Ðầu tư là cần, song... phải phù hợp
Nhắc đến Sóc Trăng, người dân mọi miền đất nước nghĩ ngay đến "chùa Dơi" (chùa Mahatup). Chùa Dơi đã đi vào tiềm thức của nhân dân không chỉ kiến trúc nghệ thuật đặc sắc mà còn là nơi sinh trú của đàn dơi quạ khổng lồ hàng chục nghìn con, với những tập tính sinh hoạt rất độc đáo. Ban ngày, khách tham quan say sưa ngắm đàn dơi treo lủng lẳng trên cây sao, cây dầu, cây điệp; chiều tối, thích thú nhìn đàn dơi lũ lượt kéo nhau bay đi kiếm ăn. Vì thế, đàn dơi đã gắn với tên chùa. Hằng năm, chùa Dơi thu hút hàng trăm nghìn du khách đến tham quan, nghiên cứu. Chùa Dơi được công nhận là "Di tích nghệ thuật" cấp quốc gia từ năm 1999. Khu di tích đã được Hiệp hội Du lịch đồng bằng sông Cửu Long chọn là một trong bảy điểm dừng chân tiêu biểu của vùng.
Trước đây, đường vào chùa chật hẹp, việc đi lại của du khách gặp nhiều khó khăn. Người dân địa phương thường xuyên che lều lụp xụp buôn bán trước cổng chùa; hàng rong len lỏi khắp nơi; xe ôm chèo kéo khách... gây mất an ninh trật tự. Khu vực này cũng không có cơ sở lưu trú đủ tiêu chuẩn để phục vụ du khách có nhu cầu ở lại qua đêm. Nhiều lúc khách phải ngủ tại chùa, gây mất mỹ quan khu di tích. Ðể chỉnh trang đô thị, lập lại trật tự trong khu vực, phát huy giá trị khu di tích, thu hút khách tham quan, UBND thành phố Sóc Trăng đã đầu tư xây dựng cổng chào "Khu di tích chùa Mahatup"; cải tạo, nâng cấp đường vào chùa, đường nội bộ; phục hồi chính điện... với kinh phí hơn 30 tỷ đồng và có văn bản đề nghị UBND tỉnh Sóc Trăng cho Công ty Satraco đầu tư xây dựng khu du lịch nhà hàng, khách sạn để phục vụ du khách đến chùa Dơi tham quan.
Theo đề nghị nêu trên, UBND tỉnh Sóc Trăng đã giao Sở Kế hoạch và Ðầu tư (KHÐT) tỉnh phối hợp các ngành chức năng thẩm định, đề xuất ý kiến. Tại cuộc họp ngày 23-6-2011, các sở, ban, ngành của tỉnh và chính quyền địa phương thống nhất đề nghị UBND tỉnh chấp thuận cho Công ty Satraco thực hiện dự án. Tại cuộc họp này, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã lưu ý về dự án cần chú ý giảm tiếng ồn, khói, ánh sáng và vị trí bãi đậu xe, nhằm bảo tồn đàn dơi đang sinh sống ở đây. Sau đó, UBND tỉnh Sóc Trăng đã chấp thuận chủ trương đầu tư dự án, cấp giấy phép quy hoạch xây dựng cho Công ty Satraco vào ngày 18-11-2011. UBND tỉnh cũng đã có quyết định giao cho Công ty Satraco 12.032,2 m2 đất ao hồ ở đường Văn Ngọc Chính để xây dựng nhà hàng, khách sạn với hình thức giao đất có thu tiền sử dụng đất; cho công ty thuê 3.456,3 m2 đất cách chùa Dơi hơn 1 km để xây trạm trung chuyển và bãi đậu xe. Ngoài hai thửa đất được Nhà nước giao và cho thuê, Công ty Satraco đã chủ động thỏa thuận với chùa để sử dụng thêm phần đất do chùa quản lý có diện tích 8.188,1 m2. Phần đất này nằm ngoài hàng rào bảo vệ chùa, không thuộc khu vực di tích để thực hiện dự án có quy mô: một nhà hàng phục vụ 1.200 khách; một nhà hàng các món ăn chay có thể phục vụ 100 khách; khách sạn cao cấp 100 phòng; vốn đầu tư dự kiến 45 tỷ đồng. Ðây là dự án trọng điểm của thành phố để phục vụ phát triển đô thị, phát triển du lịch tại tỉnh, tạo nơi lưu trú khi khách đến tham quan chùa.
