Lần thứ hai Hà Nội chịu dư chấn động đất từ nước ngoài
GS, TS Nguyễn Đình Xuyên, nguyên Viện trưởng Viện Vật lý địa cầu, chủ nhiệm đề tài khoa học cấp Nhà nước Nghiên cứu dự báo động đất và dao động nền ở Việt Nam đã khẳng định như vậy về dư chấn chiều qua. Ông Xuyên cho biết, từ tỉnh Côn Minh trở lên phía Bắc Trung Quốc có một hệ đứt gãy lớn và hoạt động mạnh. Tại đây, đã có những trận động đất mạnh 8 độ richter trở xuống và rất nhiều trận động đất 7 độ richter. Ở đới này, cứ 500 năm có một trận động đất lên đến cấp 9.
Lần thứ nhất là vào năm 1970, động đất ở gần Côn Minh, Trung Quốc, cũng trên đới kinh tuyến này, mạnh 7,5 độ richter, gây ra động đất cấp 5 ở Hà Nội và chấn động toàn miền bắc. “Hôm đó, sáng sớm chúng tôi đã phải lên xe đi tìm động đất xảy ra ở đâu nhưng không biết, chỉ đoán chỗ này chỗ kia, hóa ra ở Trung Quốc”, ông Xuyên kể.
Còn trận động đất tại huyện Vấn Xuyên (thủ phủ tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc) hôm qua cũng nằm trong hệ đứt gãy này, ở tâm chấn lên đến cấp 10. Đây là một trận động đất mạnh xảy ra ở một đới đã được dự báo, ở một nước có hệ thống dự báo động đất khá mạnh như Trung Quốc, nhưng vẫn không dự báo được và gây thiệt hại nặng nề. Trận động đất này dù mạnh nhưng ở cách Hà Nội hơn 1.000 km nên chấn động yếu hơn lần trước. Kết quả thu được ở mặt đất khoảng cấp 3, cấp 4, ở trên cao thì mạnh hơn.
Theo GS Xuyên, sẽ tiếp tục có những dư chấn từ trận động đất này, nhưng dư chấn mạnh nhất đã diễn ra hôm qua, vì vậy, người dân thủ đô không nên hoảng loạn.
| Trung Quốc được coi là nước có nhiều thành công trong dự báo động đất. Năm 1975, lãnh đạo TP Hải Thành đã ra lệnh cho 100.000 cư dân thành phố di tản trước khi một trận động đất mạnh tới 7,4 độ richter xảy ra. Rất nhiều nhà cửa đã đổ sập, nhưng chỉ một bộ phận nhỏ dân chúng bị thương và tử vong. Trận động đất này dự báo được là do trước đó đã xảy ra tiền chấn lúc đầu yếu rồi mạnh dần lên, đến một lúc tiền chấn mạnh người dân không dám ở trong nhà mà đi ra ngoài. Đó là trận động đất nổi tiếng thành công trong dự báo, được thế giới ca ngợi và trở thành một bài học. Tuy nhiên, theo GS Xuyên, bài học đó không áp dụng được cho mọi trận động đất, vì không phải lúc nào nó cũng xảy ra như vậy. |
Được biết, Hà Nội cũng nhiều lần bị chấn động nhưng không phải bởi động đất ở nước ngoài mà ở trong nước, bởi ở miền bắc có rất nhiều đới động đất. Năm 1961, có một trận động đất xảy ra ở Bắc Giang chỉ 5,6 độ richter nhưng gây chấn động cấp 6 ở Hà Nội, gây hoảng loạn nhiều người.
Hà Nội cần hệ thống dự báo động đất
Nhưng theo ông Xuyên, những dư chấn do động đất ở nước ngoài hay vùng lân cận của thủ đô không gây thiệt hại cho Hà Nội, vì chỉ dưới cấp 6. Tuy nhiên, nguy cơ của Hà Nội là những trận động đất có thể xảy ra ngay tại thủ đô.
Hà Nội là tâm chấn của đứt gãy sông Chảy, một đới đứt gãy được đánh giá là gây những trận động đất mạnh thứ hai tại Việt Nam, sau vùng Tây Bắc, tức khoảng 6 độ richter. Nhưng Hà Nội lại nằm trên nền đất yếu, nên những chấn động từ lòng đất ảnh hưởng đến mặt đất nặng nề hơn những nơi khác.
Theo ghi chép lịch sử, trận động đất năm 1285 tại Hà Nội dưới 5,5 độ richter (tức chỉ gây ra động đất cấp 7) nhưng thực tế đã làm xảy ra động đất cấp 8, làm gãy bia, chết nhiều trâu bò, do nền đất yếu gây chấn động mạnh trên bề mặt.
Những trận động đất mạnh như thế có chu kỳ 1150 đến 1200 năm. Từ đó đến nay đã có gần 800 năm, nên không ngoại trừ xảy ra một động đất mạnh như thế ở Hà Nội. Còn động đất khoảng 5 độ richter thì khả năng xảy ra ở Hà Nội còn cao hơn.
| Bản đồ phân vùng động đất Việt Nam do Viện Vật lý địa cầu xây dựng. |
GS Xuyên khẳng định, nếu xảy ra một trận động đất mạnh như năm 1285, trong bối cảnh Hà Nội có mật độ xây dựng và dân cư cao như bây giờ thì chắc chắn các khu nhà lắp ghép sẽ bị đổ hết, thiệt hại sẽ rất lớn. “Một chuyên gia Nhật Bản đưa ra cảnh báo nếu Hà Nội xảy ra động đất cấp 8 thì chết 100 nghìn người, nhưng tôi cho rằng con số đó sẽ lớn hơn rất nhiều”, ông Xuyên nói.
