Chuẩn giáo viên tiểu học là đòi hỏi tất yếu

- Thưa ông, chuyển từ xây dựng và quản lý theo "chuẩn đào tạo" sang xây dựng và quản lý theo "chuẩn giáo viên" thực chất là sự thay đổi mang tính chiến lược về xây dựng và quản lý đội ngũ giáo viên tiểu học. Tuy nhiên "chuẩn đào tạo" trước đây cũng bao gồm yêu cầu về các lĩnh vực phẩm chất chính trị, đạo đức kiến thức; kỹ năng sư phạm của người thầy. Vậy cái mới hơn hẳn của "chuẩn giáo viên" so với "chuẩn đào tạo" là ở chỗ nào?

- Ðúng là "chuẩn đào tạo" và "chuẩn giáo viên" đều bao gồm yêu cầu của ba lĩnh vực là: phẩm chất chính trị, đạo đức; kiến thức, kỹ năng sư phạm của người thầy giáo. Nhưng "chuẩn đào tạo" là trình độ tối thiểu người sinh viên sư phạm phải đạt được khi mới ra trường, là trình độ xuất phát của người giáo viên trên con đường phấn đấu không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn.

Còn "chuẩn giáo viên" hay còn gọi là chuẩn chuyên môn, chuẩn nghề nghiệp là các mức trình độ người giáo viên cần đạt được trong suốt cuộc đời dạy học của mình. Ðó là các mốc ghi nhận trình độ chuyên môn không ngừng được nâng cao của người giáo viên đáp ứng yêu cầu của giáo dục và xã hội. Khi đã có chuẩn giáo viên thì đó là cơ sở để xác định chuẩn đào tạo.

Chuẩn giáo viên là đòi hỏi tất yếu của thời đại với người giáo viên nói chung, người giáo viên tiểu học nói riêng. Chuyển từ xây dựng và quản lý đội ngũ giáo viên theo chuẩn đào tạo, trình độ đào tạo, sang xây dựng và quản lý đội ngũ giáo viên theo chuẩn giáo viên là xu thế chung của các nước đang phát triển, là cách quản lý tiên tiến và hiện đại.

- Trong ba lĩnh vực của chuẩn giáo viên, mỗi lĩnh vực có vị trí thế nào và lĩnh vực nào cần nhấn mạnh nhất, thưa ông?

- Ba lĩnh vực: phẩm chất chính trị đạo đức, kiến thức và kỹ năng sư phạm đều cần được coi trọng trong quá trình xây dựng chuẩn giáo viên hay chuẩn chuyên môn của người giáo viên. Người thầy giáo muốn thành công trong nghề nghiệp tất yếu phải có trình độ kiến thức cao, kỹ năng sư phạm giỏi.

Nghề giáo cũng giống như nghề y, thầy giáo cũng giống như thầy thuốc, sự thành công trong nghề nghiệp do nhiều yếu tố tạo thành, nhưng yếu tố đầu tiên và cũng là yếu tố quan trọng lại là phẩm chất chính trị đạo đức. Bởi trong nghề giáo, nhân cách người thầy là phương tiện, là công cụ sắc bén giáo dục học sinh. Một thầy giáo, thầy thuốc mà nhân cách có vấn đề thì làm sao chữa được bệnh (về thể chất hoặc tâm hồn), đào tạo được thế hệ trẻ. Thực tế cho thấy, có nhiều học sinh khi trưởng thành và trong suốt cuộc đời, họ luôn mang theo hình ảnh người thầy không chỉ dạy giỏi mà còn đạo cao đức trọng.

- Thực tiễn triển khai áp dụng thí điểm chuẩn giáo viên cho thấy giáo viên tiểu học rất đồng tình, hào hứng với chủ trương, nhưng nhiều ý kiến cho rằng với ba lĩnh vực (phẩm chất, kiến thức, kỹ năng sư phạm) mà có tới 14 yêu cầu, 87 tiêu chí, 260 minh chứng là quá nhiều, giáo viên khó nhớ và áp dụng. Ông nghĩ sao về điều này?

- Xây dựng chuẩn giáo viên là một quá trình nghiên cứu công phu và chuẩn bị chu đáo trước khi đưa ra áp dụng rộng rãi. Bốn năm qua Dự án đã trải qua các giai đoạn: Nghiên cứu trong phạm vi chuyên gia, sau đó áp dụng thử trong diện hẹp ở 2.200 giáo viên tiểu học. Mục đích của đợt nghiên cứu hẹp này nhằm khảo sát, đánh giá bộ chuẩn dự thảo, xác định các yêu cầu và tiêu chí cần thiết đưa vào chuẩn, xác định quy trình áp dụng chuẩn.

