Ngày 27/8, Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang phối hợp Tòa án nhân dân tỉnh An Giang tổ chức hội nghị chuyên đề: “Khơi thông nguồn lực đất đai-Vai trò của cơ quan xét xử”.
Hội nghị thu hút sự tham dự của lãnh đạo các sở, ban, ngành, Thẩm phán Tòa án nhân dân hai cấp cùng đại diện các tập đoàn, doanh nghiệp kinh tế lớn trên địa bàn tỉnh.
Nhận diện điểm nghẽn lịch sử từ thực tiễn xét xử
Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh Nguyễn Thanh Phong khẳng định: Trong giai đoạn phát triển mới, An Giang xác định khơi thông nguồn lực đất đai là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu để giải phóng các nguồn lực xã hội, tạo động lực mới hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.
Theo Tòa án nhân dân tỉnh An Giang, từ ngày 1/10/2023 đến 30/6/2026, Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh An Giang đã thụ lý, giải quyết hơn 7.600 vụ việc liên quan đất đai. Trong đó, các vụ án hành chính liên quan trực tiếp đất đai chiếm tỷ lệ áp đảo (82%). Thông qua hoạt động xét xử, gần 1.490ha đất đã được giải tỏa, với tổng giá trị ước tính gần 21.000 tỷ đồng, đồng thời xác lập quyền lợi và quyền sử dụng đất hợp pháp cho hơn 5.000 người dân.
Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh An Giang Thái Rết phân tích: Sau khi hợp nhất đơn vị hành chính, An Giang trở thành địa phương có diện tích và dân số thuộc nhóm lớn nhất vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Áp lực phát triển kinh tế làm tăng nhanh các dự án thu hồi và giao đất. Tuy nhiên, biến động về hồ sơ địa chính giữa các địa phương trước sáp nhập, biến động giá đất cùng lịch sử pháp lý qua nhiều thời kỳ đã khiến tranh chấp, khiếu kiện đất đai chiếm tỷ trọng lớn và vô cùng phức tạp, tập trung chủ yếu ở các mảng: thu hồi đất, bồi thường, tái định cư và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Đại diện cho địa bàn trọng điểm thu hút đầu tư, bà Phạm Thị Kim Thoa, Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 2 (An Giang) chỉ rõ áp lực tại Phú Quốc khi địa phương này đang gấp rút chỉnh trang đô thị, giải phóng mặt bằng phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC 2027. Nhiều vụ án hành chính bắt nguồn từ những tồn tại tích tụ qua nhiều năm như: mua bán bằng giấy tay, đất nông nghiệp có nhà ở, đất liên quan rừng hoặc đất do Nhà nước quản lý nhưng dân đã sinh sống lâu năm.
Chia sẻ cụ thể hơn, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân đặc khu Phú Quốc ông Ngô Minh Trí cho biết: Đặc khu hiện có 327 dự án đầu tư còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký hơn 503.260 tỷ đồng trên diện tích hơn 10.700ha. Riêng nhóm dự án cấp thiết phục vụ APEC 2027 có 21 dự án, trong đó 16 dự án phải giải phóng mặt bằng với diện tích thu hồi hơn 912ha (như Trung tâm hội nghị APEC, Đại lộ APEC, mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc, các dự án hồ nước, xử lý rác thải...). Công tác bồi thường gặp vô vàn thách thức do đất chuyển nhượng qua nhiều chủ bằng giấy tay, hồ sơ lưu trữ thiếu đồng bộ và tâm lý so sánh giá bồi thường giữa các thời kỳ.
Ở góc độ nhà đầu tư, ông Nguyễn Quang Minh, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần đầu tư Phú Cường Kiên Giang chia sẻ: “Mỗi mét vuông đất chậm đưa vào khai thác không chỉ làm mất cơ hội kinh doanh mà còn kìm hãm sự phát triển của địa phương". Rào cản về thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất hay xác định nghĩa vụ tài chính kéo dài gây lãng phí nguồn lực rất lớn.
Đột phá nhiều giải pháp tháo gỡ
Để tháo gỡ triệt để các “nút thắt”, Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao Lê Thanh Phong nhấn mạnh: Tòa án nhân dân giữ vai trò then chốt trong việc bảo đảm quyền tài sản hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và kiểm soát tính hợp pháp về đất đai. Việc nâng cao hiệu quả xét xử chính là chìa khóa bảo vệ công lý và khơi thông nguồn lực địa phương.
Ông Lê Thanh Phong đề nghị các cơ quan đẩy mạnh minh bạch hóa giá đất dựa trên cơ sở khoa học, số hóa dữ liệu đất đai kết nối liên thông với thuế, quy hoạch, môi trường; đồng thời tổ chức đối thoại trực tuyến khi lãnh đạo hành chính vắng mặt.
Tại hội nghị, nhiều giải pháp mang tính đột phá cũng được các đại biểu đề xuất. Chánh tòa Dân sự Tòa án nhân dân tỉnh Lê Quang Tấn đề nghị thiết lập cơ chế “Tham vấn nhanh” và chia sẻ dữ liệu số. “Cần sớm ban hành quy định chung về hạn mức đất, điều kiện tách/hợp thửa, bảng giá cây trồng vật nuôi áp dụng thống nhất toàn tỉnh; tăng cường kỷ luật hành chính khi cung cấp chứng cứ cho Tòa án”, ông Tấn đề xuất.
Trong khi đó, Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 2 Phạm Thị Kim Thoa đề nghị nâng cao trách nhiệm tố tụng của chính quyền. Bà Thoa kiến nghị phía bị kiện (chính quyền) cần chủ động gửi văn bản trong 15 ngày, cử đúng người có thẩm quyền tham gia phiên tòa và phối hợp Tòa án ngay từ khâu xây dựng phương án thu hồi đất.
Riêng ông Trần Công Lập, Phó Giám đốc Sở Tư pháp nhấn mạnh sự phối hợp liên ngành giữa Tòa án, Viện Kiểm sát nhân dân, Thi hành án, Tài chính, Tài nguyên & Môi trường nhằm xử lý dứt điểm các vướng mắc bồi thường, tái định cư… đối với các bản án có hiệu lực.
Tại hội nghị, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh Nguyễn Thanh Phong yêu cầu các cơ quan hành chính coi mỗi vụ án hay phản ánh của doanh nghiệp là bài học thực tiễn để rà soát lại quy trình, chủ động phòng ngừa sai phạm. Tỉnh cam kết luôn lắng nghe, đồng hành và thẳng thắn tháo gỡ khó khăn cho các nhà đầu tư theo đúng quy định của pháp luật.
Với sự đồng lòng của hệ thống chính trị, sự công minh của cơ quan tư pháp và niềm tin từ cộng đồng doanh nghiệp, An Giang đang từng bước dẹp bỏ các “điểm nghẽn”, quyết tâm biến nguồn lực đất đai thành đòn bẩy chiến lược cho mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới.
