Chuyến cứu hộ … gấu lịch sử - Kỳ 2

Mộ chú gấu xấu số phủ đầy hoa rừng

Trong số ba xe chở gấu về đến Tam Đảo chiều 21-1, container đầu tiên có nhiều gấu nhất: bảy con. Đó là những con gấu được ông chủ người Đài Loan mua sau cùng, cách đây chừng ba đến năm năm. Số gấu con lại trong hai container kia có độ tuổi khoảng bảy, tám. Chúng đều được săn bắn từ rừng của Lào và Việt Nam, có hai con bị mất tay vì trúng bẫy, có một con bị mù mắt không còn nhìn thấy gì... Khi cho ăn, các nhân viên cứu hộ phải dí thức ăn vào mũi nó mới biết để ăn.

Ngay khi xe dừng lại, chị Kirsty Officer, bác sĩ thú y người Australia soi đèn pin vào từng ô cửa xem gấu thế nào. Chị vẫy tay chào gấu, cười với chúng một cách thân thiện. Nhiều chú gấu lạ lẫm với nơi vừa đến, hé mắt nhìn qua ô cửa hẹp đã bị chắn ngang bởi tấm sắt, có con đứng lên thò tay qua cả chấn song.

Chiếc cần cẩu đã chực sẵn ngay bãi tập kết container ở cửa Trung tâm cứu hộ gấu Tam Đảo, nhưng phải mất hơn một tiếng rưỡi sau, chiếc container đầu tiên mới được cẩu xuống. Đến bảy giờ tối, cả ba container gấu mới được tập kết xong trong trời mưa tầm tã. Đêm hôm đó, sau bốn ngày đi đường vất vả, 19 con gấu tạm nằm nghỉ lại trong những chiếc container vốn là ngôi nhà cũ của chúng.

Ngày 22-1, lần lượt từng con gấu được gây mê để khám sức khỏe rồi chuyển vào khu cách ly. Khu cách ly này đã được ông cho xây từ cách đây hai năm, để đón 80 con gấu nuôi trái phép không gắn chip tại Hạ Long về chăm sóc. Nhưng cuối cùng, cơ quan chức năng quyết định vẫn để chủ hộ nuôi 79 con gấu, chỉ thu hồi một con đưa về đây nuôi dưỡng, nên khu cách ly bỏ hoang từ đó. Cũng nhờ thế, những con gấu từ Bình Dương trở về đã có ngay nơi ở mới trong thời gian chờ được hòa nhập vào ngôi nhà chung nơi cưu mang những con gấu lạc rừng.

Như chúng tôi đã phản ánh trong kỳ 1, thật không may, sau khi về đến Tam Đảo ba ngày, chú gấu Raspberry đã chết vì phần bụng bị tổn thương quá nặng. Bề ngoài, Raspberry là một chú gấu rất dễ thương, nặng 162kg và vẫn ăn uống bình thường. Tuy nhiên, khi kiểm tra sức khỏe, các bác sĩ thú y phát hiện một vết thương nhỏ (khoảng 3mm) có chứa nhiều mủ trên bụng của Raspberry. Siêu âm cho thấy phần túi mật bị viêm nặng, đồng thời có một khối đặc trong bụng của cá thể gấu này.

Bác sĩ thú y cao cấp của AAF Heather Bacon, người tiến hành khám nghiệm tử thi cho biết, cô chưa bao giờ thấy một cá thể gấu nào có tình trạng bệnh tật khủng khiếp và tồi tệ như Raspberry. Phần bụng của chú gấu đã bị hoại tử, bị tàn phá bởi bệnh tật đến mức không thể phân biệt được các bộ phận trong đó. Bác sĩ Bacon cũng khẳng định, có những bằng chứng rõ ràng cho thấy cá thể gấu đực có tên là Raspberry này đã bị chọc vào bụng để lấy mật.

Hôm 25-1, sau khi qua đời một ngày, chú gấu Raspberry xấu số đã được gần ba mươi nhân viên của trung tâm cứu hộ, những người hết lòng yêu thương loài gấu, đưa đi mai táng ở khu nghĩa trang dành cho gấu. Mộ chú phủ đầy hoa dại, những bông hoa chắc hẳn chú đã rất thích khi còn sống trong rừng. Raspberry là con gấu thứ ba qua đời trong số gần 50 con gấu được đưa về cứu hộ ở đây.

Theo bà Jill Robinson, người sáng lập và là Tổng giám đốc Tổ chức Động vật châu Á, các mẫu khám nghiệm sẽ được gửi cho tiến sĩ Đặng Văn Dương, trưởng khoa Bệnh học bệnh viện Bạch Mai, Hà Nội. Tiến sĩ Dương đã từng kiểm tra các túi mật của các cá thể gấu bị chết ở Tam Đảo và cũng thực sự bất ngờ rằng các cá thể này đã có thể tiếp tục sống trong tình trạng sức khỏe như vậy. Ông đã từng đưa ra những khuyến cáo về những nguy hại đối với sức khỏe con người do việc sử dụng mật gấu từ những con gấu ốm yếu thường xuyên đó.

