Vị Thanh - Hỏa Lựu, một thời để nhớ

Vị Thanh-Hỏa Lựu nằm chắn ngang con đường giao thông thủy bộ (liên tỉnh lộ 31 và kênh xáng Xà No) nối liền Cần Thơ với căn cứ U Minh của cách mạng. Ðịch chia khu trù mật ra làm bốn khu chính: Vị Thanh, khu Hỏa Lựu, khu giữa và khu Bắc kênh Xà No. Toàn bộ khu trù mật có chiều dài 7 km, mỗi bề rộng 2 km, mỗi khu được chia thành tiểu khu hành chính, tiểu khu công thương, tiểu khu xã hội, tiểu khu gia cư và vườn trại. Những tên ác ôn khét tiếng như Minh Thành, Chín Nhỏ, Lê Ba  được đưa về Vị Thanh... cùng mạng lưới tình báo, biệt kích, thanh niên cộng hòa, thanh niên chiến đấu, đứng đầu là tên thiếu tá quận trưởng ác ôn khét tiếng Trần Cửu Thiên. Ðịch còn tổ chức mua mật người và ra giá mua đầu cán bộ cách mạng nhằm kích thích bọn tay sai thêm khát máu. Có hơn 880 cuộc càn quét lớn nhỏ ở Vị Thanh và các xã lân cận thuộc huyện Long Mỹ và huyện Giồng Riềng để bắt lính và gom hàng vạn gia đình vào cái cảnh "cá chậu, chim lồng". Có những gia đình bị đốt nhà gần chục lần nhưng vẫn "một tấc không đi, một ly không rời".

Dù sống trong sự kìm kẹp dã man của kẻ thù nhưng nhiều gia đình Vị Thanh vẫn đào hầm bí mật để nuôi giấu cán bộ. Công tác binh vận, xây dựng cơ sở nội tuyến trong khu trù mật được bà con lặng lẽ tiến hành. Phong trào diệt ác ôn, phá kìm ngày một mạnh mẽ khiến bọn tề xã, ấp chung quanh khu trù mật Vị Thanh-Hỏa Lựu hầu như bị tê liệt.

Ðêm 13 rạng ngày 14-9-1960, lệnh đồng khởi phát ra, nhân dân ở đây  đã nhất tề nổi dậy. Chỉ trong vòng 25 ngày, nhân dân Vị Thanh đã nổi dậy phá tan khu trù mật Vị Thanh-Hỏa Lựu, giải phóng 15 nghìn gia đình. Âm mưu của địch tách dân ra khỏi cách mạng bị thất bại.

Những dấu tích đau thương về những ngày tháng đen tối nhất tại khu trù mật Vị Thanh-Hỏa Lựu vẫn còn tại mảnh đất này. Ðó là những  vụ thảm sát và chôn sống người tại Voi Bần (Hỏa Lựu), lộ Quẹo (Vị Hòa), vườn Ba Hung (Vị Thủy), nhiều người bị  địch tra tấn rất dã man. Ngày nay, đến Trung tâm văn hóa Hậu Giang tại khu vực hồ sen, không ít người vẫn mường tượng được những tháng ngày bi thương nhất của người dân sông Hậu tại khu trù mật này. Nhớ lại, rồi dằn lòng, để kể cho con cháu biết thế hệ cha anh đã chiến đấu hy sinh biết bao năm ròng để có được cuộc sống ấm no, hạnh phúc như hôm nay.