Bình Dương kiên quyết đóng cửa lò gạch gây ô nhiễm môi trường

Hàng loạt lò gạch hoạt động trở lại

Với 59/114 CS, DN sản xuất gạch đất sét nung theo công nghệ Hoffman - loại công nghệ lạc hậu, thị xã Tân Uyên, Bình Dương được mệnh danh là “thủ phủ” các lò gạch gây ô nhiễm môi trường. Sau gần bốn tháng nghe ngóng “án binh, bất động”, những tưởng quyết định của UBND tỉnh đã được nghiêm túc thực hiện, thì gần đây đột nhiên 41 CS, DN đốt gạch tại thị xã này lại đồng loạt đỏ lửa. Trong đó phường: Khánh Bình 17 CS, DN, Thạnh Phước 09 CS, DN; xã Hội Nghĩa 13 CS, DN. Không riêng thị xã Tân Uyên, theo bà Nguyễn Thị Thanh Hảo, Phó giám đốc sở Xây dựng Bình Dương, đến thời điểm này toàn tỉnh có 84/114 CS, DN sản xuất gạch Hoffman trở lại, dù trước đó các chủ lò đã hai lần xin tỉnh gia hạn và ký cam kết chấm dứt hoạt động vào ngày 30-6-2014.

Lý giải việc chấp hành cam kết không nghiêm, đại diện Sở Xây Dựng Bình Dương cho rằng, vì CS, DN sản xuất gạch Hoffman tại tỉnh chưa hiểu rõ Quyết định số 1469/QĐ-TTg ngày 22/8/2014 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển vật liệu xây dựng Việt Nam đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030. Tại Điểm e, Khoản 3, Điều 1 của Quyết định này có nêu: “Các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phải xây dựng và ban hành lộ trình chấm dứt hoạt động các loại lò sử dụng công nghệ lạc hậu như sau: Các tỉnh đồng bằng, thành phố trực thuộc Trung ương; khu vực thị xã, thị tứ, khu vực gần khu dân cư, gần khu vực canh tác trồng lúa và hoa màu của các tỉnh còn lại chậm nhất phải chấm dứt hoạt động vào trước năm 2016 với lò thủ công, thủ công cải tiến và chậm nhất trước năm 2018 với lò đứng liên tục, lò vòng sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Tùy theo điều kiện cụ thể, khuyến khích các địa phương chấm dứt hoạt động đối với các lò vòng không sử dụng nguyên liệu hóa thạch…”.

Trao đổi với chúng tôi, nhiều CS, DN sản xuất gạch Hoffman, khẳng định theo Quyết định số 1469 của Thủ tướng Chính phủ, thì việc sản xuất gạch đất sét nung theo công nghệ Hoffman được điều chỉnh đến năm 2016 mới phải chấm dứt hoạt động. Vì vậy từ sau ngày 30-8-2014 đến nay, nhiều CS, DN sản xuất gạch Hoffman đã tự ý tháo niêm phong máy ép gạch, lò gạch và tiếp tục sản xuất trở lại, gây ô nhiễm môi trường và đẩy các cơ quan chức năng tỉnh Bình Dương vào hoàn cảnh lúng túng, khó xử lý.

Xây dựng trái phép và gây ô nhiễm môi trường

Do lo ngại gây ô nhiễm môi trường và xây dựng trái phép phá vỡ quy hoạch tổng thể. Căn cứ vào Quyết định 15/2000/QĐ-BXD ngày 24-7-2000 của Bộ Xây dựng và Quyết định số 567/QĐ-TTg, ngày 28-4-2010 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình phát triển vật liệu xây dựng không nung đến 2020. Ngày 29-6-2010, UBND Bình Dương ban hành Văn bản số 1867/UBND-VX, với lộ trình tới bốn năm, cụ thể: “không cho phát triển và chấm dứt hoạt động lò gạch Hoffman tại Bình Dương vào ngày 30-6-2014”.

Quy hoạch đã có, lộ trình chấm dứt hoạt động lò gạch Hoffman cũng được thông báo công khai đến các CS, DN trước bốn năm. Tuy nhiên, do nguồn thu từ các lò gạch này là “siêu lợi nhuận”, lại được sự “trợ giúp” của chính quyền cơ sở, nên chỉ một thời gian ngắn nhiều CS, DN đã phát triển ào ạt các lò gạch Hoffman mà không gặp trở ngại gì? Theo UBND Bình Dương, vào năm 2010, trên địa bàn tỉnh chỉ có 05 lò Hoffman hoạt động, đến nay đã là 150 lò Hoffman, thuộc 114 CS, DN. Đáng nói là, chỉ có 02/150 lò được xây dựng thí điểm, còn lại 148 lò của các CS, DN sản xuất gạch Hoffman đều xây dựng trái phép..., ông Nguyễn Thành Tài, Giám đốc sở Xây dựng Bình Dương khẳng định.

Qua kiểm tra tại Bình Dương, Bộ Xây dựng cũng kết luận: “Hầu hết các lò gạch Hoffman trên địa bàn đầu tư không phép hoặc sai phép (giấy phép đầu tư là lò nung theo công nghệ Tuynel, nhưng lại đầu tư lò Hoffman); các lò gạch Hoffman gây ô nhiễm môi trường đối với người dân và ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp; ống khói các lò gạch Hoffman không đảm bảo các yếu tố môi trường; việc ra vào lò hoàn toàn làm bằng thủ công trong môi trường nóng, bụi nên không đảm bảo sức khỏe cho người lao động…”.