18 con gấu Bình Dương còn lại, không có cá thể nào ở trong tình trạng quá nguy kịch về sức khỏe. Tuy nhiên, nhiều con cần phải được phẫu thuật, chăm sóc và điều trị trong thời gian dài để chữa trị bệnh tật. Trước đây, rất nhiều gấu khi về đến trung tâm cứu hộ đã phải tháo túi mật vì bị viêm do chích hút mật quá nhiều. Có con viêm khớp nặng vì bị nuôi nhốt trong chuồng quá ẩm thấp, phải loay hoay hàng tiếng đồng hồ mới leo được lên chiếc giường của nó tại ngôi nhà mới.

18 con gấu Bình Dương sẽ có tên?

Được cấp phép hoạt động từ năm 2007, Trung tâm cứu hộ gấu Tam Đảo đã tiếp nhận rải rác được 29 con gấu. Sau một thời gian nuôi nhốt trong khu nhà, gấu sẽ được đưa vào khu bán tự nhiên, ngày chơi ngoài trời, đêm vào trong nhà ngủ. Hiện tại, trung tâm có đủ cơ sở vật chất để chăm sóc cho 100 con gấu. Sắp tới, sẽ được mở rộng để có thể đón được 250 con gấu về đây và nuôi dưỡng theo mô hình bán hoang dã.

Thường thì những con gấu sau khi được cứu hộ về đây, chúng sẽ không còn bị hút mật, không bị nuôi nhốt trong những chiếc chuồng chật hẹp không đủ để trở mình, nhưng khả năng trở về với tự nhiên của chúng là vô cùng bé. Chúng sẽ sống cho đến lúc già và chết tại đây. Bởi khi đã bị bắt và nuôi nhốt trong nhiều năm, không còn thói quen tự kiếm sống, những con gấu rất khó khăn để có lại thói quen này. Vả lại, tại Việt Nam hiện nay rất khó tìm được khu rừng nào có thể bảo đảm sinh cảnh cho gấu sống. Nếu không tìm đủ thức ăn hoặc không thể tự kiếm thức ăn, chúng sẽ tìm đến nơi có người và gây hại.

Để gấu không chết già trong điều kiện nuôi nhốt tại trung tâm và có cơ hội sản sinh trong tự nhiên, ông Tuấn đang đề nghị được thử nghiệm thả một số gấu vào rừng. Ông đã bàn với VQG Tam Đảo để chọn địa điểm thả gấu trong một mô hình hoang dã khép kín. Muốn vậy, AAF sẽ phải nghiên cứu hệ sinh thái của vùng xem có phù hợp với gấu không, thức ăn lâu dài có bảo đảm không, có con thú nào khác cạnh tranh với nó hay không.

Ngoài Raspberry là trường hợp đặc biệt, những nhân viên AAF vì đã quá yêu quý chú gấu đáng thương nên đã đặt tên ngay cho chú trong những ngày điều trị bệnh. Còn 18 con gấu Bình Dương, cũng như 29 con gấu đang sống ở trung tâm, sẽ lần lượt được người bảo trợ của chúng đặt tên. Nhiều người từ Australia, Anh, Newzealand, Italia, Đức, Mỹ... sau khi biết được hoạt động của trung tâm đã bỏ ra ít nhất một khoảng tiền lớn để đăng ký bảo trợ cho các con gấu ở đây. Cứ sáu tháng một lần, ảnh và tình hình sức khỏe của các cô gấu như Mausi, Mama, Moggy, hay các cậu gấu như Oly, Irwin... sẽ được gửi đến từng người bảo trợ. Rất nhiều người sau khi đã đặt tên cho con gấu của mình đã trở lại thăm chúng như thăm đứa con nuôi vậy.

Danh sách chờ được đặt tên cho gấu đang rất nhiều, nên ông Tuấn không lo việc 18 con gấu mới sẽ không có tên. Ngay trong thời gian chờ đợi để được giải cứu cho 80 con gấu Hạ Long cách đây vài năm, AAF cũng đã huy động đủ số người bảo trợ cho gấu, nhưng cuối cùng những người bảo trợ đã mừng hụt, đành xếp hàng chờ có gấu.

Có thể có cuộc cứu hộ gấu lớn hơn?

Việt Nam có hơn 4.000 cá thể gấu (đã được gắn chip điện tử từ năm 2005) đang bị nuôi nhốt trong các trại gấu, chúng bị giam cầm chật chội, không được leo trèo, vật lộn theo bản năng, phải chịu hành hạ đau đớn vì bị hút mật. Trong khi đó, các trung tâm cứu hộ động vật hoang dã ở Việt Nam như Sóc Sơn, Củ chi, Cát Tiên, Tam Đảo... hiện tại chỉ có thể chăm sóc được vài trăm con.

