"Bà đỡ" của đồng bào vùng cao Bình Thuận

Khi chính sách đi vào cuộc sống

Từ thành phố Phan Thiết đi lên các xã vùng cao Đông Tiến, Đông Giang, La Dạ của huyện Hàm Thuận Bắc, nơi có đông đồng bào dân tộc Cơ Ho, Ra Glai..., điểm xã gần nhất cũng chừng 60 cây số. Trước đây, những con đường liên xã, liên thôn gồ ghề đi lại mất nửa ngày, nay được trải nhựa không thua các xã đồng bằng. Bà con đi lại, vận chuyển hàng hóa nông sản ngày nắng hay mưa cũng thuận tiện hơn. Chỉ còn những đoạn đường khúc cua sườn núi đang gấp rút hoàn thiện xây dựng và mở rộng.

Tranh thủ mấy ngày nắng đẹp, anh K'Văn Dùng, người dân tộc Cơ Ho ở xã Đông Tiến đóng bao số bắp (ngô) vừa thu hoạch chở đến cửa hàng của Trung tâm Dịch vụ miền núi để bán. Đưa tay quệt mồ hôi, K'Văn Dùng thủng thẳng: "Cứ mỗi ha bắp thu hoạch được khoảng 10 tấn, trừ các chi phí, một năm bình quân lãi hơn 20 triệu. Ngày trước không biết thì bán cho tư thương, không có dư dả. Mấy năm nay, bà con mình bán hết cho cửa hàng. Giá ổn định, lại có lãi". Trước đây, 100% bà con DTTS phải mua chịu cây, con giống hay vật tư nông nghiệp, hàng hóa của tư thương với giá đắt, lãi suất cao nhưng chất lượng không bảo đảm. Nay nhờ có chính sách đầu tư ứng trước và trợ cước trợ giá của tỉnh, bà con không còn lo mua phải giống giả, phân giả, lại được ứng trước tiền đầu tư, cuối mỗi vụ thu hoạch, bán sản phẩm mới phải trả tiền đầu tư cho Nhà nước. Mặt hàng thực hiện đầu tư ứng trước gồm: giống bắp lai, lúa nước, thuốc bảo vệ thực vật, phân bón các loại... Dựa vào nhu cầu sản xuất và đăng ký của bà con, Trung tâm Dịch vụ miền núi (đơn vị trực thuộc Ban Dân tộc tỉnh) và UBND xã duyệt danh sách hộ được đầu tư ứng trước. Cứ theo danh sách mà cửa hàng phân phối cho bà con. Chị Thông Thị Kim Ngoan, người Chăm, quản lý cửa hàng xã Đông Tiến cho biết: "Năm nay 119/210 hộ đồng bào ở xã Đông Tiến được đầu tư. Bà con bán nông sản thu hoạch, giờ có của ăn của để, chẳng hộ nào còn nợ tiền đầu tư cả".

Tỉnh Bình Thuận có 34 DTTS, với hơn 86.200 người, đa số là dân tộc Chăm, Cơ Ho, Ra Glai, Chơ Ro... Trung tâm Dịch vụ miền núi có 23 cửa hàng và đại lý ở các xã, thôn vùng đồng bào DTTS. Ông Tạ Hữu Phúc, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ miền núi chia sẻ: "Ngoài tổ chức cung ứng các mặt hàng đầu tư ứng trước, Trung tâm còn thu mua sản phẩm, thu hồi vốn ứng trước theo chính sách đầu tư ứng trước của tỉnh và bán các mặt hàng phục vụ sản xuất, đời sống cho đồng bào DTTS".

"Bà đỡ" cho bà con

Ông K' Văn Dũng nhận phân bón ứng trước từ cửa hàng của Trung tâm dịch vụ miền núi Bình Thuận.

