Chung quanh việc quản lý thuế thu nhập cá nhân của ca sĩ

Ý thức công dân chưa cao

Ngày 23-4-2004, Ủy ban Thường vụ Quốc hội  thông qua Pháp lệnh số 14, sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao. Pháp lệnh quy định các ca sĩ, nghệ sĩ xiếc, múa, cầu thủ bóng đá, vận động viên chuyên nghiệp được trừ 25% thu nhập trước khi xác định thu nhập chịu thuế.

Ðể đưa pháp lệnh này vào cuộc sống, Tổng cục Thuế và Cục Thuế hai TP Hồ Chí Minh, Hà Nội đã triển khai phổ biến Pháp lệnh và Thông tư số 81 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện cho các đối tượng là ca sĩ, nghệ sĩ và các cơ quan quản lý, lãnh đạo sở văn hóa thông tin, các công ty biểu diễn thực hiện. Giấy mời được gửi trước đến từng ca sĩ, nhưng đến ngày họp chẳng thấy bóng dáng ai đến dự, hoặc cử người đại diện đến dự. Riêng ở Hà Nội, đến ngày họp, do bận phải đi công tác, NSND Quang Thọ có điện cho Cục Thuế Hà Nội xin phép, còn các ca sĩ khác cũng chẳng mấy quan tâm chuyện "họp hành". Tại hội nghị tháng 11-2004 ở TP Hồ Chí Minh, cũng không có ca sĩ nào dự, mà chỉ có duy nhất một người đại diện cho ca sĩ Ðan Trường.

Tiếp đến ngày 13-12-2004, Tổng cục Thuế lại có công văn về việc quản lý thuế thu nhập cá nhân (TNCN), nhấn mạnh đối tượng là ca sĩ. Ngoài nội dung hướng dẫn triển khai cấp mã số thuế cá nhân, quản lý thông tin về thu nhập và kê khai quyết toán thuế năm 2004, còn có dự thảo mẫu gửi cho ca sĩ, làm rõ quyền lợi và nghĩa vụ. Ðến đầu tháng 3, hai Cục Thuế Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đã gửi giấy mời lần thứ hai, thứ ba, mời ca sĩ, nghệ sĩ có thu nhập cao lên cơ quan thuế để hướng dẫn nghiệp vụ, nhưng vẫn chưa nhận được sự quan tâm. Ở Hà Nội, khối biểu diễn mới chỉ có ca sĩ Mỹ Linh đăng ký mã số thuế, nhưng chưa lên nhận và quyết toán thuế; còn khối thể thao mới chỉ có câu lạc bộ bóng đá Hòa Phát đăng ký mã số thuế cho năm cầu thủ nước ngoài và 20 cầu thủ trong nước. Ðến ngày 15-3, có 13 ca sĩ đến Cục Thuế theo giấy mời, đề nghị hướng dẫn về thuế (trong số 28 giấy mời đã gửi). Trường hợp ca sĩ Khánh Linh ba lần được gửi giấy, cả ba lần giấy đều quay trở lại Cục Thuế Hà Nội.

Theo báo cáo nhanh từ TP Hồ Chí Minh, đến ngày 7-3, số nghệ sĩ đăng ký mã số thuế cá nhân mới chỉ có bảy người, 39 nghệ sĩ khác đang làm thủ tục đăng ký, ba người đã nộp tờ khai quyết toán thuế 2004 là Hồng Nhung, Ðan Trường, Quang Linh. Trong đó, Ðan Trường kê khai mức thu nhập cả năm là 261 triệu đồng, thuế TNCN phải nộp 30 triệu đồng, còn ca sĩ Hồng Nhung thu nhập chịu thuế là 204 triệu đồng, thuế TNCN là 17 triệu đồng. Riêng ca sĩ Mỹ Tâm đã kê khai quyết toán nhưng chưa chính xác, nhất là kê khai thu nhập từ quảng cáo, cho  nên Cục Thuế đề nghị kê khai lại. Ðặc biệt, theo Chi cục Thuế quận 1, đã có một phòng trà ca nhạc thực hiện khấu trừ thuế tại nguồn và kê khai nộp thuế. TNCN tháng 1-2005 của một số ca sĩ nổi tiếng Thanh Lam 7 triệu đồng, Mỹ Linh 4 triệu đồng, Hồng Nhung 4 triệu đồng.

Ðến 11-3, có 64 người đến Cục Thuế để được hướng dẫn, trong đó có 32 người đăng ký cấp mã số thuế. Cũng tại TP Hồ Chí Minh, theo yêu cầu của cơ quan thuế, công an TP đã cung cấp danh sách, địa chỉ liên lạc của 22 "siêu sao" ca nhạc. Từ thực tế trên đây cho thấy, việc triển khai thu thuế TNCN của ca sĩ, nghệ sĩ còn lắm khó khăn vì ý thức công dân trong thực hiện nghĩa vụ thuế của các đối tượng này chưa cao, phần lớn còn lẩn tránh, chưa tự giác đến cơ quan thuế kê khai mã số thuế và làm nghĩa vụ của mình.