Hiện nay các chuyên gia quốc tế và Việt Nam đang nghiên cứu các kết quả thu được sau khi áp dụng thử chuẩn ở 2.200 giáo viên tiểu học và sẽ đề xuất một bộ chuẩn cũng như một quy trình áp dụng đơn giản hơn, thuận lợi hơn mà vẫn đáp ứng yêu cầu chung để trình Bộ Giáo dục và Ðào tạo.

- Do hoàn cảnh lịch sử để lại, trong đội ngũ giáo viên tiểu học hiện nay có người chưa đạt chuẩn đào tạo, nhưng lại dạy giỏi, dạy tốt, có cống hiến nhiều năm, nay đã lớn tuổi. Họ có phải là đối tượng áp dụng chuẩn giáo viên tiểu học mới không? Nếu có, việc áp dụng với đối tượng này sao cho họ khỏi thiệt thòi, thưa ông?

- Ðó là vấn đề thực tiễn đang đặt ra với các chuyên gia và cán bộ quản lý giáo dục. Việc đưa ra chuẩn giáo viên tiểu học nhằm làm cho xã hội cũng như ngành hướng tới thực chất năng lực của người giáo viên để đánh giá, chứ không chỉ nhìn vào bằng cấp đào tạo. Ðây là một thay đổi quan trọng trong cách nhìn nhận, đánh giá về người giáo viên.

Trước tiên cần làm rõ mục đích của việc áp dụng chuẩn. Với giáo viên tiểu học, khi áp dụng chuẩn để tự đánh giá trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của mình, họ sẽ tự xác định được các yêu cầu về đạo đức, phẩm chất cần tiếp tục rèn luyện, những kiến thức và kỹ năng sư phạm cần được tiếp tục nâng cao. Với các trường sư phạm, khi vận dụng chuẩn giáo viên vào công tác đào tạo, các trường sẽ xác định được chương trình đào tạo, bồi dưỡng cho từng đối tượng giáo viên tiểu học đi học.

Với các cấp quản lý giáo dục, sử dụng chuẩn giáo viên giúp cho từng địa phương đánh giá đúng năng lực đội ngũ giáo viên của mình, vạch ra được quy hoạch đào tạo, bồi dưỡng và sắp xếp lại đội ngũ đó.

Với mục đích như trên, mọi giáo viên tiểu học dù được đào tạo như thế nào đều cần vận dụng chuẩn giáo viên để tự vạch ra kế hoạch phấn đấu về chuyên môn. Còn các cấp quản lý giáo dục, khi áp dụng chuẩn giáo viên tiểu học cho đội ngũ cần bảo đảm sự khách quan, công bằng.

- Có một thực tế là nhiều giáo viên tiểu học hiện có trình độ đại học, nhưng vẫn hưởng lương giáo viên tiểu học (16 bậc), như giáo viên tiểu học tốt nghiệp trung học sư phạm. Việc phân ba ngạch: giáo viên tiểu học; giáo viên tiểu học chính; giáo viên tiểu học cao cấp liệu có biến được thành hiện thực không, thưa ông?

- Câu hỏi này không nằm trong phạm vi chuẩn giáo viên nhưng có quan hệ với chuẩn giáo viên. Hiện nay, giáo viên tiểu học chỉ có một ngạch với 16 bậc. Trong khi đó, công chức các ngành khác như hành chính, tư pháp, tài chính... đều có ba ngạch. Ðó là điều chưa hợp lý. Ðến Nghị định 43 của Chính phủ hướng dẫn việc thi hành Luật Giáo dục, đội ngũ giáo viên tiểu học được quy định sẽ chia làm ba ngạch như công chức các ngành khác.

Ðược Bộ giao nhiệm vụ, trong phạm vi hoạt động của Dự án chúng tôi, một tổ nghiên cứu liên ngành (giáo dục, nội vụ, lao động và công đoàn giáo dục) được thành lập để nghiên cứu, đề xuất với Bộ GD và ÐT và Nhà nước các tiêu chí của ba ngạch giáo viên tiểu học.

Sau nhiều lần hội thảo, lấy ý kiến các cán bộ quản lý, giáo viên tiểu học..., dự thảo tiêu chí ba ngạch giáo viên tiểu học đã được dùng để xếp thử 2.200 giáo viên thuộc 10 tỉnh trong Dự án. Hiện các chuyên gia đang xử lý các số liệu thu thập được qua đợt xếp thử. Công việc này cần làm thận trọng nên cần có thời gian.

-  Xin cảm ơn ông.