60 năm phong trào đền ơn đáp nghĩa

Cách đây 60 năm, vào ngày 27-7-1947, tại xã Hùng Sơn (Đại Từ, Thái Nguyên) trước 300 cán bộ kháng chiến, Ban thường trực đã công bố thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi Ban Tổ chức Ngày thương binh toàn quốc về việc chọn ngày 27-7 hằng năm là Ngày thương binh toàn quốc (sau này đổi tên là Ngày thương binh, liệt sĩ).

Bức thư có đoạn viết: "Đang khi Tổ quốc lâm nguy, giang sơn, sự nghiệp, mồ mả, đền chùa, nhà thờ của tổ tiên ta bị uy hiếp, cha mẹ, anh em, vợ con, thân thích, họ hàng ta bị đe dọa, của cải, ruộng nương, nhà cửa, ao vườn, làng mạc ta bị nguy ngập, ai là người xung phong trước hết để chống cự quân thù, để giữ gìn đất nước cho chúng ta? Đó là những chiến sĩ mà nay một số thành ra thương binh".

Người khẳng định, đối với "những người con trung hiếu ấy, Chính phủ và đồng bào phải báo đáp thế nào cho xứng đáng".

Thấm nhuần lời dạy của Bác Hồ kính yêu, 60 năm qua (27-7-1947 - 27-7-2007) với nghĩa tình sâu nặng và trách nhiệm to lớn của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đã làm rất nhiều việc "đền ơn, đáp nghĩa" sự hy sinh xương máu của thương binh, gia đình liệt sĩ, người có công với cách mạng trong cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do, thống nhất Tổ quốc và xây dựng chủ nghĩa xã hội trên đất nước ta.

Ngay từ những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, và trước ngày tổ chức Ngày thương binh toàn quốc, vào ngày 16-2-1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 20/SL đặt "chế độ hưu bổng thương tật và tiền tuất liệt sĩ" làm nền móng cơ bản để Đảng, Nhà nước ta xây dựng và từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách, chế độ ưu đãi đối với những người có công với đất nước và cách mạng.

Đặc biệt, trong điều kiện đổi mới đất nước, Pháp lệnh ưu đãi người có công do Ủy ban Thường vụ QH ban hành năm 1994, có hiệu lực thi hành năm 1995 đã làm thay đổi hẳn về chất mức sống của gia đình chính sách.

Sau 12 năm thực hiện Pháp lệnh ưu đãi người có công (1995-2007) cho thấy: Mức trợ cấp cho từng nhóm đối tượng chính sách được nâng lên đáng kể theo "lộ trình" cải cách tiền lương, bảo hiểm xã hội, trợ cấp ưu đãi người có công, nhằm từng bước bảo đảm cuộc sống các gia đình bằng hoặc cao hơn mức sống trung bình của người dân nơi cư trú, được cải thiện theo đà tăng trưởng kinh tế-xã hội đất nước, đặc biệt cải thiện đời sống đối với Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, thương binh nặng...

Đã có hơn tám triệu lượt người có công với nước được hưởng chế độ ưu đãi một lần và thường xuyên. Mỗi năm, Ngân sách Nhà nước dành hàng nghìn tỷ đồng để thực hiện các chế độ ưu đãi đối với người có công; hơn 1,1 triệu người có công được bảo hiểm y tế, hàng chục nghìn con liệt sĩ, con thương binh được hưởng chế độ ưu đãi về giáo dục, đào tạo, hàng chục nghìn cán bộ lão thành cách mạng được hỗ trợ đất ở, nhà ở.

Nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước còn ưu đãi gia đình chính sách bằng cấp ruộng gần và tốt, cấp đất ở hoặc nhà ở có điều kiện kinh doanh, vay vốn với lãi suất ưu đãi để sản xuất, giống, vật tư cho sản xuất.

Trên cơ sở thực hiện hiệu quả Pháp lệnh ưu đãi người có công, đồng thời với nguồn lực của đất nước trong thời kỳ đổi mới, một lần nữa, ngày 29-6-2005, Ủy ban Thường vụ QH tiếp tục ban hành Pháp lệnh ưu đãi người có công (sửa đổi) và ngày 26-5-2006, Chính phủ ban hành Nghị định số 54 hướng dẫn thi hành pháp lệnh kể trên nhằm: Mở rộng đối tượng hưởng trợ cấp ưu đãi (13 đối tượng, trong đó có bộ đội, TNXP bị nhiễm chất độc da cam) và nâng mức trợ cấp cho từng loại đối tượng nhằm tiếp tục cải thiện mức sống của các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ, người có công với cách mạng. Mức trợ cấp, phụ cấp hằng tháng đối với người có công và thân nhân của họ được xây dựng và được bảo đảm bằng chế định pháp luật, tương ứng mức tiêu dùng bình quân của toàn xã hội.

