Báo động tình trạng giảm mạch nước ngầm ở Sóc Trăng

Hụt mạch nước ngầm

Mấy tháng gần đây, do nguồn nước mặt bị nhiễm mặn, cho nên phần lớn người dân tại các huyện ven biển tỉnh Sóc Trăng đều khai thác mạch nước ngầm từ giếng khoan để sử dụng. Toàn tỉnh Sóc Trăng ước hiện có hơn 80 nghìn giếng khoan đang được khai thác sử dụng, trong đó, hơn 60 nghìn giếng là do người dân tự ý khai thác. Nguồn nước ngầm của tỉnh bị khai thác một cách tràn lan, dẫn đến việc không chỉ tại các huyện ven biển mà cả trung tâm TP Sóc Trăng cũng đang tụt mực nước nghiêm trọng. Bởi ngoài mục đích khai thác nguồn nước cho sinh hoạt, người dân còn phục vụ sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, nuôi trồng thủy sản.

Nhiều hộ dân ở các xã vùng sâu như Hòa Tú 1, Hòa Tú 2, Ngọc Tố, Ngọc Ðông của huyện Mỹ Xuyên... đang lo lắng khi giếng khoan cạn nước, trong khi hoa màu đang trong thời kỳ ra hoa, kết trái. Bà Phạm Thị Lẹ ở xã Ðại Tâm, huyện Mỹ Xuyên cho biết: "Mấy tháng nay, cứ cách hai, ba ngày là gia đình bơm nước không lên. Lúc đầu cứ tưởng là máy bơm hư (hỏng), nhưng đem sửa về cũng vậy. Gia đình đang lo cho ruộng dưa hấu đang ra bông, không đủ nước tưới bông sẽ rụng hết". Theo báo cáo của Phòng Tài nguyên và Môi trường (TN và MT) huyện Mỹ Xuyên, toàn huyện có mười xã, một thị trấn, thì có sáu xã đang trong tình trạng tụt mạch nước ngầm. Nhưng khi chúng tôi hỏi về tình hình này, anh Ngô Quốc Dũng, Phó Trưởng phòng TN và MT huyện Mỹ Xuyên cho biết: Việc khảo sát do Sở TN và MT đảm nhiệm, phòng chỉ có nhiệm vụ cấp phép cho người dân khoan giếng khi họ đến đăng ký.

Theo Trưởng phòng Tài nguyên nước và khoáng sản, Sở TN và MT Sóc Trăng Ðồng Thống Nhất, do năm nay mùa lũ trên sông Hậu thấp, nước biển lấn sâu vào nội đồng sớm, không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp mà còn lấn sâu vào mạch nước ngầm. Nhiều trạm cấp nước trên địa bàn tỉnh đều bị nhiễm mặn. Mực nước hụt nhiều tập trung ở TP Sóc Trăng, các huyện Vĩnh Châu, Mỹ Xuyên. Theo quy định, mỗi huyện chỉ được khai thác 20% mực nước cho phép, nhưng các huyện trên đều đã khoan giếng vượt ngưỡng 20%. Do bị khai thác nhiều nên nguồn nước bị tụt giảm là điều tất yếu. Song cơ quan quản lý không thể cản người dân khai thác, vì họ xin để phục vụ sản xuất, kể cả có việc nhiều hộ khai thác chui.

Ở Vĩnh Châu, mực nước ngầm không chỉ khai thác cho sinh hoạt, mà người dân còn sử dụng tưới tiêu, nuôi trồng thủy sản. Nhiều nơi khoan sâu xuống lòng đất từ tám đến 12 m mà vẫn chưa có nước, người dân phải chuyển sang sử dụng hệ thống bơm nén hơi để lấy nước ngầm tưới cho hoa màu. Ðiều đó cho thấy, sự cạn kiệt nguồn nước ngầm đang ở mức báo động. Hai năm qua, dù người dân khoan giếng sâu hơn (từ đường kính 49 mm, nay lên 65 mm) nhưng tình trạng thiếu nước vẫn liên tiếp xảy ra. Ông Thạch Sa, phường Vĩnh Phước, thị xã Vĩnh Châu cho biết: Trước đây giếng của gia đình chưa bao giờ hụt nước, nhưng mấy năm gần đây không có nước tưới cho cây cối, cho nên phải bơm hơi để nén nước lên chứ bơm trực tiếp nước không lên.

Giải pháp lâu dài

Trước tình hình nguồn nước đang có nguy cơ bị cạn kiệt, tỉnh Sóc Trăng đã thực hiện các giải pháp tạm thời là tiết kiệm nguồn nước. Trước mắt, Sở TN và MT sẽ quản lý chặt và kêu gọi bà con tiết kiệm nước tưới cho cây trồng, hoàn chỉnh hệ thống tưới tiêu để giảm lượng nước thất thoát, rò rỉ bằng giải pháp bê-tông hóa và kiên cố hóa kênh mương nhằm giảm áp lực cho nguồn nước ngầm. Bên cạnh đó, tỉnh cũng nghiên cứu các công nghệ tưới tiêu khoa học, vừa tiết kiệm nước vừa nâng cao năng suất cây trồng. Song, cái khó trước mắt là tỉnh không có kinh phí xây dựng nhà máy cấp nước lớn, làm cơ sở để vận động người dân hạn chế khai thác tràn lan. Bên cạnh đó, các cơ sở chế biến, sản xuất trong tỉnh sử dụng quá nhiều nước từ giếng khoan, ảnh hưởng đến mạch nước ngầm của dân.

Mặc dù biết nguồn nước ngầm đang dần cạn kiệt, người dân vẫn chưa ý thức bảo vệ nguồn nước mà chỉ nghĩ "tới đâu hay tới đó", có nước thì cứ sử dụng, khi nào hết tính sau. Trong điều kiện nguồn nước bị cạn kiệt như hiện nay, nhất là những vùng ven biển thường xuyên ngập mặn, gây nên tình trạng hụt nguồn nước. Người dân cần hạn chế trồng những loại cây cần nhiều nước. Và để có nước ngầm sử dụng trong vài năm tới, địa phương cần đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức để người dân biết và bảo vệ nguồn nước mạch. Các ngành chức năng cần tổ chức thanh tra hoạt động của các nhà máy cấp nước và cách khai thác giếng khoan ở mỗi địa phương, có quy định cách sử dụng nước hợp lý nhằm bảo đảm nguồn nước, tránh thất thoát, gây ô nhiễm. Ðặc biệt, huấn luyện cho người dân thích ứng với nước nhiễm mặn trong vài năm tới.