Trong bối cảnh thị trường ngày càng đề cao tính minh bạch và kiểm soát chất lượng, đây là “chìa khóa” giúp Sơn La nâng cao giá trị nông sản địa phương và xây dựng thương hiệu.
Những ngày tháng 6, tại các vùng trồng xoài, mận trọng điểm của Sơn La, nông dân đang tất bật bước vào vụ thu hoạch. Trên những sườn đồi ở xã Yên Châu, Phiêng Khoài..., xe chở xoài, mận nườm nượp tập kết về các điểm thu mua. Đi đôi với việc bảo đảm sản lượng, người nông dân còn chú trọng hoàn thiện nhật ký sản xuất, quản lý vùng trồng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Tỉnh Sơn La có hơn 16.400 ha trồng xoài, sản lượng dự tính đạt hơn 97.000 tấn. Để đáp ứng yêu cầu xuất khẩu, tỉnh đã xây dựng được 71 mã số vùng trồng xoài với diện tích khoảng 820 ha. Tại Hợp tác xã nông nghiệp Xuân Tiến, xã Yên Châu, 20 thành viên hợp tác xã đang liên kết với 18 hộ dân sản xuất khoảng 60 ha xoài tròn. Ông Quàng Văn Xuân, Giám đốc hợp tác xã cho biết: Các hộ liên kết đã tăng cường sử dụng chế phẩm sinh học, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật hóa học, thực hiện nghiêm việc ghi chép nhật ký canh tác. Nhờ tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật, tỷ lệ quả loại 1 năm nay dự tính cao hơn những năm trước. Hiện hợp tác xã đang phối hợp doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ, lấy mẫu kiểm nghiệm chất lượng để chào hàng vào thị trường Nhật Bản. Khi bước vào chính vụ, các chỉ tiêu về độ đường và chất lượng quả đều đáp ứng yêu cầu của đối tác.
Không riêng xoài, việc minh bạch hóa quá trình sản xuất cũng đang mở ra cơ hội mới cho sản phẩm mận hậu của Sơn La. Tại xã Phiêng Khoài, Hợp tác xã nông sản bản địa Noọng Piêu đã liên kết sản xuất hơn 80 ha mận hậu; trong đó, 30,5 ha được cấp mã số vùng trồng chuyên phục vụ sản xuất sản phẩm mận ruby. Theo chị Nguyễn Phương Thanh, Phó Giám đốc hợp tác xã, việc duy trì tài khoản nhật ký vùng trồng, kiểm soát chặt chẽ quy trình sản xuất và bảo đảm truy xuất nguồn gốc đã góp phần xây dựng thành công thương hiệu mận ruby. Hiện mỗi năm hợp tác xã cung ứng hơn 300 tấn mận, giá bán dao động từ 70.000-120.000 đồng/kg tùy kích cỡ. Hợp tác xã đã xuất lô hàng đầu tiên 500 kg và ký kết các hợp đồng tiêu thụ hơn 20 tấn sản phẩm. Nhờ sản xuất theo quy trình an toàn và có đầy đủ thông tin truy xuất, sản phẩm mận của hợp tác xã đang có cơ hội mở rộng thị trường sang các nước thuộc Liên minh châu Âu. Đây cũng là hướng đi mà nhiều hợp tác xã trên địa bàn tỉnh Sơn La đang theo đuổi nhằm nâng cao giá trị nông sản.
Để hỗ trợ người dân, doanh nghiệp và hợp tác xã, những năm qua Sơn La đã triển khai nhiều giải pháp xây dựng thương hiệu và phát triển hệ thống truy xuất nguồn gốc. Đến nay, tỉnh có 31 sản phẩm nông sản được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, gồm 3 chỉ dẫn địa lý, 26 nhãn hiệu chứng nhận và 2 nhãn hiệu tập thể. Các hợp tác xã được hỗ trợ kinh phí xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng tem điện tử QR code. Cùng với đó, tỉnh thành lập 99 tổ khuyến nông với 830 thành viên thường xuyên hướng dẫn kỹ thuật sản xuất, hỗ trợ kết nối thị trường và thúc đẩy liên kết tiêu thụ sản phẩm.
Một trong những nền tảng quan trọng của quá trình chuyển đổi số nông nghiệp là xây dựng cơ sở dữ liệu vùng trồng. Sơn La hiện duy trì 218 mã số vùng trồng với tổng diện tích gần 3.000 ha; trong đó, có 202 mã số phục vụ xuất khẩu, diện tích hơn 2.800 ha. Các mã số được cấp cho nhiều loại cây trồng chủ lực như xoài, nhãn, chuối, mận..., phục vụ xuất khẩu sang Trung Quốc, Hoa Kỳ, Australia, New Zealand và các nước EU. Đến nay, đã có 63 hợp tác xã được hỗ trợ cấp mã số vùng trồng. Đây là điều kiện quan trọng giúp các đơn vị chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.
Ông Nguyễn Đức Trung, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Chuyển đổi số (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: Bên cạnh việc mở rộng vùng trồng đạt chuẩn, đơn vị còn đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu số phục vụ quản lý sản xuất. Hiện trung tâm đang hỗ trợ các hợp tác xã ứng dụng thí điểm nhiều công nghệ mới như công nghệ chuỗi khối (blockchain) và internet vạn vật (IoT) trong quản lý, giám sát sản xuất. Các giải pháp này sẽ giúp tự động hóa việc thu thập dữ liệu, nâng cao tính minh bạch và hạn chế nguy cơ giả mạo thông tin.
Từ những mã QR gắn trên thùng xoài, hộp mận hay túi cà-phê, nông sản Sơn La đang từng bước xây dựng niềm tin với người tiêu dùng. Khi mỗi sản phẩm đều có “lý lịch” rõ ràng, hành trình chinh phục các thị trường khó tính không còn là mục tiêu xa vời. Truy xuất nguồn gốc đang trở thành “chìa khóa” giúp nông sản Sơn La nâng cao giá trị, khẳng định thương hiệu và mở rộng cánh cửa hội nhập trên thị trường toàn cầu.