Từ kết luận trên, ngày 3-5-2012 Bộ Xây dựng đã ra Văn bản yêu cầu UBND tỉnh Bình Dương có biện pháp dừng ngay việc đầu tư mới lò Hoffman. Đối với các lò Hoffman đang sản xuất, UBND tỉnh cần chỉ đạo các ban ngành kiểm tra về tính pháp lý của doanh nghiệp để đưa ra lộ trình chấm dứt hoạt động. Vì vậy, tháng 7-2012 UBND tỉnh Bình Dương có Thông báo số 169/TB-UBND gia hạn cho các lò gạch Hoffman kéo dài thời gian tồn tại đến ngày 30-6-2014 là phải chấm dứt hoàn toàn.

Gian nan xử lý hậu quả

Vì sao hàng trăm lò gạch Hoffman xây dựng trái phép mà chính quyền địa phương không biết? Các sai phạm lẽ ra phải xử phạt nặng và đình chỉ ngay mọi hoạt động, nhưng tỉnh lại cho tồn tại đến thời điểm 30-6-2014? Theo lý giải của ông Trần Thanh Liêm, Phó chủ tịch UBND Bình Dương, việc tỉnh gia hạn đến bốn năm là hướng giải quyết có lý có tình, nhằm tạo thuận lợi cho các CS, DN sản xuất gạch Hoffman có điều kiện tiêu thụ hết nguồn nguyên liệu và bảo đảm thu hồi vốn đầu tư. Đến nay, thời gian gia hạn đã hết, tỉnh kiên quyết xử lý theo đúng thẩm quyền và đề nghị các CS, DN chấp hành đúng quy định của pháp luật.

Về việc chưa hiểu rõ Quyết định của Thủ tướng của các CS, DN, ông Trần Thanh Liêm lưu ý, quy định này chỉ phù hợp với các tỉnh chưa xây dựng và phải xây dựng lộ trình đóng cửa các lò gạch Hoffman. Riêng Bình Dương, do đã có quy trình và thời gian thực hiện rõ ràng, vì vậy không có lý gì để các CS, DN trì hoãn, gây khó cho tỉnh. Hơn nữa, hầu hết các lò gạch tại Bình Dương đều xây dựng không phép, sai quy hoạch, nên việc CS, DN tự ý tháo niêm phong máy ép gạch để tiếp tục hoạt động sản xuất là coi thường pháp luật và sai phạm nghiêm trọng hơn. Trong thời gian tới, với các CS, DN không chấp hành này, tỉnh kiên quyết chỉ đạo UBND các huyện, thị xã tiến hành xử lý nghiêm theo quy định; tiếp tục củng cố văn bản pháp quy để xử lý hành chính và cưỡng chế theo đúng quy định của pháp luật.

Đối vối các CS, DN chấp hành chấm dứt hoạt động lò gạch Hoffman theo lộ trình, tỉnh Bình Dương khuyến khích cho chuyển đổi ngành nghề sản xuất kinh doanh phù hợp với quy hoạch của từng địa phương. Tỉnh cũng chỉ đạo các các sở, ngành tạo điều kiện về thủ tục pháp lý như: xây dựng, đất đai để các CS, DN sớm ổn định và hoạt động trong môi trường sản xuất, kinh doanh mới. Đối với trường hợp chuyển đổi sản xuất gạch đất sét nung từ công nghệ Hoffman sang công nghệ Tuynel, tỉnh cho phép, nhưng dứt khoát đến năm 2020 thì phải chuyển đổi sang công nghệ sản xuất gạch xây không nung, đảm bảo theo Quy hoạch tổng thể phát triển vật liệu xây dựng Việt Nam đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030 mà Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1469/QĐ-TTg ngày 22/8/2014.

Riêng 3.662 lao động (trong độ tuổi lao động là 3.362 người) tại các CS, DN lò gạch Hoffman, theo sở Xây dựng Bình Dương, thời gian qua đã giải quyết việc làm khác cho 617 lao động và tiếp tục tìm việc, kết hợp mở các lớp đào tạo nghề cho 2.745 lao động còn lại. Tỉnh Bình Dương cũng yêu cầu các huyện, thị xã tiếp tục hướng dẫn thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp; DN, CS nào không mua bảo hiểm xã hội cho công nhân thì giải quyết hỗ trợ thất nghiệp cho công nhân; Đối với công nhân trong độ tuổi lao động sẽ được chính quyền địa phương hướng dẫn, hỗ trợ đào tạo nghề và giới thiệu vào các CS, công ty sản xuất trên địa bàn theo năng lực được đào tạo hoặc trình độ tay nghề có sẵn; Đối với công nhân ngoài độ tuổi lao động, những công nhân có hoàn cảnh khó khăn đặc biệt, cũng sẽ được chính quyền địa phương vận dụng các chính sách xã hội hỗ trợ, giới thiệu việc làm phù hợp hoặc tạo điều kiện để ổn định cuộc sống.