Cập nhật danh mục sản phẩm công nghiệp hỗ trợ, ưu tiên phát triển ngành điện tử bán dẫn

Theo Bộ Công thương, ngành sản xuất máy vi tính, sản phẩm điện tử, điện thoại và linh kiện trong 8 tháng đầu năm 2026 tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. Kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng này đạt khoảng 101 tỷ USD (tăng 51%). Sản lượng sản xuất điện thoại ước đạt 90,01 triệu chiếc, xuất khẩu linh kiện điện thoại tăng mạnh đạt 11,69 tỷ USD cho thấy Việt Nam đang từng bước mở rộng sang sản xuất linh kiện thay vì chỉ dừng lại ở lắp ráp.

Tính chung 8 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa cả nước đạt 770 tỷ USD (tăng 28%). Đối với riêng nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, kim ngạch nhập khẩu đạt 161 tỷ USD (tăng 68%), dẫn đến mức nhập siêu 60 tỷ USD. Nhập siêu tập trung vào các linh kiện đầu vào như vi mạch tích hợp, bộ nhớ, bộ xử lý, màn hình và bảng mạch. Đây là quá trình nhập khẩu tư liệu sản xuất phục vụ lắp ráp, đóng gói và mở rộng quy mô các dây chuyền công nghệ cao như AI, trung tâm dữ liệu, kiểm thử chip.

Thống kê cũng cho thấy thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam là Hoa Kỳ với 104 tỷ USD trong 7 tháng, trong khi Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất là 138 tỷ USD.

Mặc dù đón nhận nhiều cơ hội từ làn sóng dịch chuyển đầu tư FDI và nhu cầu hạ tầng AI toàn cầu, các ý kiến tại buổi làm việc cho rằng, ngành điện tử Việt Nam vẫn gặp thách thức lớn khi công nghiệp hỗ trợ trong nước chưa phát triển tương xứng, phần lớn linh kiện phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu. Để hạn chế nhập siêu và nâng cao giá trị gia tăng nội địa, các ý kiến đề xuất hoàn thiện chính sách ưu đãi, sửa đổi Nghị định về công nghiệp hỗ trợ và triển khai Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035 nhằm tăng tỷ lệ nội địa hóa.

Thu hút và kết nối FDI bằng việc tăng cường liên kết doanh nghiệp trong nước với các tập đoàn đa quốc gia; đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực thiết kế vi mạch, bán dẫn và tự động hóa. Đồng thời nghiên cứu ưu đãi thuế, tín dụng, đất đai cho doanh nghiệp đổi mới, sáng tạo hỗ trợ chuyển đổi số, nhà máy thông minh và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với các công nghệ lõi.

Phát biểu ý kiến tại buổi làm việc, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh, Chính phủ mong muốn các doanh nghiệp ngành điện tử bán dẫn tiếp tục mở rộng sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam. Đồng thời, cam kết tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính để tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, thuận lợi cho cả doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI.

Nhấn mạnh thành công của doanh nghiệp là thành công của Chính phủ, khó khăn của doanh nghiệp là trách nhiệm giải quyết của Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương, Phó Thủ tướng đề nghị những kiến nghị của các doanh nghiệp lớn ngành điện tử bán dẫn thuộc thẩm quyền bộ, ngành nào thì phải xử lý trong thời gian sớm nhất với tinh thần cầu thị và cẩn trọng.

Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Công thương làm việc với các doanh nghiệp có chênh lệch lớn giữa kim ngạch nhập khẩu và xuất khẩu, nhất là doanh nghiệp nhập siêu lớn làm rõ cơ cấu, mục đích nhập khẩu, mức độ phục vụ sản xuất xuất khẩu để có giải pháp phù hợp đẩy nhanh hoạt động sản xuất, xuất khẩu sản phẩm.

"Vấn đề là cùng nhau bàn giải pháp có thể là đầu năm nhập khẩu, cuối năm xuất khẩu. Chúng tôi tin rằng những tháng tới, xuất khẩu sẽ tăng rất nhanh. Các doanh nghiệp ở đây là những doanh nghiệp sẽ quyết định. Qua quá trình nghiên cứu, Chính phủ nhận thấy, hiệp hội doanh nghiệp điện tử đóng góp quan trọng vào việc thực hiện cân bằng cán cân thương mại giữa Việt Nam với các nước và hạn chế nhập siêu trong thời gian tới", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Đồng thời, Phó Thủ tướng đề nghị tiếp tục rà soát, cập nhật danh mục sản phẩm công nghiệp hỗ trợ, ưu tiên cho ngành điện tử, tập trung vào các linh kiện, vật liệu có nhu cầu lớn, có khả năng nội địa hóa, nghiên cứu cơ chế hỗ trợ theo chuỗi, theo sản phẩm, thay thế hỗ trợ dàn trải, đơn lẻ.