Việc cứu hộ diễn ra nhanh chóng, thuận lợi đối với 19 con gấu Bình Dương khiến nhiều người liên tưởng đến vụ 364 con gấu bị nuôi nhốt tại Hạ Long đang kêu cứu. Không biết bao nhiêu tờ báo viết về tình trạng hút mật tại các cơ sở nuôi nhốt gấu tại đây với những bằng chứng không thể chối cãi. Ngày 2-10-2009, chính Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Quảng Ninh cũng đã bắt quả tang tại trại nuôi gấu của Công ty TNHH Việt Thái (xã Đại Yên, thành phố Hạ Long) đang có hành vi hút, bán mật gấu trái phép cho khách du lịch nước ngoài. Trại gấu này nuôi nhốt 82 cá thể gấu, trong đó có 22 cá thể chưa gắn chip điện tử. Nhưng từ đó đến nay, các cơ quan chức năng vẫn chưa đưa ra được một biện pháp ngăn chặn hay hình phạt nào.

Đến ngày 19-11-2009, UBND tỉnh Quảng Ninh đã có công văn gửi Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề nghị Bộ “quan tâm chỉ đạo các ngành chức năng trực thuộc giải quyết di chuyển toàn bộ 364 cá thể gấu ra khỏi địa bàn tỉnh Quảng Ninh và có cơ chế tài chính hợp lý với việc đầu tư của các chủ nuôi gấu. Trước hết là di chuyển toàn bộ 82 cá thể gấu tại trại gấu của Công ty TNHH Việt Thái, xã  Đại Yên, TP Hạ  Long về các Trung tâm cứu hộ gấu”. Ông Tuấn, đại diện cho AAF tại Việt Nam cũng đã có công văn đề nghị được tiếp nhận 82 con gấu này về Trung tâm cứu hộ gấu Tam Đảo. Song không biết “vướng” ở đâu mà đến bây giờ số phận của những con gấu này vẫn bị treo lơ lửng...

“Nếu chỉ Chi cục kiểm lâm địa phương kiên quyết thôi chưa đủ, mà cả Cục Kiểm lâm phải vào cuộc thì mới làm được”, ông Tuấn rút ra kinh nghiệm. “Hai trường hợp nuôi gấu ở Bình Dương và Hạ Long không khác nhau tý nào, đều vi phạm quy định về Quản lý gấu nuôi ban hành theo Quyết định số 95/2008/QĐ-BNN, chỉ khác là Bình Dương đã chủ động thực thi pháp luật, còn Hạ Long thì không như vậy”, ông Tuấn buồn bã nói.

Phờ phạc sau bốn ngày đi đường không nghỉ, rồi lại ướt sũng nước mưa vì tập kết gấu, Lê Đức Chính, một cán bộ AAF lướt thướt xách chiếc balo đựng quần áo về phòng của mình. Anh nói với tôi: “Biết thế em đã không mang quần áo đi cho cồng kềnh. Cả tuần có được tắm lần nào đâu!”.

Nhưng dường như tám người, cả nhân viên chăm sóc gấu lẫn bác sĩ thú y đều thở phào. Họ đã hoàn thành một chuyến cứu hộ gấu lớn nhất trong lịch sử. “Thành tích” trước đó họ lập được là cứu hộ bốn con gấu ở Vườn quốc gia Pù Mát, Nghệ An cách đây hai năm. Còn những trung tâm cứu hộ khác, kể cả trung tâm cứu hộ gấu rất lớn của AAF tại Thành Đô, Tứ Xuyên, Trung Quốc, nơi đang có khoảng 250 con gấu sinh sống thì cũng chưa từng có một cuộc cứu hộ lớn như thế. Tất cả gấu ở đó đều được cơ quan chức năng bắt trong quá trình thực thi pháp luật rồi mang đến trung tâm.

Nhưng, biết đâu, nếu được sự cho phép của cơ quan chức năng, sẽ lại có thêm một chuyến cứu hộ gấu lớn chưa từng có để đưa những con gấu từ Hạ Long rời khỏi nơi chúng đang bị đối xử tàn tệ? Những kỷ lục vừa lập xong có thể bị phá vỡ ngay, gánh nặng có thể đè lên quá sức đối một trung tâm cứu hộ gấu đang được xem là hiện đại nhất châu Á, nhưng chỉ cần điều đó xảy ra, trái tim của những người yêu quý động vật hoang dã sẽ vỡ òa vì vui sướng...

Tổ chức Động vật châu Á (AAF) đã nhận được hơn 7.000 lá thư từ khắp các nước trên thế giới, yêu cầu Việt Nam xử lý các cá thể gấu hiện vẫn đang bị nuôi nhốt trái phép trên địa bàn điểm du lịch nổi tiếng vịnh Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh. Chiến dịch viết thư này đã được AAF phát động sau hai năm nỗ lực thuyết phục chính quyền địa phương tịch thu 79 cá thể gấu (loài gấu đen châu Á đang bị đe dọa, còn được gọi là gấu ngựa) chưa được đăng ký và gắn chip điện tử theo quy định của pháp luật Việt Nam.

(tiếp theo và hết)