Ðiều kiện cần và đủ

Pháp lệnh Thuế TNCN ban hành năm 1991, tại Ðiều 1 chương đầu tiên, nêu rõ: "Công dân Việt Nam, người nước ngoài làm việc tại Việt Nam có thu nhập đều phải nộp thuế theo quy định". Ðể thực hiện nghĩa vụ đóng góp, xây dựng đất nước, tất cả các đối tượng chịu thuế thu nhập là những người lao động chân tay, lao động trí óc đều nghiêm chỉnh chấp hành luật, vì vậy đối tượng nộp thuế TNCN đóng góp cho ngân sách nhà nước mỗi năm một tăng. Ðến cuối năm 2004, cả nước đã có hơn 400.000 người lao động Việt Nam và người nước ngoài đăng ký nộp thuế TNCN. Ðể bảo đảm sự bình đẳng về nghĩa vụ, giới văn nghệ sĩ - những người hoạt động trong lĩnh vực văn hóa - nghệ thuật, cũng không thể đứng ngoài cuộc, phủ nhận trách nhiệm và nghĩa vụ của mình. Là người dân thì không một ai có thể viện dẫn rằng không biết pháp luật để rồi không thực hiện.

Những năm gần đây, khi đời sống nhân dân ngày càng được cải thiện thì nhu cầu thưởng thức nghệ thuật nói chung và ca nhạc nói riêng (nhất là giới trẻ) ngày càng cao. Ðiều này đã mang lại nguồn thu nhập lớn cho ca sĩ, nhất là ca sĩ nổi tiếng và thu nhập của họ cho đến nay vẫn không thể kiểm soát được. Theo cơ quan thuế, sau một năm thực thi Pháp lệnh Thuế TNCN, sửa đổi bổ sung, cơ quan thuế mới thu thuế chủ yếu từ  những người làm công ăn lương, từ các cơ quan chi trả thu nhập có thực hiện sổ sách, chứng từ nghiêm chỉnh.

Riêng số ca sĩ hoạt động trong môi trường tự do không thể kiểm soát được thu nhập, do đó số thuế thất thu  cũng không thể hình dung là bao nhiêu. Thí dụ, ca sĩ Siu Black, khi đăng ký mã số thuế chỉ kê khai thu nhập hằng tháng ở sân khấu 126 (TP Hồ Chí Minh) là 16 triệu đồng, ca sĩ Nguyễn Hồng Nhung là 1.000 USD và ca sĩ Quang Dũng chỉ có 5 triệu đồng. Trong khi giới am hiểu biểu diễn tiết lộ thu nhập của Quang Dũng có những đêm lên tới 10 - 15 triệu đồng. Nhiều ông bầu chuyên tổ chức biểu diễn cũng cho rằng con số thu nhập mà họ kê khai "còn lâu" mới sát sự thật. Cũng theo điều tra của cơ quan thuế, ngoài thu nhập từ hoạt động biểu diễn, nhiều ca sĩ nổi tiếng còn có nhiều khoản thu nhập lớn khác từ phát hành băng đĩa nhạc, tham gia quảng cáo. Riêng lĩnh vực biểu diễn cũng rất đa dạng hát ở điểm ca nhạc phòng bar, phòng trà, các "cua" về địa phương theo lời mời... là môi trường để ca sĩ "hái ra tiền".

Nguyên nhân dẫn tới tình trạng trên đây trước hết thuộc về công tác quản lý hoạt động biểu diễn, quản lý ca sĩ còn lỏng lẻo. Theo ông Nguyễn Thái Sơn, Trưởng phòng thuế thu nhập cá nhân, Cục Thuế TP Hồ Chí Minh, thì mặc dù địa bàn thành phố - nơi được coi là trung tâm để các ca sĩ tài danh trổ tài và hái ra tiền, nhưng cho đến nay Cục Thuế vẫn chưa có được một danh sách, địa chỉ của các ca sĩ, thì làm sao mà điều tra được thu nhập chính xác của họ để xác định thuế. Ðiều này cơ quan quản lý là Sở Văn hóa - Thông tin thành phố cũng không nắm hết được, vì khi bỏ giấy phép hành nghề của ca sĩ thì chẳng ai quản lý họ cả. Một lý do khác lâu nay chúng ta vẫn trông chờ vào sự "tự giác" của những ca sĩ có thu nhập cao đến làm nghĩa vụ của mình, nhưng diễn biến tình hình vẫn ở ngoài mong muốn. Cho nên, cùng với việc kêu gọi ý thức tự giác, chúng ta cần có chế tài để thu thuế cho ngân sách nhà nước và phạt nghiêm những người cố tình vi phạm hoặc "cố tình không hiểu" để trốn thuế. Việc áp dụng những biện pháp cứng rắn là cần thiết.

Ðể từng bước thực thi nghiêm túc Pháp lệnh Thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao, trong giới ca sĩ, cần sự phối hợp hành động giữa cơ quan quản lý văn hóa và cơ quan thuế ở các địa phương theo tinh thần chỉ đạo tại công văn số 655/VHTT/KHTC ngày 7-3 của Bộ Văn hóa - Thông tin. Ðiều quan trọng  là cơ quan văn hóa thông tin khi cấp giấy phép biểu diễn đồng thời cấp luôn cho cơ quan thuế danh sách các ca sĩ tham gia biểu diễn để làm căn cứ quản lý thuế. Cơ quan thuế phối hợp Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âm nhạc theo dõi chi trả tiền bản quyền tác phẩm cho nhạc sĩ để làm cơ sở tính thuế các hoạt động biểu diễn. Trường hợp ca sĩ, nghệ sĩ có thu nhập đến mức chịu thuế mà không thực hiện nghĩa vụ, khi cơ quan thuế phát hiện thì bắt buộc nộp đủ thuế rồi mới cấp giấy phép hành nghề, nếu không sẽ bị tiếp tục "treo giò". Khi xét thấy cần thiết, có thể đưa công khai tên tuổi các ca sĩ cố tình trây  ỳ lên các phương tiện thông tin đại chúng. Ðây là cơ sở lâu dài và có tính quyết định để quản lý thuế TNCN của giới ca sĩ.