Nghị quyết 04 năm 2002 về xây dựng và phát triển toàn diện dân sinh kinh tế-xã hội vùng đồng bào DTTS được Tỉnh ủy Bình Thuận ban hành. Ngay sau đó, UBND tỉnh ban hành chính sách đầu tư ứng trước và bán hàng trợ giá trợ cước phục vụ bà con phát triển sản xuất, cơ quan đầu mối thực hiện là Ban Dân tộc tỉnh. Thông qua công tác tuyên truyền, đồng bào tại các xã miền núi, vùng cao thuộc các huyện Bắc Bình, Hàm Thuận Bắc, Hàm Thuận Nam, Tánh Linh... đã nhận thức được chính sách của tỉnh và tích cực tham gia ngay từ những năm đầu.

Chủ tịch UBND xã Đông Giang Nguyễn Như Diễn chia sẻ: "Nhờ chính sách đầu tư ứng trước, đồng bào chấm dứt nạn phá rừng làm rẫy, chuyển sang trồng các loại cây ngắn ngày như bắp lai, mè, rồi cây dài ngày như cao-su, điều... Đời sống người dân được cải thiện rõ rệt". Đáng nói là, chính sách này đã góp phần chuyển biến tập quán sản xuất của bà con, vốn tồn tại hàng chục năm, mở rộng diện tích sản xuất cây công nghiệp, cây ăn quả, đạt hiệu quả kinh tế. Giờ đây, bà con không chỉ trồng bắp đúng cách mà còn tận dụng trồng xen ở những diện tích trồng cao-su. Hiện đa số hộ đồng bào DTTS ở các xã Đông Giang, La Dạ của huyện Hàm Thuận Bắc đều trồng và 100% hộ tự khai thác được mủ cao-su, với diện tích 240 ha, sản lượng khai thác gần 2.500 tấn/năm. Tỉnh còn có chính sách đặc thù hỗ trợ phát triển cây cao-su vùng đồng bào DTTS đến năm 2019 theo Quyết định số 1592. Theo tính toán, sau khi hoàn trả vốn, nhiều hộ trồng cao-su thu nhập ít nhất cũng từ 50 đến 70 triệu đồng mỗi năm. Có thể nói, chính sách đầu tư ứng trước đã giúp đồng bào thoát khỏi sự thao túng của tư thương trong thời gian dài.

Trưởng Ban Dân tộc Bình Thuận Mai Sên nhấn mạnh: "Nét nổi bật của chính sách là thúc đẩy sản xuất hàng hóa và tạo sự cạnh tranh lành mạnh ở miền núi, vùng đồng bào dân tộc, đòi hỏi cán bộ phải "ba cùng" - cùng ăn, cùng ở và cùng làm với bà con. Trung tâm Dịch vụ miền núi luôn phối hợp các đơn vị từ khâu kiểm tra, tổ chức cung ứng giống, vật tư, tập huấn hướng dẫn kỹ thuật canh tác đến tổ chức thu mua sản phẩm cho bà con. Trong đó phải bảo đảm giá đầu vào luôn thấp hơn hoặc bằng với giá thị trường và giá mua sản phẩm phải bằng hoặc cao hơn giá thị trường cùng thời điểm. Nhờ vậy, đa số hộ bán sản phẩm không bị ép giá, hoàn trả được vốn vay cho Trung tâm. Nhiều hộ đồng bào tiếp cận cách làm ăn mới thông qua hợp đồng kinh tế với Trung tâm đã thoát nghèo, vươn lên làm giàu".

Trong sáu tháng đầu năm 2014, Trung tâm dịch vụ miền núi Bình Thuận đã triển khai hướng dẫn và tổ chức cho hơn hai nghìn hộ đăng ký đầu tư ứng trước trồng gần ba nghìn ha bắp lai, hơn 300 hộ sản xuất khoảng 200 ha lúa nước. Diện tích gieo trồng được mở rộng, năng suất, sản lượng tăng, nhiều hộ đã biết thâm canh, năng suất đạt gần 60 tạ/ha bắp lai, có nơi lên tới 100 tạ/ha. Hằng năm, sau khi thu hồi nợ đầu tư, các hộ dân còn thu về khoảng 10-20 triệu đồng/ha bắp; khoảng tám triệu đồng một ha lúa nước..., góp phần tăng thu nhập, ổn định cuộc sống, giảm tỷ lệ hộ nghèo trong vùng đồng bào DTTS. Trung tâm phấn đấu từ nay đến cuối năm sẽ thu mua 13 nghìn tấn bắp thương phẩm, trong đó 8.000 tấn theo chính sách trợ cước, 5.000 tấn dịch vụ; 200 tấn mủ cao-su và phần lớn sản lượng thóc của 200 ha lúa nước.

