Từ cây kèn trumpet đến sáng tác âm nhạc đương đại

Từ việc để tiếng kèn đối thoại với giọng hát đến khai thác màu sắc jazz, funk-rock và bộ kèn đồng, anh cho thấy nỗ lực chuyển hóa sở trường chuyên môn thành ý tưởng sáng tạo, tạo nên những cách thể hiện riêng cho từng tác phẩm.

Sáng tác từ chính thế mạnh của bản thân

Trong sáng tác âm nhạc, mỗi nhạc sĩ có một điểm xuất phát riêng. Có người bắt đầu từ một câu chuyện, một hình ảnh, một cảm xúc trong đời sống; có người tìm thấy ý tưởng từ giai điệu, tiết tấu hoặc một chất liệu âm thanh đặc biệt. Riêng với nghệ sĩ Trần Quốc Bình, cây kèn trumpet không chỉ là nhạc cụ gắn bó trong hoạt động nghề nghiệp mà còn trở thành nguồn cảm hứng và chất liệu để anh tìm tòi trong sáng tác biểu đạt mới của ca khúc.

Nhiều năm học tập, nghiên cứu và thực hành biểu diễn cùng cây kèn trumpet, trong đó có quá trình đào tạo chuyên sâu tại Trung Quốc, giúp nghệ sĩ Trần Quốc Bình tích lũy vốn hiểu biết về đặc điểm âm sắc, kỹ thuật và khả năng biểu đạt của nhạc cụ. Bên cạnh đó, việc tìm hiểu sâu hơn về biểu diễn trumpet jazz tại Việt Nam cũng mở ra cho anh những hướng tiếp cận mới về tiết tấu, sắc thái và cách tổ chức âm thanh.

Thay vì chỉ sử dụng trumpet như một phần đệm hoặc điểm nhấn trong ca khúc, nghệ sĩ Trần Quốc Bình lại lựa chọn đưa nhạc cụ này tham gia sâu hơn vào quá trình sáng tạo ca khúc. Tiếng kèn có thể đối thoại trực tiếp với giọng hát, tiếp nối một ý nhạc, mở rộng cảm xúc hoặc tạo nên một tuyến giai điệu độc lập. Khi đó, tiếng kèn trumpet không chỉ làm phong phú bản phối mà còn góp phần thể hiện tư tưởng và nội dung tác phẩm. Điều này đòi hỏi người sáng tác phải am hiểu và có góc nhìn mới về vai trò của nhạc cụ.

Theo nghệ sĩ Quốc Bình không phải cứ đưa thêm âm thanh kèn trumpet vào ca khúc là tạo được sự mới mẻ, người nhạc sĩ phải xác định tiếng kèn sẽ xuất hiện ở đâu, đảm nhiệm chức năng gì và có mối liên hệ như thế nào với giai điệu, ca từ, tiết tấu. Chính cách tổ chức và sử dụng chất liệu mới là yếu tố tạo nên dấu ấn sáng tạo.

Mỗi tác phẩm một phong cách biểu đạt riêng

Hai ca khúc “Dành lại hòa bình” và “Thanh niên ca”, thuộc dự án âm nhạc “Thanh Sắc Hòa Bình”, là ví dụ minh chứng cho hướng tìm tòi của nghệ sĩ Trần Quốc Bình trong biểu đạt thanh âm của cây kèn trumpet trong sáng tác ca khúc. Cùng xuất phát từ thế mạnh của cây kèn trumpet và bộ kèn đồng, nhưng mỗi tác phẩm lại có cách lựa chọn ngôn ngữ âm nhạc riêng.

Với ca khúc “Dành lại hòa bình”, do Trung tá, Nghệ sĩ Ưu tú Vũ Thắng Lợi thể hiện, nhạc sĩ Trần Quốc Bình lựa chọn không gian âm nhạc trữ tình, có chiều sâu suy ngẫm, kết hợp những sắc thái jazz và âm hưởng điện ảnh. Phần độc tấu trumpet do chính tác giả thể hiện được đặt trong mối quan hệ song hành với giọng hát. Tiếng kèn khi tiếp nối cảm xúc từ lời ca, khi mở ra những khoảng biểu đạt riêng, góp phần làm sâu sắc hơn thông điệp về giá trị của hòa bình. Trong không gian biểu diễn của tác phẩm, tiếng kèn trumpet đóng vai trò trong việc phát triển ý tưởng và dẫn dắt cảm xúc.

Giọng hát Nghệ sĩ Ưu tú Vũ Thắng Lợi chuyển tải câu chuyện bằng ngôn từ, còn tiếng kèn trumpet của nghệ sĩ Trần Quốc Bình sẽ bổ sung những sắc thái mà âm thanh của nhạc cụ có thể diễn đạt. Sự kết hợp ấy tạo nên một cách kể chuyện bằng nhiều lớp ngôn ngữ âm nhạc.

Nếu ca khúc “Dành lại Hòa bình” hướng đến sự lắng đọng thì sang ca khúc “Thanh niên ca”, qua phần thể hiện của Đinh Mạnh Ninh, lại mang tinh thần trẻ trung, mạnh mẽ với màu sắc funk-rock. Ca khúc được sử dụng của bộ nhạc cụ kèn đồng gồm: trumpet, trombone và saxophone, ba nhạc cụ được kết hợp để tạo nên năng lượng và nhịp điệu cho bản phối. Các nhạc cụ thuộc bộ kèn đồng không hoạt động riêng lẻ mà cùng tham gia xây dựng không khí âm nhạc, phù hợp với tinh thần và nội dung ca khúc.

