Từ tháng 6/2025, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã chỉ đạo các sở, ngành, địa phương thực hiện rà soát, sắp xếp lại các thiết chế văn hóa, thể thao theo nguyên tắc tận dụng tối đa thiết chế hiện có, bảo đảm mỗi xã, phường tối thiểu một thiết chế; chuyển đổi trụ sở dôi dư thành không gian văn hóa.

Mô hình sau sắp xếp đối với cấp xã là Trung tâm Dịch vụ tổng hợp (tích hợp đa dịch vụ). Ở cấp phường chuyên môn hóa cao hơn áp dụng mô hình Trung tâm Văn hóa-Thông tin và Thể thao. Phương thức thực hiện này nhằm rút ngắn đầu mối, gắn quản lý tài sản với vận hành thực tế.

Để gia tăng về số lượng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Vũ Thu Hà khẳng định, đồ án Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm đã cập nhật định hướng văn hóa, thể thao - cơ sở để sắp xếp mạng lưới, đầu tư phù hợp quy mô dân số và không gian mới. Cùng với đó, thành phố đã chỉ đạo xử lý các tồn tại về đất đai, tài sản công, bàn giao công trình; định mức kinh tế - kỹ thuật, đơn giá dịch vụ sự nghiệp công; cơ chế tài chính, tự chủ và khai thác tài sản công.

Qua rà soát có 29/31 đơn vị chưa hoàn thiện Đề án sử dụng tài sản công tại đơn vị sự nghiệp công lập vào mục đích kinh doanh, cho thuê, liên doanh, liên kết; 2 đơn vị đã xây dựng Đề án là Trung tâm Văn hóa, Thông tin và Thể thao phường Phú Diễn và Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Gia Lâm.

4 đơn vị thực hiện tự chủ chi thường xuyên, gồm Trung tâm Văn hóa, Thông tin và Thể thao các phường: Thanh Xuân, Tây Hồ, Tương Mai và Bạch Mai.

5 đơn vị thực hiện tự chủ một phần, gồm các Trung tâm Văn hóa, Thông tin và Thể thao thuộc các phường: Đống Đa, Cầu Giấy, Ngọc Hà và Trung tâm Dịch vụ tổng hợp các xã Gia Lâm, Đông Anh.

Các đơn vị còn lại chủ yếu hoạt động từ nguồn ngân sách nhà nước, khả năng tạo nguồn thu còn hạn chế.

Trưởng ban Văn hóa-Xã hội, Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội, Bạch Liên Hương cho rằng, các địa bàn cần tiếp tục nghiên cứu, rà soát quy hoạch quỹ đất trên địa bàn để xây dựng thiết chế văn hóa, thể thao cấp phường. Đồng thời, các địa phương cũng nên tận dụng trụ sở công dôi dư sau sắp xếp dùng cho sinh hoạt cộng đồng và các thiết chế văn hóa khác, bảo đảm hiệu quả sử dụng phục vụ người dân, tránh lãng phí tài sản công trên địa bàn.

Đối với khu vực nội đô, không gian sinh hoạt cộng đồng chính là “mắt xích” để kết nối người dân. Theo quy chuẩn, diện tích dành cho sinh hoạt cộng đồng tối thiểu là 0,8 m²/hộ, bán kính phục vụ không quá 300m. Các dự án chung cư mới cơ bản đáp ứng được tiêu chuẩn, nhưng các chung cư cũ, chung cư xây dựng trước khi có quy định cụ thể, chung cư tái định cư còn thiếu trầm trọng. Phó Giám đốc Sở Xây dựng Trần Quang Tuyên cho biết, tổng diện tích còn thiếu theo tiêu chuẩn tại các khu chung cư lên tới hơn 5.000m².

Đại biểu Hội đồng nhân dân thành phố Nguyễn Trung Nam đánh giá, thành phố đã quan tâm đầu tư, bố trí, song qua giám sát và ý kiến cử tri, một số nơi vẫn thiếu, hiệu quả sử dụng thấp, cá biệt còn chưa được sử dụng.

Trưởng ban Đô thị Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội Trần Hợp Dũng chia sẻ thực tế tại phường Yên Hòa: Phường thiếu nhiều thiết chế văn hóa trong khi tầng 1 nhiều nhà chung cư để trống, gây lãng phí lớn.

“Câu chuyện thực tế là nhà sinh hoạt cộng đồng của rất nhiều tòa chung cư đang để không, không được khai thác sử dụng. Muốn đưa vào sử dụng thì lại vướng các quy định. Cần có giải pháp cho vấn đề này, nếu không thì không biết đến bao giờ mới có đủ nơi sinh hoạt cộng đồng” - ông Trần Hợp Dũng nói.

Ông Trần Quang Tuyên cho biết, Sở Xây dựng đã rà soát, bổ sung tại 74 điểm còn thiếu; chuyển đổi diện tích kinh doanh thành nhà sinh hoạt cộng đồng, Đơn cử, khu CT1 khu đô thị Việt Hưng đã được bổ sung 120m² để sử dụng vào mục đích nhà sinh hoạt cộng đồng. Về dài hạn, Luật Thủ đô 2026 cho phép thành phố ban hành tiêu chuẩn riêng phù hợp mô hình hai cấp. Song song với đó, thành phố đã xác định 58 cơ sở phải di dời với tổng diện tích khoảng 243ha. Trong đó khoảng 228ha dành cho công trình công cộng, đây cơ hội lớn bổ sung quỹ đất cho văn hóa, thể thao tại khu vực nội đô.

Thiết chế cơ sở, tài sản công và không gian chung cư không phải ba câu chuyện riêng mà cùng phản ánh một thực tế, công tác quản lý còn phân tán, cơ chế tự chủ và xã hội hóa còn vướng, nhu cầu người dân chưa được đặt trọng tâm ngay từ khâu quy hoạch và đầu tư.

Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng nhân dân thành phố Trần Thế Cương nhấn mạnh, cần làm rõ nguyên nhân một số thiết chế chưa khai thác hết công năng; vướng mắc cơ chế tài chính, khai thác tài sản công, xã hội hóa; trách nhiệm đơn vị được giao quản lý.

“Phải đổi mới mạnh mẽ nội dung và phương thức hoạt động, lấy nhu cầu của người dân làm trung tâm, từng bước đưa các thiết chế văn hóa trở thành những không gian văn hóa thực sự có sức sống, có khả năng thu hút công chúng, thúc đẩy sáng tạo và đóng góp cho phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô” - Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng nhân dân thành phố Trần Thế Cương nói.

Giải pháp đang được Hà Nội triển khai đó là hoàn thiện quy hoạch, sắp xếp lại mô hình, tháo gỡ những vướng mắc trong việc xây dựng Đề án khai thác tài sản công, bổ sung diện tích sinh hoạt cộng đồng, tận dụng quỹ đất sau di dời. Nhưng để thực sự hiệu quả, tạo chuyển biến rõ nét trong lĩnh vực này, cần tiếp tục có sự giám sát từ cấp xã, phường; đẩy mạnh xã hội hóa đúng quy định và quan trọng nhất, không chỉ tính bằng số lượng công trình đã được đầu tư mà cần đo hiệu quả bằng mức độ người dân sử dụng và hài lòng.

Mỗi thiết chế từ nhà văn hóa của xã, phường đến không gian sinh hoạt cộng đồng tại mỗi chung cư; các tài sản công phục vụ cho mục tiêu văn hóa, thể thao cần trở thành không gian “sống”. Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng đời sống tinh thần của cộng đồng, để Hà Nội thật sự trở thành đô thị đáng sống.