Sẵn sàng giăng lưới
Năm 1972, khi Mỹ đem B52 vào Hà Nội, Thiếu tướng, Anh hùng LLVT nhân dân Lê Mã Lương đang chiến đấu ở chiến trường Quảng Trị. Dù không bất ngờ, bởi trước đó nhiều năm, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiên đoán: "Sớm muộn rồi đế quốc Mỹ cũng sẽ đưa B52 ra đánh Hà Nội, rồi có thua mới chịu thua. Ở Việt Nam, Mỹ nhất định thua. Nhưng nó chỉ chịu thua sau khi thua trên bầu trời Hà Nội", nhưng những chiến sĩ ở tiền tuyến không giấu được nỗi lo. Bởi họ đã rất "ngấm" sức tàn phá khủng khiếp từ các trận bom rải thảm của B52 suốt từ năm 1968 đến 1972 tại Quảng Bình, Quảng Trị. "Chúng tôi cứ lo không biết hậu phương kịp sơ tán không, lưới lửa phòng không có bảo vệ được không", Thiếu tướng Lê Mã Lương nhớ lại.
Tuy nhiên, Hà Nội và các tỉnh miền bắc đã thật sự trở thành nỗi kinh hoàng đối với không quân Mỹ. Phân tích về chiến thắng này, Thiếu tướng Lê Mã Lương cho rằng, sự tính toán tài tình của Bác Hồ đã giúp cho quân ta chủ động các phương án ứng phó. Ngay từ tháng 5-1966, Quân chủng Phòng không - Không quân đã tổ chức cho Trung đoàn tên lửa 238 (Sư đoàn 363) cơ động chiến đấu, trực tiếp nghiên cứu cách đánh tại chiến trường Vĩnh Linh (Quảng Trị). Trải qua gần một năm vừa hành quân vừa chiến đấu, hai phân đội 81 và 83 thực hiện nhiệm vụ phục kích đánh B52. Trung đoàn đã tổ chức nghiên cứu tìm hiểu B52 từ những trận mưa bom để quan sát trực tiếp từ vệt khói, từ các bài bom nổ để phân tích đội hình bay và chiến thuật hoạt động của B52. Máy bay Mig được bí mật đưa vào Ðồng Hới (Quảng Bình). Chiến sĩ Vũ Ðình Rạng là phi công đầu tiên hạ gục B52 từ năm 1971. Ðây là những kinh nghiệm cực kỳ quan trọng được quân ta đúc rút để sẵn sàng giăng lưới "bắt" B52.
Phân tích thêm về chiến thắng Hà Nội - Ðiện Biên Phủ trên không, Trung tướng Nguyễn Ðức Soát (nguyên Phó Tổng Tham mưu trưởng QÐND Việt Nam, khi ấy là một trong các phi công chủ chốt) cho rằng, quân đội Mỹ đã đánh giá sai hoàn toàn. Trước khi tiến hành Chiến dịch "Lai-nơ-bếch-cơ II", phía Mỹ đã đánh giá không đúng về khả năng của Bộ đội Tên lửa của Quân chủng, họ cho rằng với hệ thống nhiễu dày đặc hoàn toàn có thể vô hiệu hóa được hệ thống tên lửa phòng không của Việt Nam. Lực lượng có thể uy hiếp trực tiếp máy bay B52 chỉ còn là máy bay Mig. Vì vậy, máy bay B52 chỉ tấn công mục tiêu vào ban đêm.
Trung tướng Nguyễn Ðức Soát kể: Trước khi máy bay ném bom chiến lược B52 bay đến mục tiêu khoảng hai giờ, vào khoảng 18 giờ 30 phút đến 19 giờ 30 phút đêm 18 - 12, toàn bộ các sân bay chủ yếu của không quân như: Ða Phúc, Thọ Xuân, Kiến An, Kép, Yên Bái và cả sân bay Gia Lâm (sân bay chưa bao giờ không quân Mỹ đánh phá) đều bị các máy bay F-111A của không quân và A-6 của hải quân đánh phá ác liệt. Cùng với đó, Mỹ sử dụng đồng bộ trang bị tác chiến điện tử trên các máy bay gây nhiễu chuyên dụng như: EB-66, EC-121 và trên các máy bay B52 với cường độ cực lớn gây khó khăn cho hệ thống ra-đa cảnh giới, ra-đa dẫn đường của không quân và ra-đa điều khiển hỏa lực của tên lửa phòng không. Thế nhưng, tất cả đã thất bại thảm hại trên bầu trời Hà Nội.
Ðến chiến thắng toàn diện
Theo Thiếu tướng Lê Mã Lương, chiến thắng "Hà Nội - Ðiện Biên Phủ trên không" đã đập tan ý đồ muốn gây sức ép của Mỹ với Việt Nam trên bàn đàm phán Pa-ri. Chiến thắng huyền thoại ấy không chỉ tạo ra thế "trên cơ" của ta trên mặt trận ngoại giao, buộc Mỹ phải rút quân, mà còn tiếp thêm sức mạnh cho tiền tuyến, là tiền đề quan trọng để giải phóng miền nam, thống nhất đất nước.
Ðồng tình quan điểm này, nguyên Thứ trưởng Quốc phòng, Trung tướng Trần Hanh nhấn mạnh: Chiến thắng "Hà Nội - Ðiện Biên Phủ trên không" không chỉ có ý nghĩa về mặt chính trị, ngoại giao, mà còn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng về mặt nghệ thuật quân sự. Chiến thắng này đánh dấu sự phát triển vượt bậc của nghệ thuật tiến hành chiến dịch phòng không, có giá trị thực tiễn vô cùng quan trọng về nghệ thuật tổ chức, sử dụng lực lượng và chuyển hóa thế trận. Những thành công về nghệ thuật tác chiến trong chiến dịch 12 ngày đêm năm 1972 đã đóng góp quan trọng vào sự phát triển nghệ thuật quân sự Việt Nam. Cùng với các chiến dịch khác, chúng ta bắt đầu có thêm một loại hình chiến dịch trong mặt trận đối không. Ðây chính là cơ sở để hình thành và phát triển nghệ thuật chiến dịch phòng không chống tiến công đường không hiện đại bằng vũ khí công nghệ cao trong tương lai, đóng góp quan trọng vào sự phát triển nghệ thuật quân sự, nghệ thuật chiến dịch Việt Nam hiện đại. Chiến thắng "Hà Nội - Ðiện Biên Phủ trên không" là chiến thắng của sự kế thừa và phát huy truyền thống quân sự Việt Nam, của đường lối chiến tranh nhân dân và nghệ thuật tổ chức, sử dụng lực lượng trong thế trận phòng không nhân dân, trong tổ chức hiệp đồng chiến đấu tạo thành sức mạnh tổng hợp cả trên không và mặt đất để chiến thắng kẻ thù.
