Cây xà toong dưới chân núi Sa Mù

Ngày mồng 2 Tết người người, nhà nhà đã kéo nhau ra đồng để làm đất, gieo hạt xà toong cho kịp thời vụ. Lời kể của Hồ Dũng - già bản Chai (xã Hướng Việt, Hướng Hóa, Quảng Trị) cùng với làn gió xuân nhẹ nhẹ, mơn man những mầm cây Xà Toong đang vươn mình, trỗi dậy, báo trước một tín hiệu vui về con đường xóa đói, giảm nghèo nơi vùng đất này.

Quá trình "bám bản" dưới chân núi Sa Mù, Ðội sản xuất 5 (Ðoàn Kinh tế - Quốc phòng B37, Quân khu 4) đã hướng dẫn người dân bản Chai, bản Tà Rùng... trồng rừng, trồng lúa nước, trồng cây cà-phê,  cây dong riềng, làm cho cuộc sống của bà con dân bản thoát khỏi đói nghèo. Nhưng để cái đói, cái nghèo không quay trở lại, mỗi người lính Ðội sản xuất 5 lại phải tìm tòi, chọn những giống cây, con phù hợp, mang lại hiệu quả kinh tế cao, giúp bà con xóa đói nghèo một cách vững chắc và từng bước vươn lên làm giàu.

Giống cây lạc được mang từ miền xuôi lên và trồng thử nghiệm chung quanh doanh trại. Qua vụ mùa đầu tiên không mang lại hiệu quả như mong muốn vì tuy cây lạc phát triển  tốt, nhưng khi thu hoạch sản lượng củ lại thấp. Cán bộ, chiến sĩ Ðội sản xuất 5 nghiên cứu và tìm ra nguyên nhân là việc áp dụng theo quy trình trồng lạc ở miền xuôi, trong điều kiện đất đai dưới chân núi Sa Mù hết sức màu mỡ nên lượng phân bón dư thừa, khiến cây lạc chủ yếu phát triển về thân và lá.

Khắc phục "sự cố" này, cán bộ, chiến sĩ Ðội sản xuất 5 đã có mùa lạc thứ 2 bội thu. Thành công đó làm cho các anh vững tin đưa cây lạc "bám đất Sa Mù". Bước đường chuyển giao cây lạc cho dân bản cũng gặp không ít gian truân. Dân bản chưa tin vì họ cho rằng diện tích đất để trồng lạc, lâu nay trồng lúa, trồng sắn... hiệu quả ổn định, bây giờ đưa cây lạc vào trồng không biết sẽ như thế nào?

Ðể vận động dân bản, cán bộ, chiến sĩ Ðội sản xuất 5 đem sản phẩm đến từng nhà. Anh em trong Ðội còn chế biến nhiều món ăn từ lạc mời dân bản thưởng thức. Nghe lời bộ đội, người đi tiên phong trồng lạc là già bản Hồ Dũng. Ngay từ vụ mùa đầu tiên, với sự hỗ trợ về giống cùng ngày công của cán bộ, chiến sĩ Ðội sản xuất 5, già bản Hồ Dũng đã gieo giống lạc trên diện tích 5.000 m2 (vốn trước đây trồng lúa nước nhưng luôn bị hạn hán đe dọa). Ngày già bản Hồ Dũng thu hoạch lạc, dân bản Chai, bản Tà Rùng đến xem đông như trẩy hội.

Sau khi mời người dân hai bản thưởng thức món lạc luộc và trừ giống để trồng tiếp vụ mùa sau, già Hồ Dũng còn thu lãi được ba triệu đồng. Dân bản Chai, bản Tà Rùng nhẩm tính: Như thế là gấp hai lần trồng lúa. Mọi người đăng ký trồng lạc và nhờ Ðội sản xuất 5 tìm mua giống, chỉ dẫn cách chăm sóc. Từ đó cây lạc  trên đất Sa Mù có tên là xà toong, theo tiếng Vân Kiều nghĩa là quả đậu ở dưới đất.

Khi cây xà toong đã tìm được chỗ đứng dưới chân núi Sa Mù, Ðội sản xuất 5 liên hệ với Dự án ADB (xóa đói, giảm nghèo miền trung) hỗ trợ dân bản về giống, phân bón. Vì vậy tiếp theo thành công từ mô hình trồng cây xà toong của già bản Hồ Dũng, đến nay bản Chai, bản Tà Rùng có thêm nhiều gia đình chọn cây xà toong là giống cây chủ lực trong phát triển kinh tế. Ðiển hình như gia đình Chủ tịch xã Hướng Việt Hồ Thành trồng 4 ha cây xà toong, thu nhập mỗi vụ hàng chục triệu đồng. Còn bà Hồ Thị Thoa ở bản Chai thì tâm sự: "Những năm trước gia đình tôi trồng lúa, trồng sắn vẫn chưa đủ ăn. Nay nhờ trồng cây xà toong thu nhập gấp hai đến ba lần nên gia đình tôi không còn lo thiếu đói nữa".

Hiện tại sản phẩm thu hoạch từ cây xà toong dưới chân núi Sa Mù có bao nhiêu thương lái đều thu mua hết. Nhưng để cây xà toong phát triển vững chắc, cán bộ, chiến sĩ Ðội sản xuất 5 cũng đang từng bước thiết lập dự án xây dựng cơ sở chế biến hạt xà toong, bảo đảm cho "sản phẩm" của dân bản luôn có đầu ra ổn định.