Chuyên gia chỉ cách ăn uống để làm chậm hấp thu rượu

Từ lúc giọt rượu chạm dạ dày, lao xuống ruột non, len vào máu, cho đến khi gan “oằn mình” chuyển hóa acetaldehyde độc hại. Đó là cách giải thích vì sao uống lúc đói dễ say nhanh, vì sao ăn trước có thể làm đường cong nồng độ cồn bớt gắt, và vì sao không có “thuốc thần” nào xóa sạch rượu trong vài phút.

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học Dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, trong các chất chúng ta đưa vào người, rượu là một trong những thứ được cơ thể hấp thu nhanh nhất. Ngay từ lúc chạm niêm mạc dạ dày, ethanol đã bắt đầu khuếch tán qua lớp niêm mạc và đi vào máu. Chỉ một thời gian ngắn sau khi uống, phân tử rượu đã có mặt trong máu, lên não, đến gan, cơ bắp và nhiều cơ quan khác. Đó là lý do vì sao nhiều người cảm thấy lâng lâng chỉ sau vài ly nhỏ.

Yếu tố then chốt quyết định bạn say nhanh hay chậm chính là tốc độ làm rỗng dạ dày. Khi dạ dày trống, rượu gần như đi thẳng xuống ruột non, giống như mở khóa cho dòng cồn đổ ồ ạt vào hệ tuần hoàn. Bạn sẽ thấy mặt đỏ nhanh, đầu bắt đầu choáng, nói nhiều, phản xạ chậm lại. Ngược lại, nếu trong dạ dày có thức ăn, đặc biệt là bữa ăn đủ chất, rượu bị giữ lại lâu hơn, quá trình hấp thu trở nên từ tốn hơn, đỉnh nồng độ cồn trong máu thấp hơn.

Thực tế, nhiều nghiên cứu đã ghi nhận người uống rượu khi đang đói thường có nồng độ cồn trong máu cao hơn rõ rệt so với người uống cùng lượng rượu nhưng đã ăn trước đó. Ở người đã ăn, không chỉ tốc độ làm rỗng dạ dày chậm lại mà enzyme ở niêm mạc dạ dày còn kịp chuyển hóa một phần rượu ngay tại chỗ, giống như một “bộ lọc bước đầu”. Điều này giúp giảm bớt lượng cồn thực sự đi vào máu, dù mức độ không đủ để “vô hiệu hóa” rượu.

Nồng độ cồn trong đồ uống cũng ảnh hưởng mạnh đến tốc độ say. Rượu ở mức khoảng 12–20% thường được hấp thu nhanh hơn so với mức quá thấp hoặc quá cao. Nếu nồng độ quá cao, trên 40%, rượu lại dễ gây kích ứng và co thắt vùng môn vị, khiến dạ dày giữ rượu lâu hơn, nên đôi khi bạn say chậm hơn nhưng tổn thương niêm mạc lại lớn hơn. Các loại đồ uống có ga như bia, champagne, cocktail pha soda tạo áp lực trong dạ dày, làm mở môn vị và đẩy rượu xuống ruột non nhanh hơn, khiến cơn say đến đột ngột và mạnh mẽ hơn.

Bác sĩ Hoàng khuyến cáo, muốn hạn chế tác hại của rượu, cần can thiệp ngay từ trước khi uống. Mục tiêu là làm chậm quá trình rượu đi vào máu, và điều này chủ yếu được quyết định ở dạ dày.

Một bữa ăn đầy đủ, có mặt chất béo, protein và carbohydrate phức hợp trước khi uống là “lá chắn” quan trọng. Thức ăn tạo thành một lớp đệm vật lý trong dạ dày, ngăn rượu tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc. Khi có thức ăn, dạ dày buộc phải làm việc từ từ, tống từng phần nhỏ xuống ruột non, nhờ đó rượu cũng đi theo từng đợt, không ập xuống cùng lúc.

Chất béo, như dầu, bơ, phô mai, pate, thịt mỡ… làm chậm làm rỗng dạ dày khá hiệu quả. Có thể hình dung chất béo tạo một lớp màng bao phủ trên bề mặt thức ăn và niêm mạc, giúp giảm phần nào tác động kích ứng trực tiếp của cồn, nhưng đây không phải là một “tấm khiên” tuyệt đối. Protein từ thịt, cá, trứng, sữa cũng kéo dài thời gian lưu giữ thức ăn và rượu trong dạ dày, làm đường cong nồng độ cồn trong máu đỡ dốc hơn, ít đỉnh hơn.

Carbohydrate phức, chẳng hạn bánh mì, ngũ cốc nguyên cám, khoai… có cấu trúc xốp, hút bớt rượu giống như miếng bọt biển. Điều này giúp rượu không còn ở dạng tự do hoàn toàn, tốc độ di chuyển và hấp thu chậm lại. Nhiều mẹo dân gian như ăn bánh mì, uống sữa, ăn phô mai trước khi uống thực chất đều có nền tảng sinh lý khá rõ ràng, nhưng chỉ giúp giảm bớt tốc độ và cảm giác say, chứ không khiến bạn “không say”.

Uống một ly sữa trước khi vào bữa nhậu cũng là lựa chọn đáng cân nhắc. Sữa chứa cả protein và chất béo, khi gặp acid dạ dày có thể tạo thành một lớp keo tương đối sánh, giúp bảo vệ niêm mạc phần nào. Người có dạ dày yếu, hay đau dạ dày khi uống rượu thường thấy dễ chịu hơn nếu uống sữa hoặc ăn nhẹ trước.

Về hành vi, uống chậm luôn là chiến lược quan trọng. Cơ thể người trưởng thành bình thường cần khoảng một giờ để xử lý một đơn vị cồn. Nếu bạn uống một lúc nhiều chén, nhiều ly liên tiếp, gan sẽ bị “ngập” trong ethanol, acetaldehyde tích tụ và cơn say đến rất nhanh. Việc nhấp từng ngụm nhỏ, trò chuyện, xen kẽ với thức ăn, nước lọc cho gan thời gian làm việc, giảm bớt tổn thương.

Nước lọc đóng vai trò kép: vừa làm loãng rượu trong dạ dày, vừa giúp bù nước. Rượu có tác dụng lợi tiểu, làm cơ thể mất nước, khiến bạn đau đầu, khát, mệt mỏi sau cuộc nhậu. Nếu uống xen đều nước lọc giữa các lần uống rượu, bạn sẽ thường thấy mình tỉnh táo hơn, ít nhức đầu hơn vào hôm sau, dù nồng độ cồn trong máu vẫn cần thời gian để giảm tự nhiên.

Ngược lại, pha rượu với nước ngọt có ga hoặc nước tăng lực là một sai lầm rất phổ biến. Đồ uống có ga làm mở môn vị sớm, tăng tốc hấp thu rượu. Nước tăng lực chứa caffeine khiến bạn cảm giác tỉnh táo, bớt buồn ngủ, nhưng thực chất não bộ vẫn đang bị rượu ức chế. Bạn dễ đánh giá sai khả năng lái xe, ra quyết định liều lĩnh hơn mà không hề nhận ra.