Năm 2004, trong dự án tổng thể về dự báo động đất, sóng thần của Việt Nam, Viện Vật lý địa cầu đã đề nghị Chính phủ xây dựng hệ thống quan sát dự báo động đất cho Hà Nội với kinh phí khoảng 5 tỷ đồng. Nhưng từ đó đến nay, đề án này chưa thấy phản hồi, mặc dù dự án tổng thể đã được Chính phủ phê duyệt.
Đến nay, kinh phí để xây dựng hệ thống này đã tăng lên gấp đôi, tức khoảng 10 tỷ đồng, ông Xuyên cho biết. Theo đó, hệ thống sẽ bao gồm các bộ phận như đo tiền chấn, khoan giếng ngầm để đo nhiệt độ, thành phần hóa học, mực nước ngầm, quan sát trường điện từ bằng máy bức xạ điện từ...
Mặc dù đến nay, những hệ thống dự báo động đất hiện đại tại những nước phát triển như Nhật Bản, Nga, Mỹ... vẫn chưa phát huy hiệu quả và đưa ra những dự báo chính xác nhất. Nhưng theo ông Xuyên, việc xây dựng một hệ thống dự báo động đất cho Hà Nội là cần thiết vì Hà Nội nằm trên vùng có khả năng xảy ra động đất mạnh.
Năm 2012, Việt Nam sẽ có mạng lưới quan sát động đất
GS Xuyên cho biết hai công việc được Viện Vật lý địa cầu triển khai trong những năm qua để phòng chống động đất là hình thành dự án xây dựng mạng lưới quan sát động đất của Việt Nam và góp phần xây dựng chuẩn thiết kế nhà chịu động đất.
Hiện nay dự án xây dựng mạng lưới quan sát động đất của Việt Nam đã được Chính phủ phê duyệt và đang xúc tiến xây dựng 36 trạm quan sát. Đây là những trạm quan sát động đất hiện đại kết nối vệ tinh cùng một trung tâm xử lý số liệu động đất tự động, sẽ được bố trí trên cả ba miền bắc, trung, nam, mỗi trạm cách nhau từ 100 đến 200km, tập trung chủ yếu ở miền bắc và vùng Tây Bắc, nơi có nguy cơ xảy ra động đất lớn nhất ở nước ta.
Năm nay, sẽ khảo sát, làm dự án đầu tư, rồi mới tiến hành xây dựng. Dự tính năm 2012 sẽ có hệ thống quan sát động đất hoàn chỉnh, thay thế hệ thống cũ đang hoạt động hiện nay. Riêng TP Hồ Chí Minh đã đầu tư triển khai một trung tâm tại sở Tài nguyên môi trường gồm sáu trạm: La Ngà, Thủ Đức, Dầu Tiếng, An Giang, Cà Mau, Rà Rịa – Vũng Tàu.
Năm ngoái, sau nhiều tranh cãi, cuối cùng, cuốn “Tiêu chuẩn xây dựng Việt Nam: Thiết kế công trình chịu động đất” đã được xuất bản. Chủ biên cuốn sách là GS Nguyễn Đăng Bích, Viện KHCN xây dựng. Trong đó, toàn bộ những phần về động đất do Viện Vật lý địa cầu cung cấp.
“Chúng tôi đã lập bản đồ phân vùng độ nguy hiểm động đất, dự báo trước các vùng có khả năng động đất, phân loại các nền đất..., để từ đó đưa ra chuẩn xây dựng thích hợp với từng vùng”, ông Xuyên nói.
Theo quy định trong chuẩn này, nhà thông thường ở Hà Nội phải chống được động đất cấp 7, nhà loại 1 (dưới 19 tầng) phải chống động đất cấp 8, nhà đặc biệt (20 tầng trở lên) phải chống động đất cực đại (6 độ richter), tức cấp 8 trở lên. Để chống động đất, các nhà xây dựng phải thiết kế các công trình có độ kết cấu mềm dẻo, vật liệu tốt.
Một nhà khoa học Nga chuyên nghiên cứu dự báo động đất nói rằng, để phòng chống động đất, quan trọng nhất vẫn là làm thế nào đánh giá nguy hiểm của động đất, và xây dựng tiêu chuẩn nhà chống động đất, chứ không phải là dự báo để rồi ngồi nhìn nhà đổ. GS Xuyên rất tâm huyết với ý kiến này và cho rằng, mặc dù chưa xây dựng được hệ thống dự báo, nhưng việc nghiên cứu, quan sát và phòng chống ở Việt Nam đang đi đúng hướng.
| Trong khoảng 100 năm trở lại đây, trên lãnh thổ nước ta đã xảy ra 120 trận động đất, trong đó có hai trận gây ra chấn động mạnh cấp 7- 8, ba trận cấp 7 và 32 trận cấp 6. Năm 1935, trận động đất mạnh 6,8 độ richter tại Điện Biên. Năm 1968, trận động đất 5,5 độ richter xảy ra ở Nhã Nam, Yên Thế. Năm 1983, trận động đất 6,7 độ richter tại Tuần Giáo (Lai Châu). Năm 2001, động đất 5,3 độ richter xảy ra giáp ranh biên giới Việt - Lào, (cách Điện Biên khoảng 12km). |
