Hội thảo nằm trong chuỗi hoạt động tưởng niệm 100 năm Ngày mất của cụ Phan Châu Trinh (24/3/1926-24/3/2026) được diễn ra với nhiều nội dung như: triển lãm, hội thảo khoa học, chiếu phim tài liệu, chương trình nghệ thuật với sự tham gia của các chuyên gia, nhà nghiên cứu đầu ngành về văn hóa, lịch sử, nghệ thuật, giảng viên đại học, thầy cô giáo, sinh viên học sinh.
Trong đó, Hội thảo “Phan Châu Trinh và tinh thần “Chi bằng học”: Tư tưởng khai minh, giáo dục và phát triển quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và thời đại AI” góp phần cung cấp luận cứ khoa học phục vụ giảng dạy và nghiên cứu; đồng thời tạo “đòn bẩy” phát triển năng lực nghiên cứu và vị thế học thuật của các đơn vị tham gia thông qua việc kết nối, triển khai các dự án khoa học, giáo dục liên quan.
Sự kiện còn nhằm tạo dựng diễn đàn học thuật liên ngành để tái đọc, tái diễn giải và đối thoại khoa học về tư tưởng “Chi bằng học” của Phan Châu Trinh, đặt trong mối liên hệ giữa tư tưởng khai minh, giáo dục và phát triển quốc gia, qua đó gợi mở các tiếp cận mới cho học tập-giáo dục trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và thời đại AI.
Hội thảo gồm các phần: Phan Châu Trinh trong bối cảnh lịch sử Việt Nam, Phan Châu Trinh trong bối cảnh khu vực và đương đại và hỏi đáp về Phan Châu Trinh.
Trình bày báo cáo đề dẫn hội thảo, Tiến sĩ Nguyễn Nam, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam, Trường đại học Fulbright Việt Nam cho biết, trong lịch sử tư tưởng Việt Nam cận đại, Phan Châu Trinh là một trong những nhà khai sáng tiêu biểu, người đã đặt nền móng cho một cách tiếp cận mới về con đường phát triển dân tộc.
Khác với nhiều xu hướng cứu nước đương thời, ông nhấn mạnh vai trò của tri thức, của giáo dục và của việc nâng cao dân trí như một con đường căn bản, lâu dài và bền vững. Tinh thần “Chi bằng học” vì vậy không chỉ là một khẩu hiệu, mà là một triết lý phát triển, một phương pháp hành động, và một tầm nhìn về tương lai dân tộc.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Văn Minh, nguyên Trưởng khoa Dân tộc và Tôn giáo, Học viện Chính trị khu vực III, tư tưởng giáo dục “Chi bằng học” là nội dung cốt lõi của “Khai dân trí” nằm trong hệ tư tưởng cứu nước của Phan Châu Trinh.
Giáo dục được ông xem là một nhiệm vụ khẩn cấp và căn cơ không chỉ cứu nguy cho dân tộc khỏi nô lệ mà còn là nguyên lý nền tảng đào tạo nên con người Việt Nam mới - những chủ nhân tương lai đưa dân tộc Việt Nam nhanh chóng vươn lên ngang trình độ các nước văn minh tiên tiến.
Ngày nay, khi đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới với những biến đổi sâu sắc của toàn cầu hóa, chuyển đổi số và đặc biệt là sự nổi lên của trí tuệ nhân tạo, tư tưởng của Phan Châu Trinh càng có giá trị và cần thiết hơn bao giờ hết. Những vấn đề mà ông đặt ra về giáo dục khai phóng, về tinh thần tự cường, về năng lực tư duy độc lập của con người vẫn là những câu hỏi lớn đối với hệ thống giáo dục và sự phát triển xã hội hiện đại.
Chính vì thế, tư tưởng giáo dục của Phan Châu Trinh vẫn còn có ý nghĩa đương đại đối với chiến lược xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại, công bằng theo hướng "chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, xã hội hóa và hội nhập quốc tế" của nước ta hiện nay.
Một điểm đáng chú ý của hội thảo lần này là sự kết hợp giữa chiều sâu học thuật và khả năng lan tỏa xã hội. Các tham luận không chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu tư tưởng trong bối cảnh lịch sử, mà còn mở rộng sang các hướng tiếp cận mới: từ so sánh tư tưởng khu vực, đến ứng dụng trong giáo dục hiện đại, từ thực học, thực nghiệp đến khả năng chuyển tải tư tưởng qua nghệ thuật và truyền thông.
Trình bày tham luận tại hội thảo, Tiến sĩ, Nghệ sĩ Ưu tú, đạo diễn Hoàng Duẩn đề cập đến việc tái đặt tư tưởng “Khai dân trí” của cụ Phan Châu Trinh trong bối cảnh xã hội số như một vấn đề cốt lõi của giáo dục công dân đương đại. Thay vì tiếp cận tư tưởng này thuần túy dưới góc độ lịch sử-chính trị, đạo diễn Hoàng Duẩn xem xét khả năng “sân khấu hóa” như một cơ chế chuyển hóa di sản tư tưởng thành thực hành đối thoại công dân.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lâm Nhân, Hiệu trưởng Trường đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá, cuộc hội thảo đã đạt được những kết quả quan trọng, góp phần làm sâu sắc hơn nhận thức về tư tưởng của Phan Châu Trinh và khả năng vận dụng trong bối cảnh hiện đại. Các ý kiến trao đổi và thảo luận đã mở ra nhiều hướng nghiên cứu liên ngành và gợi mở các vấn đề có ý nghĩa thực tiễn đối với giáo dục, phát triển con người và xây dựng xã hội.
