Về "bên kia sông Ðuống"

Sông Ðuống được xếp vào hàng những dòng sông có mật độ di tích văn hóa lịch sử hai bên bờ dày đặc. Ðó là nguồn tài nguyên du lịch quý hiếm, độc đáo mà Bắc Ninh có được. Gần đây, cùng với việc thực hiện quy hoạch tuyến du lịch "Ven sông Ðuống", tỉnh Bắc Ninh đã khởi động một số dự án trùng tu, tôn tạo các di tích hướng đến phát triển du lịch. Nếu phía bắc sông Ðuống là vùng đất phát tích vương triều Lý, thì phía nam sông Ðuống lại đậm đặc dấu tích thiêng liêng về truyền thuyết Kinh Dương Vương - Lạc Long Quân - Âu Cơ mở ra thời đại các Vua Hùng dựng nước làm rạng rỡ non sông đất Việt.

Sông Ðuống chảy được hơn nửa đường về phía đông thì gặp dãy núi Thiên Thai (huyện Gia Bình) đột khởi giữa vùng đồng bằng. Sông núi gặp nhau tạo nên phong cảnh hữu tình nhưng cũng oằn mình chở nặng bao nỗi niềm bi kịch. Ðầu tiên là nỗi oan của Thái sư Lê Văn Thịnh thời nhà Lý, bị nghi là "hóa hổ dọa vua" từ hơn 900 năm về trước. Cách đền thờ Lê Văn Thịnh chẳng bao xa là Lệ Chi Viên, "hiện trường" vụ án oan của gia tộc Danh nhân văn hóa, Anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi. Từ Lệ Chi Viên, đi đến chùa Ðại Bi, nơi thờ Trúc Lâm đệ tam tổ Huyền Quang (Lý Ðạo Tái) - một nhà văn hóa, nhà tư tưởng, nhà thơ lớn đã rơi vào nỗi oan tình với nàng Ðiểm Bích trong truyền thuyết, khiến người đời phải thốt lên cay đắng: Dẫu mà tát cạn Bình Than/ Cũng không rửa được nỗi oan cho thầy. Xuôi dòng sông Ðuống đến khu Lăng mộ và Ðền thờ Cao Lỗ Vương- vị tướng quân tài năng, nhà thiết kế "nỏ thần An Dương Vương" đã ngã xuống trên mảnh đất Cổ Loa lịch sử để cản giặc cho vua chạy.

Chiều. Nắng nhuộm vàng những vạt ngô, khoai. Con đê uốn lượn chầm chậm đưa chúng tôi tới cửa Lục Ðầu Giang mênh mông, nơi sông Ðuống đổ vào. Vẫn còn đó nhiều di tích và những câu chuyện lịch sử về cha ông không thể kể hết. Trong xôn xao sóng nước Lục Ðầu Giang, như văng vẳng hào khí Ðông A của tướng sĩ nhà Trần...

Ðôi bờ sông Ðuống không chỉ dày đặc di tích lịch sử, văn hóa tiêu biểu cấp quốc gia, lưu giữ nhiều lễ hội truyền thống mà bên vùng đất phía nam sông Ðuống còn tụ hội nhiều làng nghề thủ công và các loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo, như nghề làm tranh Ðông Hồ, đúc đồng Ðại Bái, gốm Luy Lâu...; rối nước, hát ca trù, hát trống quân, chèo, tuồng...

Theo tiến sĩ sử học Trần Ðình Luyện, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh, du lịch ven sông Ðuống là một sản phẩm du lịch khá độc đáo. Nếu đánh thức được "vẻ đẹp bất tận" của đôi bờ huyền thoại thì sông Ðuống sẽ trở thành "dòng sông du lịch" mang đậm nét văn hóa đặc trưng của miền quan họ.