Sự khác biệt trong cách biểu đạt nhạc cụ giữa hai tác phẩm cho thấy nghệ sĩ Trần Quốc Bình sử dụng nhiều công thức cộng hưởng khác nhau của tiếng kèn đồng cho từng tác phẩm. Anh không đưa trumpet vào mọi ca khúc theo cùng một cách, mà căn cứ vào chủ đề, cảm xúc và ý tưởng nghệ thuật để quyết định thể loại, tiết tấu, màu sắc phối khí và vai trò của từng nhạc cụ. Đây là điểm đáng chú ý trong tư duy sáng tác: chất liệu âm nhạc phải phục vụ câu chuyện của tác phẩm.

Tìm cái mới từ sự am hiểu chất liệu

Một trong những thách thức khi đưa trumpet và bộ kèn đồng vào ca khúc là phải xử lý được mối quan hệ giữa âm sắc nổi bật của nhạc cụ với giọng hát và các thành phần khác. Tiếng kèn có cường độ mạnh, độ vang lớn, giàu năng lượng; nếu không được tính toán hợp lý, nó có thể lấn át ca sĩ hoặc khiến bản phối mất đi sự cân bằng.

Nghệ sĩ Trần Quốc Bình cho rằng người sáng tác và phối khí phải tính toán được vai trò của từng bè, cách phân bổ âm vực, tiết tấu và cường độ. Mục đích không phải để từng nhạc cụ phô diễn tối đa khả năng biểu đạt riêng, mà để mỗi bè phát huy đúng thế mạnh, cùng phục vụ giai điệu và tinh thần chung của ca khúc.

Quan điểm này cho thấy sự khác biệt giữa việc sử dụng một nhạc cụ và sáng tạo bằng ngôn ngữ của nhạc cụ ấy. Người nghệ sĩ cần hiểu rõ đặc tính âm thanh, nhưng quan trọng hơn là biết biến những đặc tính đó thành phương tiện biểu đạt. Một câu solo trumpet có thể mang sắc thái tự sự, một đoạn nhạc tuti ngắn có thể tạo sức bật về tiết tấu, nhưng tất cả phải gắn với ý đồ nghệ thuật của người sáng tác.

Nghệ sĩ Trần Quốc Bình luôn quan niệm tính hiện đại của tác phẩm mới không có nghĩa là người nhạc công phải chạy theo những gì đang thịnh hành. Người sáng tác cần hiểu rõ chất liệu mình có, sau đó tìm cách tổ chức và phát triển nó phù hợp với đời sống hôm nay. Việc lựa chọn jazz hay funk-rock cho sáng tác không phải để tạo vẻ ngoài mới lạ, mà phải xuất phát từ yêu cầu biểu đạt của từng tác phẩm.

Tư duy sáng tạo và hành trình khẳng định dấu ấn sáng tạo

Trong đời sống âm nhạc hiện đại, người nghệ sĩ có thể tạo được sự chú ý bằng một ý tưởng mới, một cách phối khí khác lạ hoặc một màn trình diễn giàu kỹ thuật. Nhưng để hình thành dấu ấn sáng tạo riêng là khả năng phát triển ý tưởng thành tác phẩm có nội dung, cấu trúc và ngôn ngữ biểu đạt nhất quán.

Với nghệ sĩ Trần Quốc Bình, việc lựa chọn cây kèn trumpet làm điểm xuất phát cho sáng tác là một lựa chọn có cơ sở từ quá trình học tập, tích lũy và lao động nghệ thuật lâu dài. Anh không tách rời sáng tác khỏi vốn nghề, mà tìm cách chuyển hóa những hiểu biết chuyên môn về nhạc cụ hình thành chất liệu xây dựng ca khúc. Từ đó, tiếng kèn trumpet có thể đảm nhiệm nhiều vai trò, không bị giới hạn trong những cách thể hiện quen thuộc.

“Dành lại Hòa bình” và “Thanh niên ca” là hai thử nghiệm minh chứng bước đầu thành công cho hướng tìm tòi mới của nghệ sĩ Trần Quốc Bình. Một tác phẩm khai thác chiều sâu cảm xúc qua sự đối thoại giữa tiếng kèn và giọng hát; tác phẩm còn lại sử dụng sức mạnh của bộ kèn đồng để tạo nên không khí trẻ trung, sôi nổi. Hai cách biểu đạt nội dung khác nhau nhưng cùng thể hiện sự chủ động của người sáng tác trong việc lựa chọn và tổ chức chất liệu âm nhạc riêng.

Hành trình sáng tạo nghệ thuật của nghệ sĩ trumpet Trần Quốc Bình vẫn cần được tiếp tục bằng những tác phẩm mới, những thử nghiệm đa dạng hơn và quá trình tích lũy lâu dài. Tuy nhiên, từ những sáng tác hiện có, có thể nhận thấy anh là một người nghệ sĩ năng động trong sáng tạo nghệ thuật, không chỉ làm chủ nhạc cụ mà còn tìm cách khai thác nó như một ngôn ngữ mới để xây dựng cấu trúc tác phẩm. Khi tiếng kèn trumpet được đặt trong một ý tưởng nghệ thuật có chủ đích, có sắp đặt và biến tấu phù hợp, nó không chỉ tạo nên màu sắc riêng cho ca khúc mà còn góp phần mở rộng khả năng biểu đạt của âm nhạc đương đại.