Xác định chủ thể quan hệ pháp luật dân sự hộ gia đình và tổ hợp tác

Nhiều ý kiến của các đại biểu Quốc hội tán thành với quy định của dự án Bộ luật dân sự (sửa đổi) là không quy định Tổ hợp tác là chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự, vì loại chủ thể này khó xác định tư cách và trách nhiệm pháp lý.

Tuy nhiên cũng có ý kiến đề nghị nên quy định Tổ hợp tác là chủ thể quan hệ pháp luật dân sự nhằm tạo điều kiện cho Tổ hợp tác thuê, mượn đất đai, vay vốn phát triển sản xuất. Mặt khác, loại hình Tổ hợp tác đã xuất hiện từ lâu, khá phổ biến, làm ăn có hiệu quả. Vấn đề này đa số ý kiến của đại biểu Quốc hội thấy rằng: Theo quy định của Bộ luật dân sự hiện hành thì Tổ hợp tác là một chủ thể hạn chế được hình thành trên cơ sở hợp đồng hợp tác từ ba cá nhân trở lên cùng đóng góp tài sản, công sức để thực hiện những công việc nhất định, cùng hưởng lợi, cùng chịu trách nhiệm. Do vậy khi xác định tư cách chủ thể trong quan hệ pháp luật dân sự thì Tổ hợp tác không phải là cá nhân và cũng không phải là pháp nhân, nên việc xác định trách nhiệm pháp lý của chủ thể này là không rõ.

Về hộ gia đình, đa số ý kiến nhất trí với quy định là chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự. Bởi vì gia đình là tế bào của xã hội, tham gia rất nhiều vào các quan hệ dân sự. Mặt khác theo truyền thống của dân tộc Việt Nam thì gia đình giữ một vị trí đặc biệt quan trọng, điều này không chỉ thể hiện ở mối quan hệ huyết thống giữa các thành viên trong gia đình mà còn thể hiện ở mối quan hệ về tài sản chung của hộ gia đình do các thành viên cùng nhau tạo lập, quản lý, sử dụng và định đoạt.

Ghi nhận thực tế này, pháp luật về đất đai và pháp luật về bảo vệ phát triển rừng đã quy định hộ gia đình là một trong những chủ thể của quan hệ giao đất, cho thuê đất, chuyển quyền sử dụng đất. Với các quy định trong pháp luật hiện hành thì hộ gia đình có đủ tư cách pháp lý để thực hiện quyền nghĩa vụ dân sự một cách độc lập. Do đó các ý kiến của đại biểu Quốc hội đều đề nghị giữ các quy định về hộ gia đình là chủ thể quan hệ dân sự như trong Bộ luật dân sự hiện hành, nhưng cần sửa đổi, bổ sung cụ thể, đầy đủ và chặt chẽ hơn. Nhất là việc quy định về chủ hộ gia đình cần thực hiện đơn giản do gia đình tự tôn vinh mà không cần đến sự can thiệp của chính quyền; không nhất thiết cứ phải bố hoặc mẹ làm chủ hộ gia đình mà khi già yếu các con có đủ hành vi năng lực từ 18 tuổi trở lên có thể thay thế làm chủ hộ gia đình.