Xưa mà không cũ

Từ “hiện tượng” Bài hát yêu thích

Đầu tháng 6 này, truy cập website chính thức của chương trình (baihatyeuthich.vn), nhiều người ngạc nhiên khi có tới ba ca khúc nằm trong top 10 được bình chọn nhiều nhất trong tuần thứ 23 (từ 6-6 đến 13-6-2014) thuộc danh mục “nhạc xưa”. Quê em mùa nước lũ (nhạc sĩ Tiến Luân, ra đời từ năm 2000) vẫn không có đối thủ, khi giữ vị trí số một trên bảng xếp hạng suốt 14 tuần liên tiếp. Và giọng ca nhí Phương Mỹ Chi cũng đã vinh dự ba lần lên sân khấu nhận giải Bài hát yêu thích nhất trong tháng, cho phần thể hiện trong trẻo, ngọt ngào ca khúc đậm âm hưởng dân ca này. Nơi đảo xa của nhạc sĩ Thế Song, sáng tác từ năm 1979, là một trường hợp khá hy hữu, khi lọt vào top 10 với phần thể hiện của hai giọng ca ấn tượng, một của Tùng Dương và một của Trọng Tấn. Cuối cùng là Ca ngợi Hồ Chủ tịch (nhạc sĩ Văn Cao) do ca sĩ Vũ Thắng Lợi trình bày. Có một điểm chung giữa các ca khúc trên, tất cả đều đã song hành và ghi dấu ấn trong tâm trí người yêu nhạc một vài thập kỷ, qua sự thể hiện của nhiều ca sĩ “gạo cội”. Và chúng đều được khán giả hôm nay cổ vũ nồng nhiệt, khi được những giọng ca từ trẻ đến rất trẻ biểu diễn.

Nhớ lại đêm chung kết Bài hát yêu thích năm đầu tiên 2012, ca sĩ Tùng Dương, với nỗ lực thổi một luồng gió mới cho ca khúc Chiếc khăn piêu (nhạc sĩ Doãn Nho, sáng tác năm 1956) bằng bản phối world - music của “jazz - man” Nguyên Lê đã dành chiến thắng ngoạn mục với giải thưởng Bài hát của năm. Một năm sau đó, giọng ca Đàm Vĩnh Hưng đã cùng Chiếc vòng cầu hôn (được nhạc sĩ Trần Tiến viết từ năm 1992) bước lên bục vinh quang. Một chiến thắng tương tự cho Quê em mùa nước lũ trong năm 2014 là điều mà người hâm mộ đang kỳ vọng.

“Xưa” nhưng không bao giờ “cũ”

Suốt những năm 90 thế kỷ trước, làng nhạc Việt từng chứng kiến cuộc đổ bộ của một lực lượng ca sĩ trẻ hùng hậu. Những cái tên, những ca khúc hit từng làm nên hiện tượng Làn sóng xanh đã mang lại màu sắc tươi mới, trẻ trung, sôi động cho thị trường âm nhạc lúc đó. Nhạc xưa lùi lại, khiêm nhường trở thành món ăn tinh thần cho đối tượng khán giả lớn tuổi. Nhưng chỉ ít năm sau, khi số lượng (gương mặt trẻ, ca khúc mới) tăng chóng mặt và trở thành đại lượng tỷ lệ nghịch với chất lượng (giọng ca, bài hát), nhạc xưa đã trở lại - như một cứu cánh cho đời sống âm nhạc nhạt nhòa, thiếu dấu ấn, chỉ chăm chăm chạy theo hào nhoáng bề nổi. Những ca khúc thị trường (với ca từ chắp nối, chạy theo mốt thời thượng) đua nhau chào đời, thu được sự quan tâm nhất thời rồi rất nhanh chóng, hoặc chìm vào quên lãng, hoặc “chết yểu”. Công chúng, vì thế, chợt thấy nhớ nhung ánh lấp lánh, vẻ đẹp khó quên của những bài ca đi cùng năm tháng mà nhiều thế hệ đã, đang và sẽ tiếp tục mê đắm.

