Cần làm rõ trách nhiệm của những người làm sai lệch hộ tịch

Chị Nguyễn Thị Quế, vợ anh Trần Ðức Hùng ở số nhà 26, ngõ 1A, Nhân Hòa, Nhân Chính, Thanh Xuân (Hà Nội) ngày 15-8-2001, tại Bệnh viện Bạch Mai sinh cháu Trần Quế Anh. Khi Quế Anh được hơn một tuổi, ngày 6-11-2002, chị Quế không may qua đời vì mắc bệnh hiểm nghèo. Ngày 18-2-2004, anh Trần Ðức Hùng đăng ký kết hôn lần thứ hai với chị Nguyễn Thị Thúy Nga, sinh năm 1978 tại UBND phường Nhân Chính.

Hai năm sau, ngày 7-10-2006, chị Nguyễn Thị Thúy Nga, mẹ kế cháu Quế Anh, có đơn gửi UBND phường Nhân Chính xin nhận con chồng làm con nuôi. Sau đó, anh Hùng có giấy thỏa thuận về việc cho và nhận con nuôi với chị Nga, người được cho làm con nuôi là cháu Trần Quế Anh.

Tiếp đó, ngày 1-12-2006, UBND phường Nhân Chính đã có Quyết định công nhận việc nuôi con nuôi của chị Nguyễn Thị Thúy Nga. Ngày 5-1-2007, UBND phường Nhân Chính tiếp tục có Quyết định số 01/QÐ-UBND về thay đổi, cải chính hộ tịch cho công dân Trần Quế Anh, trên cơ sở xét đề nghị của chị Nguyễn Thị Thúy Nga. Tại quyết định này, tên và chữ đệm người mẹ đẻ cháu Trần Quế Anh là Nguyễn Thị Quế đã được thay đổi thành họ, tên, chữ đệm, năm sinh, quê quán của người mẹ kế (đồng thời là mẹ nuôi), là Nguyễn Thị Thúy Nga.

Quyết định số 01/QÐ-UBND nói trên trái với quy định của pháp luật về hộ tịch, vì theo Ðiều 36, Nghị định 158/2005/NÐ-CP của Chính phủ quy định phạm vi thay đổi, cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, xác định lại giới tính, bổ sung và điều chỉnh hộ tịch nêu rõ: "Thay đổi họ, tên, chữ đệm đã được đăng ký đúng trong sổ đăng ký khai sinh và bản chính giấy khai sinh những cá nhân có yêu cầu thay đổi do có lý do chính đáng theo quy định của Bộ luật Dân sự".

Thực tế, họ, tên, năm sinh, quê quán của chị Nguyễn Thị Thúy Nga chưa được đăng ký trong sổ đăng ký khai sinh và giấy khai sinh của cháu Trần Quế Anh. Ngoài ra, Ðiều 38 Nghị định 158/2005/NÐ-CP về thủ tục đăng ký việc thay đổi, cải chính, bổ sung hộ tịch quy định "Người yêu cầu thay đổi, cải chính hộ tịch, bổ sung hộ tịch phải nộp Tờ khai theo mẫu, xuất trình bản chính giấy khai sinh của người cần thay đổi và các giấy tờ liên quan để làm căn cứ cho việc thay đổi".

Qua kiểm tra cho thấy, hồ sơ thay đổi, cải chính hộ tịch thiếu bản giấy khai sinh của cháu Trần Quế Anh và các giấy tờ liên quan chứng minh chị Nguyễn Thị Thúy Nga là mẹ đẻ (?).

Ngay sau đó, ngày 25-1-2007, chị Nguyễn Thị Thúy Nga có tờ khai đề nghị UBND quận Thanh Xuân cấp lại bản chính giấy khai sinh cho công dân có tên là Trần Quế Anh, con ông Trần Ðức Hùng và mẹ là Nguyễn Thị Thúy Nga. Hồ sơ cấp lại bản chính giấy khai sinh chỉ có tờ khai nói trên, bản phô-tô chứng minh nhân dân của chị Nga và anh Hùng, ngoài ra không có giấy tờ nào khác, mặc dù theo quy định của pháp luật về hồ sơ thủ tục hành chính cần có sổ hộ khẩu. Kỳ lạ hơn, sổ hộ khẩu gia đình cháu Trần Quế Anh đã không có tên người mẹ đẻ là chị Nguyễn Thị Quế.

