Chính sách trợ cấp của WTO: “Xanh lơ, xanh lục” thì được, “hổ phách” thì không

Thứ Ba, ngày 10/10/2006 - 08:26

Ông Claudio Dordi cho biết: Theo quy định của WTO, có những chính sách trợ cấp bị cấm mà chúng ta thường gọi là hộp hổ phách (amber box) và những chính sách trợ cấp được phép áp dụng trong hộp xanh lơ (blue box) và xanh lục (green box).

Loại trợ cấp bị cấm liên quan tới trợ cấp xuất khẩu và trợ cấp thay thế hàng nhập khẩu. Theo đó, các khoản thưởng xuất khẩu và hỗ trợ các dự án đầu tư sản xuất động cơ môtô hai bánh, trợ cấp tài chính cho sản xuất dùng nguyên vật liệu nội địa hay hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp (doanh nghiệp) xuất khẩu thua lỗ... đang tồn tại ở Việt Nam đều trái với cam kết gia nhập WTO của Việt Nam. Tuy nhiên Việt Nam vẫn chưa sử dụng hết các biện pháp trợ cấp được phép của WTO.

Việt Nam chưa sử dụng hết trợ cấp “xanh lơ” và “xanh lục”

Đối với ngành nông nghiệp, một số hình thức trợ cấp được phép nhưng chưa áp dụng là hỗ trợ điều chỉnh cơ cấu doanh nghiệp, các khoản thanh toán trực tiếp cho người sản xuất (như chương trình bảo hiểm thu nhập); chi cho các chương trình bảo vệ môi trường để hỗ trợ việc sản xuất ở các vùng có điều kiện bất lợi và các chính sách trong hộp xanh lơ (các nước đang phát triển không phải cam kết từ bỏ các hình thức chi trả trực tiếp nếu việc từ bỏ các khoản này dẫn đến thu hẹp việc sản xuất trên một diện tích đất đai cố định hoặc số lượng gia cầm cố định). Về xuất khẩu, Việt Nam có thể xây dựng các chương trình hỗ trợ chi phí tiếp thị, trợ cấp chi phí vận chuyển hàng hóa xuất khẩu trong phạm vi nội địa và quốc tế...

Hỏi: Như vậy, tới đây Việt Nam phải điều chỉnh chính sách trợ cấp theo hướng nào, thưa giáo sư?

Trả lời: Song song việc cắt bỏ các biện pháp bị cấm, cần chuyển sang các biện pháp phù hợp với quy định của WTO như bảo hộ lao động, bảo vệ môi trường, thúc đẩy phát triển kinh tế các vùng kém phát triển hơn. Cơ bản thì dù trợ cấp bằng hình thức nào, điều quan trọng đối với những nước đang chuyển đổi như Việt Nam là phải xây dựng các chính sách thương mại đồng bộ với nhau sao cho vừa phù hợp với luật chơi quốc tế vừa bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững.

Hỏi: Tại sao WTO lại không chấp nhận một số loại trợ cấp nhất định?

Trả lời: Vì chúng bóp méo tính cạnh tranh trên thương trường quốc tế. Nếu tất cả các nước thành viên WTO đều áp dụng chính sách hỗ trợ tài chính cho các nhà sản xuất để họ xuất khẩu nhiều hơn sẽ dẫn đến một cuộc đua về trợ cấp giữa các nước, kéo theo sự bất bình đẳng về cạnh tranh. Nếu tham gia cuộc chạy đua đó, Việt Nam sẽ khó kham nổi với tiềm lực tài chính hạn chế của một nước đang phát triển.

Hỏi: Liệu việc gỡ bỏ các biện pháp trợ cấp trái với quy định của WTO có gây sốc cho các doanh nghiệp vốn quen với trợ cấp?

Trả lời: Trong vài năm qua, Chính phủ Việt Nam đã dần điều chỉnh chính sách trợ cấp cho phù hợp với luật lệ quốc tế, vì thế ít có khả năng gây sốc cho các doanh nghiệp. Điều tra của chúng tôi lại cho thấy chỉ một số ít các chính sách trợ cấp hiện nay là thật sự hữu ích đối với sự phát triển của doanh nghiệp. Dù được trợ cấp nhưng ngành điện tử vẫn ở vị thế yếu, ngành mía đường vẫn không thể cạnh tranh với đường nhập khẩu...

Vì thế, vấn đề không chỉ là chính sách phù hợp với quy định của WTO mà còn phải phát huy tác dụng. Nên cải cách thủ tục hải quan để giảm phí lưu kho bãi, vì các phí tổn từ thủ tục rườm rà nhiều khi còn nhiều hơn khoản trợ cấp ưu đãi mà doanh nghiệp nhận từ Chính phủ, chưa kể đánh mất cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp.

Hỏi: Giáo sư đánh giá thế nào về phản ứng của các doanh nghiệp Việt Nam trước xu hướng điều chỉnh chính sách trợ cấp?

Trả lời: Một số doanh nghiệp nhận thức tương đối rõ ràng về những gì sắp xảy ra nhưng phần lớn có vẻ hơi lúng túng. Các doanh nghiệp cần sớm được tiếp xúc với những cam kết gia nhập WTO, không chỉ riêng về vấn đề trợ cấp mà Chính phủ Việt Nam đã đạt được với các nước.