Đã thành lệ, thường vào những buổi tối ngày cuối tuần, Nhà văn hóa thôn Tam Lung, xã Thụy Hùng (huyện Cao Lộc) lại nhộn nhịp, sôi động người già, người trẻ, văng vẳng tiếng đàn ca, sáo nhị và mượt mà những làn điệu Sli then. Nghệ nhân Ưu tú Hà Mai Ven, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Điếp Sli Then của xã Thụy Hùng, một người có nhiều năm lăn lộn với phong trào văn nghệ quần chúng cho biết: “Dân Tam Lung, Thụy Hùng chúng tôi vốn luôn lạc quan, yêu đời và yêu ca hát.
Ngay từ nhỏ, chúng tôi đã được sống trong các giai điệu dân ca của các bà, các mế. Lớn lên, được hiểu hết ý nghĩa của những bài then và tham gia biểu diễn, sáng tác, tôi lại càng yêu quý dân ca của dân tộc mình. Tình yêu ấy cứ lớn dần theo năm tháng, thôi thúc tôi và bạn bè phải làm gì đó để bảo tồn những làn điệu dân ca này. Đó cũng là lý do để chúng tôi thành lập Câu lạc bộ Điếp Sli Then”.
Được thành lập cách đây hơn bốn năm và trực thuộc Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Thụy Hùng với 18 thành viên ban đầu, đến nay số lượng lên tới 24 thành viên đến từ các thôn, bản trong xã. Hội viên của câu lạc bộ đa dạng về độ tuổi, cao tuổi nhất là hơn 50 và nhỏ tuổi nhất là tám tuổi. Với nhiệt huyết của những người sáng lập, tổ chức sinh hoạt thường xuyên bằng các hình thức đa dạng, sinh động, gần gũi đời sống người dân, câu lạc bộ ngày càng phát triển và được nhân dân trong vùng cũng như các đơn vị quản lý văn hóa ở huyện, ở tỉnh biết đến. Chị Phùng Thị Sen, một thành viên tích cực của câu lạc bộ chia sẻ: “Sau những giờ lao động, sản xuất, sinh hoạt văn nghệ giúp chúng tôi thư giãn, thoải mái tinh thần, bà con trong thôn, trong bản lại được gặp gỡ, giao lưu và học thêm được nhiều bài sli, then để dạy thêm cho con, cháu”.
Đã có hơn 50 chương trình, tiết mục được câu lạc bộ dàn dựng và tham gia biểu diễn ở các hoạt động văn hóa nghệ thuật của tỉnh và cả một số sự kiện âm nhạc dân gian quốc tế, gây được tiếng vang như: Lễ hội Hoa đào lần thứ hai và thứ ba của Lạng Sơn; chương trình Du lịch qua những miền di sản Việt Bắc (2019) và Liên hoan âm nhạc các nước Đông Nam Á (2019)…
Với những đóng góp tích cực trong công tác bảo tồn và truyền dạy dân ca, câu lạc bộ đã được các cấp, ngành ghi nhận và tặng nhiều giấy khen. Theo Phó Chủ tịch Hội Bảo tồn dân ca tỉnh Lạng Sơn Hoàng Huy Ấm, Điếp Sli Then là một trong những câu lạc bộ tiêu biểu trong phong trào văn nghệ thôn, bản của tỉnh. Đây cũng là câu lạc bộ có nhiều thành viên trẻ tuổi nhất, lại có sự hướng dẫn của các nghệ nhân giỏi, cho nên nhiệt tình, sức trẻ và chuyên môn tốt đã giúp họ nổi lên như một làn gió mới, lan tỏa tình yêu dân ca trong cộng đồng.
Có thể không nổi tiếng như Câu lạc bộ Điếp Sli Then, Thụy Hùng của huyện Cao Lộc, nhưng gần như xã nào của Lạng Sơn cũng có những đội văn nghệ xã, văn nghệ thôn, bản, tạo ra một phong trào mang tính rộng khắp và đang từng bước đi vào chiều sâu với sự tham gia hướng dẫn của các nghệ nhân, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian. Tại huyện Bắc Sơn, khi đến làng văn hóa du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn, nhiều du khách muốn một lần được thưởng thức đêm biểu diễn của đội văn nghệ quần chúng nơi đây.