Tăng cường cảnh báo sớm và hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó biến động thương mại quốc tế; hướng dẫn về các quy tắc xuất xứ, phòng vệ thương mại; tận dụng các FTA thế hệ mới; đẩy mạnh xúc tiến thương mại, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và các nguồn cung đầu vào. Đồng thời xây dựng chương trình kết nối, phát triển các nhà cung cấp Việt Nam cho các tập đoàn điện tử, bán dẫn và công nghệ trong và ngoài nước theo từng chuỗi sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật và nhu cầu của doanh nghiệp.

Đối với Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Phó Thủ tướng đề nghị phối hợp Bộ Công thương và các cơ quan liên quan thúc đẩy kết nối doanh nghiệp Việt Nam với các tập đoàn FDI, nâng cao tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa. Khẩn trương thành lập bộ phận chuyên trách xây dựng và liên tục cập nhật cơ sở dữ liệu doanh nghiệp Việt Nam (kể cả các thành viên nước ngoài). Cơ sở dữ liệu này giúp các nhà đầu tư FDI dễ dàng tra cứu, tìm kiếm nhà cung cấp nội địa. Khuyến khích ứng dụng công nghệ AI để tối ưu hóa việc vận hành cơ sở dữ liệu. Hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước ưu tiên sử dụng sản phẩm, dịch vụ của nhau với giá ưu đãi để cùng hợp tác phát triển.

Đối với Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam (VEIA), Phó Thủ tướng đề nghị làm cầu nối hiệu quả giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa; xây dựng cơ chế kết nối cung-cầu; xác định rõ các sản phẩm, linh kiện, vật liệu, công đoạn có khả năng nội địa hóa để tập trung phát triển. Định kỳ tổng hợp, phân loại các vướng mắc của doanh nghiệp để đề xuất cơ quan có thẩm quyền xử lý dứt điểm, tận gốc rễ. Phối hợp các tập đoàn điện tử, bán dẫn lớn xây dựng danh mục vật liệu, sản phẩm hỗ trợ có nhu cầu lớn để thúc đẩy kết nối chuỗi cung ứng. Phối hợp chặt chẽ Bộ Công thương và các địa phương cảnh báo kịp thời về thay đổi chính sách thuế quan, quy tắc xuất xứ, hàng rào kỹ thuật, phòng vệ thương mại và nguy cơ gian lận, chuyển tải bất hợp pháp.

Với các doanh nghiệp FDI, Phó Thủ tướng đề nghị chủ động phát triển hệ sinh thái: mở rộng mạng lưới nhà cung cấp nội địa; sẵn sàng chia sẻ tiêu chuẩn, quy trình quản lý chất lượng và hỗ trợ đào tạo nhân lực cho doanh nghiệp Việt Nam. Đồng thời tăng cường liên kết sản xuất trên tinh thần hợp tác cùng có lợi (win-win), hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam từng bước nâng cao năng lực để đáp ứng chuỗi cung ứng toàn cầu.

Các doanh nghiệp trong nước cần chủ động nâng cao năng lực công nghệ, quản trị chất lượng, tự động hóa, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực. Chuyển dịch từ các công đoạn có giá trị gia tăng thấp sang sản xuất linh kiện, vật liệu và các khâu có hàm lượng công nghệ cao. Tập trung nghiên cứu, làm chủ công nghệ ở các lĩnh vực tiềm năng như thiết kế vi mạch, đóng gói, kiểm thử, AI, thiết bị tự động hóa, máy chủ và trung tâm dữ liệu. Chấp hành nghiêm quy định về xuất xứ hàng hóa, hải quan; tuyệt đối không tham gia các hoạt động gia công đơn giản nhằm chuyển tải bất hợp pháp. Các doanh nghiệp nhập siêu lớn cần chủ động rà soát cơ cấu nhập khẩu với Bộ Công thương và các địa phương, bảo đảm nhập khẩu máy móc, nguyên liệu phục vụ trực tiếp cho nâng cao năng lực sản xuất và xuất khẩu.

Phó Thủ tướng khẳng định Chính phủ sẽ tiếp tục chủ động hoàn thiện cơ chế, chính sách; đẩy mạnh đàm phán các hiệp định thương mại nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI. Lãnh đạo Chính phủ và các bộ, ngành sẵn sàng đối thoại trực tiếp, đồng hành cùng doanh nghiệp để tháo gỡ vướng mắc, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các nhà đầu tư kinh doanh an tâm, bền vững và thành công tại Việt Nam.