“Bồi thường đúng cho người có đất bị thu hồi”

* Thưa Bộ trưởng, một số ý kiến than phiền về tình trạng có quá nhiều ách tắc trong công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) hiện nay. Liệu việc sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đất đai có góp phần tháo gỡ vướng mắc đó?

- Quả thật là công tác GPMB hiện đang có vướng mắc, chủ yếu trên hai vấn đề: giá đền bù và đời sống của những người có đất bị thu hồi.

Trong dự thảo Nghị định sắp trình Chính phủ có đề cập việc xử lý hai vướng mắc này. Theo nguyên tắc định giá đất đã được quy định tại Luật Đất đai, giá đất phải sát với giá thị trường trong điều kiện bình thường. Tuy nhiên, tình hình phổ biến hiện nay là giá đất được các địa phương quy định và công bố đều không theo đúng nguyên tắc đó, dẫn tới nhiều trường hợp ách tắc về bồi thường đất đai và phát sinh khiếu kiện.

Bộ Tài chính và Bộ Tài nguyên và Môi trường thấy cần thiết phải đề xuất với Chính phủ bổ sung quy định trong trường hợp tại thời điểm bồi thường mà giá đất do UBND cấp tỉnh quy định không phù hợp với nguyên tắc định giá đất thì phải định giá lại.

* Việc đền bù theo giá thị trường sẽ dẫn tới chi phí về đất đai tăng cao và như vậy có ảnh hưởng đến tổng chi phí của dự án đầu tư. Bộ trưởng có xem đây là mâu thuẫn?

- Đúng là có mâu thuẫn, nhưng mâu thuẫn sẽ còn chồng chất và khó giải quyết hơn, nếu chúng ta vẫn tiếp tục tính giá đền bù không thoả đáng như tình hình chung hiện nay.

Tôi được biết, bên cạnh việc đền bù theo giá do UBND cấp tỉnh quy định thì ở một số nơi vẫn phải áp dụng việc hỗ trợ để bù đắp một phần cho người có đất bị thu hồi do giá đền bù chưa thoả đáng. Thậm chí, có những trường hợp Nhà nước ra quyết định đền bù và đứng ra đền bù nhưng nhà đầu tư lại phải đi thoả thuận với người có đất để tăng thêm tiền bồi thường, gây ra tình hình phức tạp và sự thiếu công bằng giữa người chấp hành giá của Nhà nước với người không chấp hành để đòi tăng thêm.

* Tại sao không định giá đền bù đúng để khắc phục cách bồi thường, hỗ trợ không chính thức và thiếu thống nhất đó?

- Việc định giá đất bồi thường không thoả đáng làm cho công tác GPMB ách tắc, dẫn tới không có mặt bằng đầu tư, làm chậm tiến độ triển khai dự án hoặc làm lỡ cơ hội đầu tư. Như vậy, chắc chắn hậu quả còn tệ hại hơn nhiều so với sự tăng thêm về tiền bồi thường đất đai.

Bồi thường đúng giá cho người có đất bị thu hồi vừa là đúng pháp luật, vừa là đạo lý. Tất nhiên, tôi nhấn mạnh giá đất ở đây là giá đất thị trường trong điều kiện bình thường và là giá đất của loại đất có mục đích sử dụng phù hợp với pháp luật đất đai khi thu hồi, chẳng hạn như đang là đất nông nghiệp thì đền bù theo giá đất nông nghiệp, không đền bù theo giá đất sẽ chuyển mục đích sử dụng sau đó.

 * Thế còn việc hỗ trợ đời sống cho người dân bị thu hồi đất có gì mới so với trước?

- Bộ Tài chính và Bộ Tài nguyên và Môi trường sẽ đề nghị Chính phủ, ngoài các chính sách hỗ trợ quy định tại Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03-12-2004 về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, nếu có trường hợp người bị thu hồi đất có mức sống trong diện hộ nghèo (theo tiêu chí hộ nghèo do Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội công bố trong từng thời kỳ), thì sẽ được hỗ trợ để vượt nghèo. Mức hỗ trợ và thời gian hỗ trợ do UBND cấp tỉnh căn cứ vào tình hình thực tế để quy định cụ thể, chẳng hạn về thời gian có thể không dưới 3 năm và không quá 10 năm kể từ ngày thực hiện xong việc thu hồi đất.

* Vậy còn việc tạo việc làm, chuyển đổi nghề nghiệp đối với những người bị thu hồi đất sẽ như thế nào?

- Vừa qua, một số địa phương đã giao đất làm dịch vụ hoặc gắn tái định cư với việc giải quyết việc làm cho các hộ có đất bị thu hồi, nhất là đối với nông dân không còn hoặc còn ít đất sản xuất. Từ thực tế đó, chúng tôi đã đề xuất Chính phủ có quy định cụ thể để các địa phương vận dụng. Nói chung là tìm mọi cách để người có đất bị thu hồi có được việc làm thích hợp, bảo đảm cuộc sống.

 * Vấn đề phạm vi đất do Nhà nước thu hồi và vấn đề đấu giá đất liệu có sửa đổi, bổ sung gì mới?

- Có hai điểm đáng chú ý. Một là, có thể Nhà nước sẽ phải thu hồi đất đối với đất thăm dò, khai thác khoáng sản, đất để di dời các cơ sở gây ô nhiễm môi trường hoặc xen kẽ trong khu dân cư mà không thể đưa vào khu công nghiệp.

Hai là, diện đấu giá quyền sử dụng đất cũng được đề xuất sẽ không áp dụng trong các trường hợp chỉ có một nhà đầu tư lập dự án xin đầu tư vào một diện tích đất cụ thể phù hợp với quy hoạch, đất của các dự án mà trong đó việc tính giá đất đã thể hiện các chính sách của Nhà nước như dự án xây dựng nhà tái định cư, xây dựng nhà cho người có thu nhập thấp thuê để ở hoặc người trong diện chính sách ưu đãi.