Những nghi vấn đã dần lộ diện bởi có sự thay đổi tên người mẹ trong phiếu đề xuất cấp lại bản chính giấy khai sinh. Mặt khác, kiểm tra lại sổ đăng ký khai sinh gốc của UBND phường Nhân Chính lưu gốc tại UBND quận Thanh Xuân cho thấy: tên, chữ đệm, năm sinh, quê quán của mẹ đẻ cháu Trần Quế Anh là Nguyễn Thị Quế (sinh năm 1977, quê quán Ninh Bình) được đăng ký đúng trong sổ đăng ký khai sinh đã bị gạch bỏ; thay vào đó là tên, chữ đệm năm sinh của người mẹ kế (đồng thời là mẹ nuôi) là Nguyễn Thị Thúy Nga (sinh năm 1978, quê quán Hưng Yên). Hành vi này hoàn toàn sai trái.

Theo Nghị định 158/2005/NÐ-CP của Chính phủ quy định rõ: "Nội dung và căn cứ thay đổi, cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, xác định lại giới tính phải được ghi chú vào cột ghi chú của sổ đăng ký khai sinh và mặt sau của bản chính giấy khai sinh; việc sửa chữa sai sót do ghi chép chỉ áp dụng "trong khi đăng ký".

Việc thay đổi, cải chính hộ tịch theo Quyết định số 01/QÐ-UBND phường Nhân Chính đã được đăng ký tại UBND cấp phường; vì vậy không áp dụng điểm 1, Ðiều 69 quy định về sửa chữa sai sót do ghi chép vào việc quản lý hộ tịch của UBND quận. Những khuất tất trong vụ việc nói trên đã vi phạm nghiêm trọng những điều cấm trong Nghị định 158/2005/NÐ-CP: "Nghiêm cấm việc tự ý tẩy, xóa, sửa chữa, bổ sung, làm sai lệch nội dung đã ghi trong sổ hộ tịch, giấy tờ hộ tịch".

Pháp luật cũng quy định rõ: "Những việc cán bộ tư pháp hộ tịch không được làm: Làm sai lệch các nội dung đã được đăng ký trong sổ hộ tịch, biểu mẫu hộ tịch; cố ý cung cấp các giấy tờ hộ tịch có nội dung không chính xác".

Rất may, vụ việc đã được phát hiện kịp thời. Nếu cháu Trần Quế Anh được cấp giấy khai sinh với tên mẹ là Nguyễn Thị Thúy Nga, ghi chú vào sổ hộ tịch lưu gốc và mọi hồ sơ, giấy tờ có nội dung về quan hệ nhân thân sẽ phải phù hợp với giấy khai sinh và sổ lưu gốc; như vậy, về mặt giấy tờ hộ tịch, sẽ không chứng minh được cháu Trần Quế Anh là con ruột của chị Nguyễn Thị Quế, cháu Quế Anh đã bị mất nguồn gốc xuất xứ bản thân, không còn bất cứ mối liên hệ với người mẹ ruột. Và tiềm ẩn nguyên nhân dẫn đến những tranh chấp dân sự như tranh chấp cháu Trần Quế Anh, hoặc tranh chấp tài sản có thể sẽ xảy ra, gây hậu quả khó lường.

Pháp luật không cấm việc mẹ kế nhận con chồng làm con nuôi nhưng câu hỏi đặt ra là: Chị Nguyễn Thị Thúy Nga làm lại giấy khai sinh và thay đổi tên người mẹ trong giấy khai sinh của cháu Trần Quế Anh với  mục đích gì?

Mặt khác, những việc làm sai phạm nghiêm trọng, như việc thay đổi, cải chính hộ tịch trái quy định của pháp luật về hộ tịch liên quan đến trách nhiệm của UBND phường Nhân Chính và việc gạch bỏ trái phép toàn bộ tên, chữ đệm, năm sinh, quê quán của mẹ đẻ cháu Trần Quế Anh mà người trực tiếp thụ lý hồ sơ là Nguyễn Thị Kim Liên, cán bộ Phòng Tư pháp UBND quận Thanh Xuân, cần phải được làm rõ và xử lý nghiêm minh.

Từ vụ việc này, các cơ quan chức năng cũng cần tăng cường kiểm tra công tác quản lý hộ tịch để tránh những trường hợp tương tự có thể xảy ra.