Chuyển dịch đất lúa sang trồng rau màu tạo động lực tái cơ cấu nông nghiệp ở An Giang

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng đang trở thành hướng đi chiến lược, giúp ngành nông nghiệp tỉnh An Giang nâng cao hiệu quả sản xuất, thích ứng điều kiện tự nhiên và mở rộng thị trường tiêu thụ. Theo ông Trần Thanh Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, chuyển đổi cơ cấu cây trồng được xác định là giải pháp trọng tâm trong chiến lược phát triển nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu. Riêng vụ đông xuân năm 2025, toàn tỉnh đã chuyển đổi 2.748 ha đất lúa kém hiệu quả sang trồng rau màu và cây ăn trái. Trong đó, rau dưa chiếm 568 ha, cây màu hơn 1.005 ha và cây ăn trái trên 1.174 ha.

Không chỉ dừng lại ở quy mô chuyển đổi, việc tổ chức sản xuất theo hướng hiện đại cũng được tỉnh chú trọng. Tỉnh An Giang cấp 35 mã số vùng trồng nông nghiệp cho rau màu gồm cây ớt, khoai lang, khoai môn, gừng, dưa các loại… với diện tích 602 ha. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang, mỗi mã số vùng trồng là một “định danh” quan trọng, giúp truy xuất nguồn gốc, kiểm soát quy trình sản xuất, đảm bảo tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và đáp ứng yêu cầu xuất khẩu. Đây không chỉ là bước tiến kỹ thuật mà còn là nền tảng để nông nghiệp An Giang hội nhập sâu vào thị trường quốc tế.

Thực tế cho thấy, trong giai đoạn 2020–2025, An Giang đã chuyển đổi trên 30.000ha đất lúa năng suất thấp sang các loại cây trồng, rau màu có giá trị cao hơn. Diện tích rau màu sau sáp nhập tỉnh đạt gần 70.000 ha/năm, trong đó duy trì khoảng 60.000 ha tại thời điểm hiện nay, cung cấp sản lượng lớn cho thị trường trong và ngoài tỉnh. Khu vực trồng rau màu tập trung tại các vùng ven sông Hậu, sông Tiền tại các xã như Châu Phú, Chợ Mới, Phú Tân, Thoại Sơn, Long Kiến, Nhơn Mỹ, Bình Thạnh Đông…

Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng không đơn thuần là thay thế cây lúa bằng cây khác, mà đòi hỏi lựa chọn giống cây phù hợp với thổ nhưỡng, điều kiện nước và nhu cầu thị trường. Tại ấp Mỹ An 2, xã Mỹ Hòa Hưng, không khí sản xuất rau màu luôn nhộn nhịp quanh năm. Anh Đoàn Hữu Việt, một hộ trồng rau lâu năm cho biết, gia đình có 7 công đất chuyên trồng cải bẹ xanh, rau thơm, xà lách. “Nhờ hệ thống đê bao khép kín, người dân có thể sản xuất quanh năm, chủ yếu theo hướng an toàn để cung cấp cho chợ đầu mối và siêu thị. Nếu giá ổn định, mỗi vụ trồng thu lợi hàng chục triệu đồng”, anh Hữu Việt nói. Theo thống kê của Ủy ban nhân dân xã Mỹ Hòa Hưng, toàn xã có hơn 860 ha đất nông nghiệp, trong đó 360 ha chuyên sản xuất rau màu quanh năm. Nhờ áp dụng quy trình sản xuất an toàn, thu nhập từ cây rau đạt từ 150–200 triệu đồng/ha mỗi năm.

Nhiều xã như Chợ Mới, Bình Hòa, Bình Mỹ, Long Điền, Long Kiến, Phú Hòa đã trở thành “vựa rau” của tỉnh. Các vùng này, xây dựng hệ thống đê bao kiểm soát lũ nên nhà vườn không sợ bị ngập úng trong mùa nước nổi. Tại xã Chợ Mới, nhiều nông dân đã mạnh dạn ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất. Ông Nguyễn Thanh Điền cho biết, với mô hình nhà lưới, nhà màng, nông dân có thể sản xuất từ 5–7 vụ/năm, tạo giá trị kinh tế cao, tùy theo thời điểm, rau có giá giúp nông dân đạt lợi nhuận từ vài chục triệu đồng mỗi vụ.

Ông Nguyễn Văn Chiến trồng rau màu ở xã Chợ Mới chia sẻ: “Tôi có 1.500m² trồng hành và rau muống, mỗi vụ cũng kiếm vài chục triệu đồng, quay vòng 6–7 vụ/năm nên cuộc sống ổn định hơn nhiều so với trồng lúa”. Ở cù lao Bình Thủy, xã Bình Mỹ, mô hình chuyển đổi cây trồng đã hình thành từ nhiều năm trước. Ông Nguyễn Thành Nên, một nông dân trồng lúa lâu năm sau này chuyển sang trồng rau màu kể: “Từ mô hình 2 lúa – 1 màu, dần chuyển sang 2 màu – 1 lúa, rồi chuyên canh màu như hiện nay”. Ông Nên cho biết, cây rau mang lại giá trị kinh tế vượt trội nên nông dân hay nói vui “một công rẫy bằng bảy công lúa”.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, vẫn đối mặt với không ít khó khăn, đặc biệt là đầu ra sản phẩm. Ông Nguyễn Trung Tào, Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Lợi Phát, xã Bình Mỹ cho rằng, nông dân hiện chủ yếu phụ thuộc vào thương lái, thiếu liên kết bền vững với doanh nghiệp, rau màu phải tiêu thụ nhanh, nếu không có đầu ra ổn định sẽ rất rủi ro.

Trước thực tế đó, tỉnh An Giang đang định hướng phát triển các vùng chuyên canh rau màu quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, gắn với liên kết tiêu thụ. Sáu nhóm sản phẩm chủ lực gồm rau ăn lá, rau ăn quả, rau ăn củ, bắp, đậu phộng và khoai sẽ được tập trung phát triển trong thời gian tới.

Có thể thấy, chuyển dịch cơ cấu cây trồng không chỉ giúp nâng cao giá trị sản xuất mà còn mở ra hướng đi bền vững cho nông nghiệp An Giang trong bối cảnh biến đổi khí hậu và hội nhập kinh tế quốc tế. Tuy nhiên, để quá trình này phát huy hiệu quả lâu dài, cần sự đồng hành chặt chẽ giữa nông dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý, đặc biệt là trong xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ ổn định, nhằm giúp người nông dân yên tâm sản xuất và làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.