Về các bài báo "Người tốt, việc tốt"

Người luôn cho rằng: "Những chiến công và thành tích nổi bật, vang dội thì ai cũng có thể thấy được. Còn những việc nhỏ, bình thường thôi nhưng ích nước, lợi dân thì hay bị xem thường". Vì vậy, mỗi khi đọc báo, bản tin hay nghe đài, thấy có gương người tốt việc tốt, Người thường đánh dấu, yêu cầu xác minh và thưởng Huy hiệu cho những gương người tốt đó.

Kể từ bài báo đầu tiên về gương người tốt, việc tốt được Người sưu tập là bài "Mẹ Ðăng" cắt ra từ báo Phụ nữ Việt Nam  số ra ngày 16-2-1956 cho đến bài báo cuối cùng là bài "Xông vào lửa cứu xe, cứu đạn" (báo Quân đội nhân dân ra ngày 30-12-1968), đã cho thấy sự  quan tâm sâu sắc của Bác Hồ đối với những gương người tốt, việc tốt hàm chứa một ý nghĩa lớn lao, đó là sự nghiệp "trồng người".

Cho đến nay, Bảo tàng Hồ Chí Minh còn lưu giữ hơn 2.000 bài báo, mẩu tin  về gương người tốt, việc tốt, được sưu tầm từ các báo và bản tin, như: Báo Nhân Dân, báo Thủ đô Hà Nội, báo Thái Bình tiến lên, báo Sông Ðào, bản tin Việt Nam Thông tấn xã, v.v. Ðó là những gương người tốt, việc tốt thuộc nhiều lứa tuổi, ngành nghề, lĩnh vực khác nhau nêu gương trong học tập, lao động, tiết kiệm, sản xuất; có sáng kiến cải tiến kỹ thuật, dũng cảm, thật thà, vượt khó,...

Trong hoàn cảnh ác liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, việc sưu tầm các bài báo người tốt, việc tốt và thưởng Huy hiệu của Người trong một thời gian dài đã cho thấy Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn chú ý khơi dậy tinh thần yêu nước, đạo đức trong sáng, thuần phong mỹ tục của nhân dân ta. Người thường xuyên động viên nhân dân lấy những gương người tốt, việc tốt để hằng ngày giáo dục lẫn nhau, coi đó là cách tốt nhất để xây dựng Ðảng, xây dựng các tổ chức cách mạng, xây dựng con người mới, cuộc sống mới.

Từ việc cụ Lương ở tỉnh Hà Nam nuôi trâu gầy thành trâu béo (báo Hà Biên ngày 15-9-1964), việc anh Cao Xuân Nhì, 21 tuổi ở tỉnh Vĩnh Phúc mù hai mắt vẫn tích cực trồng cây (báo Nhân Dân ngày 2-9-1962) hay việc chị Lánh ở cửa hàng thực phẩm Phát Diệm - Ninh Bình, tận tụy phục vụ khách hàng (báo Thương Nghiệp ngày 18-12-1961) cho đến việc em Nguyễn Ngọc Ký ở Nam Ðịnh bị liệt cả hai tay, phải viết bằng chân mà vẫn học giỏi (báo Thời mới ngày 31-5-1963),... đều được Chủ tịch Hồ Chí Minh kịp thời động viên và thưởng Huy hiệu của Người.

Gương nhỏ tuổi nhất được Bác Hồ nhiều lần thưởng Huy hiệu là em Nguyễn Trọng Thể, sáu tuổi ở phố Hàng Bông, Hà Nội vì thành tích ba lần nhặt được của rơi trả lại người mất. Trong phần lớn các bài báo nêu gương người tốt, việc tốt, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại các bút tích, các ký hiệu riêng, bằng bút bi mầu đỏ, bút mực mầu xanh đen và bút chì xanh đỏ.

Bài báo nêu gương tập thể thì bút tích của Người đánh dấu ở gương điển hình. Có những trang báo, bên cạnh bút tích thưởng Huy hiệu là ý kiến phê bình của Người trước những việc làm chưa tốt.

Ðến khoảng giữa năm 1968, Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu tập hợp lại những bài báo, xác minh thêm và biên tập, sau đó cho xuất bản thành sách để mọi người cùng học tập, noi theo. Theo Chỉ thị của Người, các đồng chí ở Văn phòng Chủ tịch nước đã lưu các bài báo mà Người đã đọc, dán lên mặt sau các trang tin cũ, đóng lại thành tập, làm tư liệu cho các nhà xuất bản in sách người tốt, việc tốt.

Và vì thế, phần lớn các bài báo đã được các nhà xuất bản lựa chọn, in thành sách như: "Vì nước vì dân" (Nxb Quân đội nhân dân); "Thế hệ anh hùng" (Nxb Thanh niên); "Dũng cảm, đảm đang"(Nxb Phụ nữ); "Việc nhỏ nghĩa lớn" (Nxb Kim Ðồng); "Hậu phương thi đua với tiền phương" (Nxb Phổ thông);... Tập sách "Việc nhỏ nghĩa lớn" (Nxb Kim Ðồng) đã được in tới 15 tập.

Quá trình sưu tầm các tin, bài về những gương người tốt, việc tốt thể hiện Người hết sức quý trọng, nâng niu từ những việc tốt, từ lớn đến nhỏ. Thí dụ tập thể thiếu niên HTX Măng Non thôn Phú Mẫn, xã Hàm Sơn, tỉnh Hà Bắc có phong trào chăm sóc tốt trâu bò của HTX (từ một mẩu tin đăng trên báo Hà Bắc), sau khi xem báo và yêu cầu UBND tỉnh xác minh, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp gửi thư khen: "Các cháu tuy tuổi còn nhỏ, cũng có thể làm những việc ích nước lợi dân. Các cháu là những người chủ tương lai của nước nhà, của hợp tác xã...".

Ngày nay, trong sự nghiệp CNH, HÐH đất nước, có rất nhiều tấm gương lao động sáng tạo, dũng cảm, quên mình vì công việc chung, thể hiện trách nhiệm trước Tổ quốc, trước Ðảng, trước nhân dân. Nhưng, theo tôi, việc phản ánh và nêu những gương người tốt, việc tốt trên báo chí còn ít và chưa tương xứng.

Nhân kỷ niệm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh năm nay, chúng tôi xin nêu lại một vấn đề để chúng ta cùng suy nghĩ.