Có thể khẳng định rằng: Trải qua 60 năm, kể từ khi Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 20 (16-2-1947) quy định chế độ trợ cấp đối với thương binh, thân nhân liệt sĩ, các chế độ đặc biệt kể trên đã phát triển thành hệ thống chính sách, chế độ ưu đãi ngày càng hoàn thiện, vừa bảo đảm mức sống của người có công phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước, vừa bổ sung, hoàn thiện chế độ ưu đãi về giáo dục và đào tạo, khám, chữa bệnh, điều dưỡng, phục hồi chức năng và cải thiện nhà ở. Bằng nghĩa tình và trách nhiệm, Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đã, đang, và tiếp tục làm mọi việc nhằm tiếp tục ổn định, từng bước cải thiện mức sống gia đình chính sách, bù đắp phần nào những cống hiến, hy sinh to lớn của thương binh, gia đình liệt sĩ, người có công với đất nước và cách mạng.

Bên cạnh sự chăm lo của Đảng, Nhà nước ta đối với gia đình chính sách bằng các chế độ ưu đãi, chúng ta tự hào và xúc động khi thấy từ trong cội nguồn truyền thống văn hóa nhân văn của dân tộc ta xuất hiện phong trào "Đền ơn đáp nghĩa". Khởi đầu từ năm 1946, Hội giúp các binh sĩ bị thương và cuộc vận động "mùa đông binh sĩ" đã có các hoạt động tình nghĩa như ủng hộ quần áo, mua thuốc chữa bệnh, bán sách báo lấy tiền xây dựng Quỹ giúp đỡ binh sĩ, liệt sĩ...

Cho đến nay, phong trào "Đền ơn đáp nghĩa" ngày càng mở rộng và phát triển. Những năm qua, các tỉnh, thành phố, đơn vị, tổ chức kinh tế-xã hội và cá nhân trong cả nước đã "bồi đắp" cho phong trào "Đền ơn đáp nghĩa" khoảng 5.000 tỷ đồng, xây mới gần 250 nghìn ngôi nhà tình nghĩa, sửa chữa hơn 104 nghìn nhà, tổng trị giá gần 2.400 tỷ đồng, giúp 300 nghìn gia đình chính sách có nhà ở ổn định; tặng hơn 600 nghìn sổ tiết kiệm, hàng chục nghìn vườn cây tình nghĩa, trị giá hàng nghìn tỷ đồng.

Trong dịp kỷ niệm 60 năm Ngày thương binh, liệt sĩ, nhiều địa phương, các ngành, đơn vị kinh tế, đơn vị quân đội, trường học, tổ chức xã hội và cá nhân đang xây dựng, sửa chữa hàng chục nghìn nhà tình nghĩa trao tặng gia đình chính sách, cải thiện điều kiện ở. Gần 6.000 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng còn sống đều được phụng dưỡng, hơn 60 nghìn thân nhân liệt sĩ được chăm sóc, trong đó đỡ đầu gần 11 nghìn con liệt sĩ, con thương binh; hầu hết thương binh nặng về sống tại gia đình được cấp ủy, chính quyền địa phương cấp đất hỗ trợ làm nhà và điều kiện sản xuất, cho nên đã có cuộc sống ổn định. Xuất hiện nhiều tập thể, cá nhân nêu gương sáng trong việc chăm lo cuộc sống gia đình chính sách.

Đến nay, từ phong trào "Đền ơn, đáp nghĩa" đã có 9.636 xã, phường được UBND cấp tỉnh, thành phố công nhận làm tốt công tác thương binh liệt sĩ, nhiều gia đình chính sách đạt mức sống trung bình và khá. Những việc làm tình nghĩa kể trên của toàn xã hội không những góp phần cùng Nhà nước cải thiện đời sống của người có công, còn phát huy truyền thống nhân văn của dân tộc, làm ấm lòng thương binh, gia đình liệt sĩ, người có công với cách mạng.

Sống trong tình yêu thương và sự giúp đỡ của Nhà nước và xã hội, đã xuất hiện ngày càng nhiều những tấm gương thương binh, bệnh binh vượt khó vươn lên sản xuất và kinh doanh giỏi trong cơ chế thị trường, trở thành nhân tố, điển hình mới trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; nhiều con liệt sĩ, con thương binh vượt qua khó khăn, phấn đấu trở thành con ngoan, trò giỏi, kế tục xứng đáng sự nghiệp cách mạng của gia đình và đất nước. Công tác thương binh, liệt sĩ ngày càng vững chắc ở thế "kiềng ba chân" (Nhà nước và xã hội trợ giúp, bản thân gia đình chính sách tự vươn lên) đã góp phần ổn định chính trị-xã hội, tạo điều kiện thuận lợi để đất nước tiến hành sự nghiệp đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng. Chăm lo tốt người có công cùng với hiệu quả của công tác xóa đói, giảm nghèo và giải quyết việc làm là thành tựu xã hội đáng tự hào nhất, không thua kém các thành tựu kinh tế đất nước đạt được trong 20 năm đổi mới.

