp vô sản vũ khí tuyệt đối trong cuộc đấu tranh đánh đổ giai cấp tư sản để thiết lập một chế độ mới: chế độ xã hội chủ nghĩa và cộng  sản chủ nghĩa, nhưng khi chủ nghĩa này mang tên Marx, Engels cho rằng hoàn toàn xứng đáng.

Trong lời chú giải của tác phẩm "Ludwig Feuerbach và sự cáo chung của triết học cổ điển Ðức", ông viết: "Tôi được phép bộc bạch một vài lời có tính chất cá nhân. Mọi người có bàn nhiều đến phần đóng góp của tôi vào lý luận này, vì thế cho nên tôi không thể không nói một vài lời để giải quyết việc đó. Tôi không phủ nhận là trước và trong thời gian bốn mươi năm cộng tác với Marx, ngay trong lập luận và soạn thảo lý luận, tôi có phần riêng nhất định. Nhưng phần lớn, nhất là những tư tưởng cơ bản, đặc biệt trên lĩnh vực kinh tế và lịch sử với những lời lẽ rất sắc sảo và chặt chẽ là của Marx. Những gì tôi tham gia viết - chắc chắn Marx có thể  viết được không cần tôi - tất nhiên trừ vài lĩnh vực chuyên môn. Những gì Marx đã viết ra, tôi không thể viết được như vậy. Marx lớn cao hơn, nhìn xa hơn, bao quát rộng hơn, nhanh hơn mọi người chúng ta. Marx là một thiên tài, chúng ta nhiều lắm chỉ có chút tài năng thôi. Thiếu Marx thì lý luận ngày nay không phải là cái mà chúng ta có. Lý luận này mang tên Marx là hoàn toàn chính xác..."

...................

(*) Trích trong cuốn sách Cây vĩ cầm thứ hai - NXB Sự Thật, Hà Nội, 1990, trang 29 - Ðầu đề là của Báo Nhân Dân.