Khắc phục những bất cập
Chủ trương là đúng, nhưng vấn đề đặt ra là dự án Khu du lịch, nhà hàng và khách sạn Satraco khi triển khai còn nhiều bất cập, ngành chủ quản vừa không cập nhật kịp thời các văn bản hiện hành, lại thiếu sự kiểm tra, giám sát các hoạt động xây dựng. Theo biên bản quy định khu vực bảo vệ di tích do Sở Văn hóa - Thông tin (trước đây - VHTT) gửi cho Bộ Văn hóa, Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) vào năm 1998, kèm theo hồ sơ xếp hạng di tích chùa Dơi, thì khu vực I gồm toàn bộ các di tích có trên thửa đất số 162, diện tích 39.600 m2, dài 240 m, rộng 165 m, vị trí phía bắc từ đường Văn Ngọc Chính trở về các phía đông, tây, nam; khu vực II có tổng diện tích 76.582 m2, dài 320 m, rộng 240 m, vị trí phía bắc trùng với khu vực I và mở rộng về các hướng đông, tây, nam. Ðiều đáng nói ở đây là chùa Dơi được công nhận "Di tích nghệ thuật" cấp quốc gia từ năm 1999 theo Pháp lệnh Bảo vệ và sử dụng di tích lịch sử văn hóa và danh lam thắng cảnh số 14-LCT/HÐNN ngày 4-4-1984 của Hội đồng Nhà nước, nhưng trong quá trình bảo vệ di tích, Sóc Trăng chưa kịp thời xây dựng quy hoạch tổng thể khu di tích và nâng cấp hồ sơ xếp hạng di tích gửi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) theo quy định mới. Theo đó, tuy Dự án Khu du lịch, nhà hàng, khách sạn Satraco nằm phía bên kia đường Văn Ngọc Chính, đối diện chùa Dơi, không nằm trong khu vực I, khu vực II của di tích, nhưng thực tế vị trí dự án của Công ty Satraco nằm quá gần chùa Dơi, chỉ cách nhau một con đường. Ðặc biệt, theo quy định tại Nghị định 103/2009/NÐ-CP ngày 6-11-2009 của Chính phủ, thì địa điểm hoạt động ka-ra-ô-kê phải cách di tích lịch sử - văn hóa từ 200 m trở lên.
Hiện tại, chưa thể xác định chính xác hoạt động của khu nhà hàng, khách sạn Satraco ảnh hưởng tiêu cực như thế nào đến đàn dơi. Việc giảm về số lượng của đàn dơi có rất nhiều nguyên nhân, trong đó chủ yếu là bị săn bắt, làm thịt rất nhiều. Do đặc tính của đàn dơi bay đi kiếm ăn xa trong phạm vi cả trăm ki-lô-mét sang các tỉnh lân cận, người dân thường dùng nhiều cách bắt dơi như: dùng vợt lưới chụp bắt, giăng lưới chung quanh vườn để bảo vệ cây trái... nên rất khó thực hiện việc bảo vệ an toàn cho đàn dơi.
Tuy chưa xác định mức độ ảnh hưởng của dự án Satraco đến đàn dơi, song một vấn đề gây bức xúc, thể hiện sự tùy tiện của đơn vị làm dự án là việc không được cấp phép hoạt động kinh doanh ka-ra-ô-kê, nhưng Công ty Satraco vẫn xây dựng năm phòng ka-ra-ô-kê. Theo Chánh Văn phòng UBND tỉnh Sóc Trăng Lê Minh Thượng, tỉnh không cấp phép cho Công ty Satraco kinh doanh ka-ra-ô-kê. Nếu để xảy ra tình trạng hoạt động ka-ra-ô-kê thì trách nhiệm kiểm tra sau cấp phép thuộc về Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch; xây dựng các công trình có đúng với chứng chỉ quy hoạch và giấy phép xây dựng hay không thì công tác hậu kiểm thuộc về Sở Xây dựng; công tác hậu kiểm sau khi có giấy phép đầu tư thuộc về trách nhiệm của Sở Kế hoạch và Ðầu tư. Các đơn vị này phải phối hợp kiểm tra, giám sát ngay khi dự án được thực hiện.
Thứ trưởng Bộ VHTTDL Ðặng Thị Bích Liên đã yêu cầu tỉnh Sóc Trăng cần sớm hoàn chỉnh thêm hồ sơ về di tích chùa Dơi. Qua đó, ngành văn hóa sẽ xác định chính xác khu vực nào cần được bảo vệ nghiêm ngặt, tránh xâm hại làm ảnh hưởng đến ngôi chùa cổ được du khách trong và ngoài nước quan tâm. Cục Di sản và Sở VHTTDL Sóc Trăng tiến hành rà soát, xem các hoạt động xây dựng khu du lịch, nhà hàng, khách sạn gần chùa Dơi có vi phạm Luật Di sản và các quy định liên quan đến di tích quốc gia hay không để Bộ VHTTDL có hướng xử lý theo quy định pháp luật.
Ðã đến lúc các cơ quan chuyên môn, các nhà khoa học phải vào cuộc tìm biện pháp hiệu quả để bảo vệ đàn dơi, một "biểu tượng" của chùa Dơi Sóc Trăng. Phải xem bảo vệ đàn dơi là trách nhiệm chung của cả cộng đồng. Chính quyền địa phương, nhân dân Sóc Trăng cần tạo điều kiện thuận lợi, tạo môi trường tốt cho đàn dơi trú ẩn, phát triển. Ðể tránh một số du khách và người dân địa phương chọc phá đàn dơi, gây ồn ào, đốt lửa, tạo nhiều khói trong khu di tích, cơ quan chức năng cần tổ chức, quản lý khu di tích chặt chẽ hơn theo quy chế. Trong thời gian tới, Sóc Trăng cần sớm hoàn thiện nâng cấp hồ sơ xếp hạng di tích theo luật định; hoàn thiện và công bố công khai quy hoạch tổng thể khu di tích, xem xét việc quy hoạch vùng đệm; xây dựng Dự án khu bảo vệ cảnh quan chùa Dơi.