Kỷ niệm 60 năm Ngày thương binh, liệt sĩ (27-7-1947 - 27-7-2007) là dịp đất nước và nhân dân ta tri ân sự hy sinh của hàng triệu liệt sĩ, thương binh, bệnh binh và thân nhân của họ trong sự nghiệp chống ngoại xâm, thống nhất đất nước. Nếu không có sự hy sinh xương máu của các liệt sĩ và thương binh thì không thể có được đất nước Việt Nam độc lập, thống nhất đang đổi mới đi lên chủ nghĩa xã hội. Đất nước càng phát triển, cuộc sống của nhân dân ngày càng được cải thiện, chúng ta càng tự hào và ghi nhớ công ơn của các anh hùng liệt sĩ.

Trong dịp kỷ niệm trọng thể này, Ban Bí thư T.Ư Đảng đã có Chỉ thị số 07-CT/T.Ư yêu cầu các cấp ủy đảng, chính quyền, MTTQ Việt Nam và các đoàn thể nhân dân tiếp tục làm tốt hơn nữa công tác thương binh, liệt sĩ, đẩy mạnh phong trào "Đền ơn đáp nghĩa" và nâng cao mức sống của người có công. Thủ tướng Chính phủ có Quyết định số 303/QĐ-TTg về tổ chức cuộc vận động kỷ niệm 60 năm Ngày thương binh, liệt sĩ với hàng loạt việc làm tình nghĩa được tổ chức trong cả nước. Ban chỉ đạo Nhà nước về kỷ niệm 60 năm Ngày thương binh, liệt sĩ cũng được thành lập để thực hiện tốt Chỉ thị 07-CT/T.Ư của Ban Bí thư và Quyết định 303/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đưa công tác thương binh, liệt sĩ và phong trào "Đền ơn đáp nghĩa" phát triển hơn nữa, không những ổn định và cải thiện cuộc sống của người có công với đất nước và cách mạng, còn góp phần giáo dục thế hệ trẻ truyền thống yêu nước, nhớ về cội nguồn, nhớ về sự hy sinh xương máu của các thế hệ đi trước để tự rèn luyện mình, học và làm việc giỏi, có phẩm chất và đạo đức tốt, sớm đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, xứng đáng với những giọt máu đào các liệt sĩ đã đổ xuống vì Tổ quốc.

Với trách nhiệm của mình, Ban chỉ đạo Nhà nước về kỷ niệm 60 năm Ngày thương binh, liệt sĩ và các tỉnh, thành phố, các ngành sẽ làm việc hết sức mình, phấn đấu đến ngày 27-7-2007, cả nước đạt: 85% số gia đình chính sách có mức sống bằng hoặc cao hơn mức sống trung bình so với dân cư trên địa bàn; 85% số xã, phường làm tốt công tác thương binh, liệt sĩ; không còn hộ chính sách nghèo; 40 tỉnh, thành phố cơ bản xóa xong nhà tạm của gia đình chính sách; vận động xây dựng Quỹ "Đền ơn đáp nghĩa" năm 2007 đạt 200 tỷ đồng để hỗ trợ gia đình chính sách nghèo ở vùng khó khăn.

Một điều quan trọng nữa là hàng chục năm qua, Đảng, Nhà nước và nhân dân ta vẫn kiên trì tìm kiếm hài cốt liệt sĩ hy sinh ở các chiến trường và làm nghĩa vụ quốc tế để đưa vào yên nghỉ tại nghĩa trang liệt sĩ; hằng năm, Nhà nước dành kinh phí cùng nhân dân tu bổ, tôn tạo hơn 3.000 nghĩa trang liệt sĩ và Đài tưởng niệm liệt sĩ tại xã, phường; về cải cách thủ tục hành chính, đã phân cấp đến chủ tịch UBND cấp tỉnh, thành phố về xác nhận đối tượng người có công, tiền tệ hóa các chế độ trợ cấp ưu đãi của Nhà nước; đã thực hiện việc thông báo phần mộ liệt sĩ đến các gia đình liệt sĩ; tiếp tục xác nhận, công nhận những người được hưởng chính sách, chế độ ưu đãi tồn đọng sau chiến tranh; có những giải pháp thiết thực và khả thi nhằm giảm nghèo cho một bộ phận gia đình chính sách còn gặp khó khăn.

Trong dịp này, thực hiện Quyết định 303/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Bộ LĐ-TB và XH phối hợp MTTQ Việt Nam, báo Nhân Dân và UBND thành phố Hồ Chí Minh tổ chức Hội nghị biểu dương tập thể, cá nhân tiêu biểu là thương binh, gia đình liệt sĩ, người có công và tập thể, cá nhân có thành tích trong phong trào "Đền ơn đáp nghĩa", cùng nhiều hoạt động tình nghĩa thiết thực khác trong cả nước để Ngày thương binh liệt sĩ năm nay trở thành Ngày hội ĐỀN ƠN ĐÁP NGHĨA của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đối với các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ, người có công với đất nước và cách mạng.

NGUYỄN THỊ HẰNG
(Bộ trưởng LĐ-TB và XH -
Trưởng Ban chỉ đạo Nhà nước kỷ niệm 60 năm Ngày TBLS)