Bền lòng cùng cây thuốc Việt

Vườn thần dược trên đỉnh Tả Phời.

Cùng lương y Phạm Văn Thanh lên đỉnh Tả Phời trên độ cao 2000m thuộc địa bàn tỉnh Lào Cai để thăm vườn thuốc với những cây thuốc quý hiếm mà mấy mươi năm qua, anh đã lặn lội kiếm tìm trên các dãy núi cao nhất nước ta để mang về đây ươm trồng, nhân giống.
Anh kể rằng, mỗi chuyến đi của anh thường kéo dài hàng chục ngày, trải rộng trên khắp mọi địa bàn từ vùng núi cao hiểm trở phía Bắc đến những đại ngàn rộng lớn Tây Nguyên hay vùng biên giới Tây Nam và thậm chí là sang tận Lào, Campuchia… Không phải chuyến đi nào cũng thuận lợi và đạt kết quả, nhưng sự nỗ lực của anh cùng đồng nghiệp đã được bù đắp xứng đáng. Hàng chục loài cây là dược liệu tưởng đã tuyệt chủng đã được anh tìm ra khi chúng đang ẩn thân giữa triệu triệu cây rừng vạm vỡ và dây gai chăng lối.
Cỏ nhung, cây thất diệp nhất chi hoa, thiết trúc nhân sâm, sâm bách tiết... cùng hàng chục cây thuốc quý tưởng như đã tuyệt tích trên mọi vùng đất của Việt Nam đã hiện lên trước mắt chúng tôi trong khu rừng ít dấu chân người qua lại. Những cây thuốc ấy đã bén rễ trên đỉnh rừng này như một minh chứng cho sự kỳ diệu của thiên nhiên, của cây cỏ Việt Nam và sự bền chí của con người.
Vừa lau mồ hôi sau hai tiếng luồn rừng vất vả, anh bảo: “ Hễ cây cỏ nào bị tận diệt là mình tìm cách gieo trồng, bảo tồn. Hầu hết cây thuốc có thời gian sinh trưởng rất dài, thậm chí bằng cả đời người. Mình trồng không phải chỉ để thu hoạch, vì mình chưa chắc sống được đến lúc được thu hoạch nó, mà mong ước lớn nhất của mình là bảo tồn được các loài thuốc quý, giữ cho thế hệ sau. Tất nhiên là vất vả, tốn kém, nhưng mình không làm thì cũng không có ai làm cả”.
Có lẽ gần cây thuốc, hiểu cây thuốc nên lương y Phạm Văn Thanh rất nhạy cảm với những vấn đề liên quan đến cây. Mỗi lần thấy bà con các dân tộc ở Lào Cai đổ xô vào rừng đào các loại cây, củ bán cho thương lái người Trung Quốc là mỗi lần anh bỏ công đi tìm hiểu nguyên nhân và tác dụng của loại cây đó. Hầu hết các loại cây thương lái mua về đều chưa được xác định danh tính lẫn công dụng, anh không còn cách nào khác là tự mình phân tích mẫu hoặc tìm nhiều nguồn tin từ nước bạn. Qua nhiều lần dò la, anh hiểu rằng bất cứ loại cây nào mà thương lái tìm mua với kiểu khai thác tận diệt thì loại cây đó đều là những cây thuốc quý mà Đông y nước ta chưa biết tiếng. Thí dụ như cây cỏ nhung chẳng hạn, thương lái mang mẫu sang, thuê người dân ta khai thác với giá rẻ mạt chỉ vài nghìn đồng một cân. Đến khi cây cỏ nhung gần như vắng bóng trên dãy Hoàng Liên Sơn thì giá của nó lên tới cả chục triệu đồng. Lúc ấy, những người nông dân khốn khó biết chỉ còn nước ngửa cổ lên trời mà than vì đã nhổ đến cây “vàng” cuối cùng đem bán với giá rẻ và những người làm nghề như anh thì mới thấy mình xót xa đau đớn như thế nào.
Mỗi khi xác định là cây thuốc quý, anh Thanh lặn lội đến từng chòm bản để vận động bà con không phá nhổ bừa bãi. Có người nghe theo, có người bỏ ngoài tai vì còn say cái lợi trước mắt. Anh đành âm thầm tìm đến những gia đình thân thiết tại những vùng có cây thuốc để xin gửi trồng hoặc tự mình xới xáo những khe đất giữa rừng sâu để bảo tồn cây thuốc.
Dẫu chỉ là vài chục cây trên những mảnh vườn nhỏ bên chái nhà nằm rải rác khắp nơi trên địa bàn tỉnh Lào Cai, nhưng mai đây, đó sẽ là nguồn gen quý giúp gây dựng lại những loài thuốc bị khai thác quá mức. Mới đây, anh hồ hởi thông báo việc mình đã trồng thành công cây “Thất diệp nhất chi hoa” – loại thuốc có tác dụng ưu việt trong điều trị ung thư. Với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu thuận lợi, loại cây này của anh còn có thể ra tới chín lá. Theo giáo sư Nguyễn Lân Dũng, loại cây này đang bị ráo riết truy mua với giá lên đến 500 ngàn đồng chỉ cho một mẩu cây rất nhỏ.

"Thất diệp nhất chi hoa" được anh Thanh ươm trồng thành công.

Bền lòng với nghề y.