Đội có 20 thành viên là hạt nhân văn nghệ ở các thôn, bản trong xã. Khi dịch Covid-19 chưa bùng phát, bình quân mỗi năm, đội biểu diễn hơn 400 tiết mục, phục vụ hơn 2.500 lượt khách du lịch đến thăm làng du lịch cộng đồng, hoặc tại các hộ gia đình kinh doanh dịch vụ lưu trú homestay... Một thành viên của đội là Nghệ nhân Ưu tú Dương Thị Vuông cho biết: “Đội văn nghệ chúng tôi tập hợp đủ cả già và trẻ, trẻ nhất 16 tuổi và già đến 70 tuổi cũng tham gia. Các nghệ nhân và người biết diễn xướng truyền dạy cho người trẻ, rồi cuối tuần đều có buổi sinh hoạt chung, vừa để tập luyện, vừa phục vụ nhân dân trong thôn, trong xã. Ngày thường, mỗi người bận những công việc khác nhau, nhưng khi ngơi công việc, các thành viên lại gặp gỡ, giao lưu theo cụm giữa các thôn, các bản nhân dịp lễ, Tết, ngày kỷ niệm lớn của đất nước...
Theo đội trưởng đội văn nghệ Quỳnh Sơn là chị Dương Thị Ngà, nội dung các tiết mục khá phong phú, bên cạnh tiết mục cũ, có cả tiết mục lồng ghép tuyên truyền một số nội dung thời sự, gắn với đời sống như: bảo vệ môi trường, chấp hành chính sách, pháp luật, xây dựng đời sống văn hóa gắn với nông thôn mới. Buổi sinh hoạt chung là dịp để mọi người trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm phát triển kinh tế, dạy con ngoan, xây dựng gia đình hạnh phúc...
Phong trào văn nghệ quần chúng phát triển đã góp phần thúc đẩy các phong trào cơ sở đi lên, đồng thời nâng cao công tác cổ động, tuyên truyền xây dựng nông thôn mới và đời sống kinh tế - xã hội, giữ gìn bản sắc dân tộc. Toàn tỉnh Lạng Sơn có hơn 800 câu lạc bộ, đội văn nghệ quần chúng với nhiều loại hình như: đàn, hát, múa dân gian, khiêu vũ… với hơn 12.000 hội viên. Trong đó, 40 câu lạc bộ trực thuộc Trung tâm Văn hóa nghệ thuật tỉnh.
Cùng với các đội văn nghệ quần chúng ở cơ sở, Hội Bảo tồn dân ca tỉnh Lạng Sơn đã thành lập được 50 câu lạc bộ hát then, đàn tính ở các địa phương, thu hút gần 1.000 hội viên tham gia thường xuyên. 5 năm gần đây, các câu lạc bộ này đã mở được hơn 100 lớp truyền dạy hát then, đàn tính phần lớn người học là thanh, thiếu niên người dân tộc Tày, Nùng... Các nghệ nhân có kinh nghiệm, có nghề truyền dạy miễn phí, như Nghệ nhân Nhân dân Mông Thị Sấm và Nghệ sĩ Nhân dân Triệu Thủy Tiên… đều đang tham gia truyền dạy ở các câu lạc bộ sinh hoạt tại thôn, bản.
Hằng năm, các địa phương từ huyện đến xã đều tổ chức liên hoan, hội thi, hội diễn văn nghệ quần chúng để tìm ra hạt nhân mới, nhiệt tình, năng động và có năng khiếu làm lực lượng kế cận tiếp tục phát triển phong trào văn nghệ quần chúng ở cơ sở. Điều đặc biệt là hầu hết các câu lạc bộ, tổ, đội, hội, nhóm văn nghệ đều hoạt động theo phương thức xã hội hóa với sự tham gia đóng góp kinh phí hoạt động của các thành viên bên cạnh sự tài trợ của không ít nhà hảo tâm, doanh nghiệp.
Nói về phong trào văn nghệ quần chúng, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lạng Sơn Nguyễn Phúc Hà cho biết: Thực hiện Nghị quyết số 25-NQ/TU ngày 31/8/2016 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2016 - 2020”, thời gian qua, ngành văn hóa đã phối hợp các cấp, ngành liên quan tích cực tuyên truyền đến người dân về giữ gìn, phát huy các di sản văn hóa phi vật thể gắn với phát triển du lịch địa phương, bằng các hình thức thành lập đội văn nghệ, câu lạc bộ... Đây cũng là lực lượng hoạt động thường xuyên phục vụ công tác tuyên truyền nhiệm vụ chính trị, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.
Thời gian tới, Sở sẽ chú trọng nâng cao chất lượng qua việc tập trung xây dựng các mô hình điểm về câu lạc bộ và đội văn nghệ quần chúng; thường xuyên cử cán bộ tới cơ sở để hướng dẫn dàn dựng chương trình nghệ thuật, tuyển chọn tiết mục đặc sắc tham gia hội thi, hội diễn và phục vụ nhiệm vụ chính trị địa phương, khuyến khích và vận động tổ chức, cá nhân tham gia công tác xã hội hóa hoạt động văn hóa, văn nghệ.