Là "chủ công" trong thực hiện mô hình đầu tư ứng trước, trợ cước vận chuyển, Trung tâm Dịch vụ miền núi không chỉ dựa vào nguồn vốn đầu tư ứng trước, trợ cước vận chuyển từ vốn ngân sách tỉnh, mà còn chủ động vốn hoạt động kinh doanh dịch vụ. Là đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động, với nhiều giải pháp tăng nguồn thu, đến nay doanh số bán hàng của Trung tâm đạt hơn 60 tỷ đồng/năm (tính quay vòng của vốn là ba đến bốn vòng/năm), bảo đảm bù đắp chi phí, đồng thời có tích lũy nộp ngân sách Nhà nước hằng năm tăng...

Tạo đà xây dựng nông thôn mới

Từ ngày được hỗ trợ cấp đất sản xuất và ứng trước vốn, giống, ngoài trồng lúa nước, hộ gia đình ông K'Văn Thinh, dân tộc Cơ Ho ở thôn 1, xã Đông Giang mạnh dạn nhận đất, khai hoang trồng gần 2 ha cao-su (555 cây/ha), 2 ha điều, 4 ha bắp; đàn bò cả chục con. Chăm chỉ sản xuất, học hỏi, tích lũy kinh nghiệm, hộ gia đình K'Văn Thinh trở thành gia đình tiêu biểu được báo cáo điển hình tại Hội nghị sơ kết tám năm thực hiện Nghị quyết 04 do Tỉnh ủy Bình Thuận tổ chức. Ông Thinh chia sẻ: "Trừ các khoản chi phí, mỗi năm gia đình cũng thu nhập khoảng 100 đến 150 triệu đồng với mô hình trồng cây và chăn nuôi". Cây bắp, cao-su thật sự vừa là cây xóa đói, giảm nghèo, vừa phát triển kinh tế hộ gia đình đồng bào DTTS vùng cao khi mà ngày càng xuất hiện nhiều mô hình sản xuất, kinh doanh giỏi.

Điện lưới quốc gia được kéo về đến tận thôn; các xã, thôn vùng đồng bào DTTS đều có trường, lớp kiên cố, đạt chuẩn quốc gia về y tế... "Ba năm qua, vùng đồng bào DTTS Bình Thuận giảm 1.374 hộ nghèo (bình quân mỗi năm giảm 2,78%); trong đó 11 xã vùng cao giảm 634 hộ nghèo (bình quân mỗi năm giảm 4,81%...", Phó Trưởng phòng Chính sách, Ban Dân tộc tỉnh Phạm Đức Mạnh chia sẻ.

Lên vùng cao Bình Thuận hôm nay, hai bên đường trải nhựa là những căn nhà mái ngói kiên cố xen lẫn nhiều nếp nhà truyền thống của đồng bào. Việc thực hiện chính sách đầu tư ứng trước cùng với lồng ghép các chính sách của trung ương và tỉnh có hiệu quả đã và đang làm thay đổi tích cực đời sống xã hội, tạo sức bật xây dựng nông thôn mới cho vùng đồng bào DTTS của Bình Thuận. Tuy nhiên, với mong muốn thu hẹp khoảng cách về mức sống giữa vùng DTTS với các vùng miền khác, mô hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi cần được nhân rộng. Đó cũng là cách để chính sách đầu tư ứng trước - chính sách đặc thù của Bình Thuận đang có sức lan tỏa trong cả nước, được nhiều địa phương học tập, có thể phục vụ sản xuất nông nghiệp của bà con DTTS hiệu quả và bền vững.