Được biết, lương y Phạm Văn Thanh từng theo học Tây y và có một thời gian dài công tác tại Bệnh viện tỉnh Lào Cai. Anh chia sẻ, những tháng ngày làm việc trong môi trường y học hiện đại đã cho anh có thêm nhiều kiến thức khám chữa bệnh, nhưng đồng thời cũng giúp anh từng bước nhận ra giá trị hiếm có của những bài thuốc Đông y. Vừa mẫn cán làm việc, anh vừa nghiên cứu, so sánh giữa Tây y và Đông y để rút ra những yếu tố tích cực của cả hai phương pháp để bổ trợ cho kiến thức của mình thêm đa dạng. Sau 20 năm theo đuổi Tây y, anh đã có một quyết định khiến nhiều người ngạc nhiên là…xin thôi việc để tập trung toàn bộ tâm lực vào việc nghiên cứu Đông y.
Lương y Phạm Văn Thanh cho rằng, kiến thức về Đông y của Việt Nam ta hiện nay thực sự quá ít ỏi, dẫu chúng ta từng có nhiều thần y nổi tiếng như Tuệ Tĩnh, Lê Hữu Trác, Hoàng Đôn Hòa… nên anh có tham vọng tìm lại được những bài thuốc quý của cha ông đã từng được giới lương y phương bắc nghiêng mình thán phục. Anh thường nghĩ trời đất sinh ra con người, sinh ra bệnh tật thì sẽ sinh ra những loài cỏ cây có thể khắc chế được bệnh tật, giúp con người vững chãi trước thiên nhiên và cuộc sống. Điều quan trọng là người thầy thuốc phải tìm ra quy luật, cách điều phối để cây cỏ phát huy được hết dược tính của nó trong điều trị bệnh.
Hiếm có người nào ham học hỏi như lương y Phạm Văn Thanh. Không chỉ dành toàn bộ quỹ thời gian của mình cho cây thuốc, anh còn lặn lội khắp thung sâu núi cao để tìm và phát triển những loài thuốc mới. Mỗi khi nghe nói ở đâu có bài thuốc quý, có cây thuốc lạ là anh xếp lại những ô thuốc để lên đường tìm hiểu. Thuốc tắm cho phụ nữ sau sinh con của dân tộc Dao Lào Cai, bài thuốc chữa rắn cắn của đạo sĩ Ba Lưới vùng Thất Sơn, An Giang, bài thuốc chữa tai biến, chấn thương sọ não của lương y Sùng A Tú - Cao Bằng... anh đều đến tận nơi tìm hiểu và học hỏi kinh nghiệm. Sau khi nắm được những điều cơ bản về cây thuốc, liều lượng và cách điều chế, ứng dụng... anh dùng kiến thức Tây y kết hợp cùng kinh nghiệm về Đông y gia truyền để dần dần giải đáp được tác dụng của chúng, đồng thời mang lại nhiều khám phá thú vị trong việc bào chế và chữa bệnh bằng thuốc Nam.
Cùng với nhiều bài thuốc khác, thì bài thuốc chữa bệnh dạ dày của anh được xem là công hiệu đối với loại bệnh này. Từ bài thuốc của gia truyền của gia đình, anh đã nghiên cứu và điều chế thêm các vị hoặc cân đối liều lượng từng loại để có được tác dụng triệt để. Đến nay, nhiều bênh nhân trong cả nước đã đến nhà thuốc Hoàng Liên Sơn xin được thăm bệnh và đã thoát khỏi những cơn đau dạ dày dai dẳng nhờ bài thuốc này.

Thầm lặng giúp người.

Trải lòng cùng lương y Phạm Văn Thanh tôi mới biết rằng, anh thường xuyên đọc báo để xem phản ảnh của báo chí về những cảnh đời bất hạnh. Mỗi khi thấy ai đó hạnh nào đó có những căn bệnh mà anh có thể chữa được, anh đều lưu lại tên tuổi, địa chỉ của họ rồi bốc thuốc, đóng gói cẩn thận để gửi tặng. Những nhân vật nào bài báo nêu địa chỉ cụ thể thì anh đóng gói thuốc rồi gửi. Nếu chưa có, anh lại kỳ công gọi điện lên tòa soạn, xin gặp phóng viên viết bài để có được địa chỉ của nhân vật để tặng thuốc.
Nhiều người bệnh như cựu chiến binh Vũ Minh Tằng - nạn nhân của những cuộc tra tấn của giặc Mỹ hay chị Dung, người phụ nữ đáng thương góa bụa, mắc đủ chứng bệnh hiểm nghèo những năm trước đây đều nhận được những gói thuốc từ một người nào đó có tên là T ở Lào Cai gửi cho. Lúc đầu cũng có nhiều nghi ngại, sau rồi họ dùng thử và kết quả không ngờ tới là dạ dày đều có dấu hiệu hồi phục, các cơn đau cũng dần mất đi và sức khỏe ổn định hơn. Đã có nhiều người bệnh có hoàn cảnh éo le như vậy từng được anh Thanh giúp đỡ.

Tôi hỏi anh Thanh vì sao đã làm từ thiện mà lại dấu tên, anh bảo, nghề y vốn là một nghề cao quý, liên quan đến sinh mạng của con người nên y đức luôn cần được đề cao. Nhà thuốc của anh không phải lúc nào cũng đông khách nhưng thu nhập đủ để anh nuôi sống gia đình và dành phần nào cho việc giúp đỡ người bệnh nghèo.
Chia tay anh, chúng tôi vẫn thấy đau đáu trong câu chuyện của anh, có sự chua xót trước tình trạng chảy máu cây thuốc quý, thấp thoáng nỗi buồn khi có đồng nghiệp chưa hiểu mình, thấp thoáng nỗi ưu tư khi nhiều người còn chưa thực sự coi trọng thuốc Nam và cả niềm lo âu trước những kẻ chực chờ đánh cắp những “tài sản” vô giá đang thả sức sâu rễ bền gốc, hít thở hương rừng, khí núi để lên xanh của anh nơi rừng sâu…

Anh Thanh thường đồng hành cùng các tổ chức từ thiện đến với đồng bào miền núi.