Ngoài việc thiếu các ca khúc mới đạt chất lượng cao, thị hiếu nghe nhạc của giới trẻ hôm nay cũng đã được nâng cao và mở rộng biên độ. Vì thế, họ có xu hướng tìm về những tác phẩm có khúc thức âm nhạc và ca từ đẹp, thay vì những bài hát có nội dung sáo rỗng, nhạt nhẽo. Các nhà sản xuất, các công ty tổ chức biểu diễn cùng những ông chủ hệ thống phòng trà ca nhạc khắp ba miền đều coi nhạc xưa là chiến lược chủ đạo trong dự án kinh doanh của mình.

Ca sĩ Lệ Quyên với một tình khúc nhạc xưa.

Có cầu ắt sẽ có cung, nhiều ca sĩ trẻ - trong đó có cả những gương mặt đã thành danh với dòng nhạc trẻ quyết định quay trở lại với dòng nhạc này. Đứng đầu trong danh sách này có Quang Dũng, Đức Tuấn, Xuân Phú, Nguyên Thảo... - những ca sĩ đã định danh và đạt được thành công nhất định khi song hành cùng những tình khúc vượt thời gian. Kế đó là những giọng ca từng rất thành công với dòng nhạc trẻ, nhạc thị trường như Đàm Vĩnh Hưng, Lệ Quyên... hay in dấu với những sản phẩm âm nhạc đầy tính tìm tòi, thử nghiệm như Tùng Dương, Nguyễn Đình Thanh Tâm... Nhạc xưa cũng được hàng loạt các ca sĩ trẻ thử sức, bằng những sản phẩm âm nhạc được đầu tư kỹ lưỡng và nghiêm túc như các album Bộ đội của Thái Thùy Linh, Tiếng hót từ bụi mận gai của Phương Linh, Từ lúc em đi của Mỹ Dung hay Khi ta hai mươi của Phương Vy... Có thể may mắn gặt hái đôi chút thành công, thậm chí cũng có khi nhận về thất bại (như trường hợp Thanh Lam “làm mới nhạc Trịnh”) nhưng danh sách giọng ca trẻ tìm về nhạc xưa vẫn đang được nối dài và chưa hề có dấu hiệu dừng lại. Nguyên nhân thì rất nhiều, “dòng nhạc này đắt sô biểu diễn tại các event” (theo ca sĩ Minh Quân), hay “luôn cố gắng để khán giả thấy mình hát được và hát hay nhiều dòng nhạc khác nhau” (ca sĩ Đàm Vĩnh Hưng) hoặc “số người dám lựa chọn kiên định với nhạc xưa có thể ít hơn số hát nhạc trẻ nhưng lại dễ thành công và để lại dấu ấn hơn” (ca sĩ Đức Tuấn)... Nhưng dù vì bất cứ lý do gì, nỗ lực làm mới mình, từ đó thổi vào thị trường nhạc Việt một luồng gió tươi mát, trong lành cũng là điều đáng ghi nhận.

Cũng phải nói thêm, nhạc xưa đang chinh phục số đông công chúng hôm nay không chỉ bởi giá trị tự thân của ca khúc mà còn nhờ nỗ lực làm mới của các nghệ sĩ biểu diễn. Chiếc khăn piêu thu phục khán giả nhờ bản phối world - music cùng cách phiêu đầy sáng tạo của ca sĩ Tùng Dương. Chín ca khúc cách mạng kinh điển trong album Bộ đội trở thành “hiện tượng” nhờ vào phối khí và thể hiện mang phong cách pop - rock rất lạ của ca sĩ Thái Thùy Linh. Chiếc vòng cầu hôn mới mẻ, lạ lẫm và hấp dẫn hơn qua chất giọng khàn và cách nhấn nhá mang thương hiệu Đàm Vĩnh Hưng. Giọng ca nhí Phương Mỹ Chi thổi vào Quê em mùa nước lũ chất trong trẻo, da diết “con nít” rất dễ thương. Và Phương Vy thuyết phục được đông đảo người nghe, khi dùng bản phối acoustic cho Khi ta hai mươi... Nhạc xưa, vì thế, vẫn chứa đựng hơi thở mới của cuộc sống đương đại hôm nay. Đó cũng là cách để người trẻ gìn giữ, phát triển những giá trị vô giá của nền âm nhạc Việt Nam, để nhạc xưa không bao giờ cũ.