Việt Nam có lịch sử để tự hào, có văn hóa để lan tỏa, có con người để kết nối, có khát vọng và bản lĩnh để vươn ra thế giới. Điều chúng ta cần làm là kết nối những nguồn lực ấy thành một sức mạnh tổng hợp to lớn của đất nước. Việc Nghị quyết số 23-NQ/TW về công tác người Việt Nam ở nước ngoài đặt ra yêu cầu xây dựng cơ sở dữ liệu, bản đồ nguồn lực người Việt Nam ở nước ngoài, hình thành mạng lưới chuyên gia, trí thức, doanh nhân, nhà khoa học và mở rộng các hình thức đóng góp từ xa có ý nghĩa rất thực tế. Đồng thời có thể chuyển dần từ kết nối theo sự kiện sang kết nối theo nhu cầu phát triển.

Trong mỗi người con xa quê luôn có một phần tình cảm dành cho quê hương, đất nước. Nhưng trong giai đoạn phát triển mới, thời đại hội nhập quốc tế sâu rộng, chúng ta cần làm nhiều hơn việc khơi dậy tình cảm ấy. Điều quan trọng là phải biến tình cảm thành kết nối, biến kết nối thành hợp tác, và biến hợp tác thành những giá trị cụ thể đóng góp cho sự phát triển của đất nước.

Thực tế, cộng đồng người Việt ở nước ngoài những năm gần đây thay đổi nhanh chóng. Bên cạnh những người sang làm việc một thời gian rồi trở về, ngày càng nhiều sinh viên, nghiên cứu sinh, kỹ sư, chuyên gia, doanh nhân; gia đình đa văn hóa; người trẻ sinh ra hoặc trưởng thành ở nước ngoài nhưng vẫn nói tiếng Việt, ăn Tết Việt Nam và tìm về quê cha đất tổ.  Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài hôm nay không chỉ có nguồn lực về tài chính. Quan trọng hơn là tri thức, kinh nghiệm quản trị, khoa học-công nghệ, mạng lưới liên kết quốc tế và khả năng kết nối thị trường. Đặc biệt, cần coi người Việt Nam ở nước ngoài như những “cầu nối xã hội” tự nhiên giữa đất nước với thế giới.

Theo đánh giá của Đại sứ Việt Nam tại Hàn Quốc Vũ Hồ, sự thay đổi ấy không đơn thuần là chuyện số lượng. Nó đặt ra một câu hỏi lớn hơn: Khi cộng đồng người Việt ở nước ngoài đã khác, cách chúng ta nhìn về cộng đồng và làm công tác đối với cộng đồng có cần phải khác? Và Nghị quyết số 23-NQ/TW đã đưa ra câu trả lời khá rõ ràng: người Việt Nam ở nước ngoài tiếp tục là bộ phận không tách rời của cộng đồng dân tộc, đồng thời được xác định là một trong những nguồn lực chiến lược quan trọng, là cầu nối giữa Việt Nam với thế giới, đồng hành và tham gia trực tiếp vào sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc. Điều đáng chú ý là sự chuyển đổi từ tư duy “vận động, tập hợp, chăm lo” sang “đồng hành, kiến tạo cơ chế, huy động nguồn lực”.

“Hai chữ 'đồng hành' ở đây có ý nghĩa đặc biệt. Đồng hành có nghĩa là Nhà nước không chỉ tìm đến đồng bào khi cần huy động một nguồn lực hay giải quyết một khó khăn. Đó còn là cùng chia sẻ những vấn đề của cộng đồng, hỗ trợ bà con hội nhập và phát triển tại sở tại, đồng thời tạo điều kiện để mỗi người, theo khả năng và điều kiện của mình, có thể tham gia vào công việc chung của đất nước. Còn “kiến tạo cơ chế” chính là chuyển từ mong muốn có sự đóng góp sang tạo điều kiện để sự đóng góp ấy trở thành hiện thực. Đó là thay đổi không lớn về câu chữ, nhưng khá căn bản về tư duy”, Đại sứ Vũ Hồ tâm đắc chia sẻ.

Từ góc độ một người Việt Nam đang làm việc trong lĩnh vực giáo dục tại New Zealand, chị Nguyễn Lam Giang, Trưởng bộ phận Đối ngoại khu vực Đông Nam Á và Đông Á, Đại học Waikato - Đồng Chủ tịch Mạng lưới Tri thức Việt Nam tại New Zealand, cho rằng, khi đứng trước một giai đoạn phát triển mới, với rất nhiều tiềm năng và dư địa hợp tác, tạo thêm những động lực mới để Việt Nam mở rộng các chương trình hợp tác giáo dục, liên kết đào tạo, nghiên cứu chung và đổi mới sáng tạo… Theo chị Nguyễn Lam Giang, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 23-NQ/TW có ý nghĩa hết sức sâu sắc đối với bà con kiều bào khi mang ý nghĩa như một sự tiếp nối liên tục, cụ thể giữa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước với đời sống và trách nhiệm của cộng đồng người Việt Nam ở xa Tổ quốc.

“Đối với những người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc xa quê hương, được trực tiếp gặp gỡ và chia sẻ với Lãnh đạo cao nhất của Đảng và Nhà nước là một sự động viên rất lớn. Quan trọng hơn, điều đó thể hiện sự quan tâm, lắng nghe và đồng hành của Đảng, Nhà nước đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, khẳng định rằng dù sinh sống ở bất kỳ nơi đâu, người Việt Nam ở nước ngoài vẫn là một bộ phận không thể tách rời của cộng đồng dân tộc Việt Nam”, chị Nguyễn Lam Giang nhấn mạnh.

Chị Nguyễn Lam Giang cho biết, bản thân đặc biệt kỳ vọng vào tinh thần của Nghị quyết số 23-NQ/TW, trong đó cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ được nhìn nhận ở góc độ là đối tượng của chính sách, mà ngày càng được phát huy như một nguồn lực quan trọng của đất nước, đặc biệt là nguồn lực về tri thức, khoa học-công nghệ, kinh nghiệm quản lý.

Nếu có cơ chế phù hợp để kết nối và phát huy nguồn lực này, chị Nguyễn Lam Giang tin rằng, cộng đồng kiều bào có thể đóng góp thiết thực hơn nữa cho sự phát triển của đất nước. Do vậy, Nghị quyết số 23-NQ/TW về công tác người Việt Nam ở nước ngoài tạo ra một điểm tựa chính sách và niềm tin rất quan trọng, để người Việt Nam ở nước ngoài vừa có thể hội nhập thành công tại quốc gia sở tại, vừa duy trì bản sắc, gắn bó với quê hương và phát huy tốt hơn vai trò là cầu nối giữa Việt Nam với thế giới.

Dẫn lại rất nhiều những diễn biến sinh động từ thực tiễn tại Hàn Quốc, Đại sứ Vũ Hồ cho biết, tính đến cuối năm 2025, số công dân Việt Nam cư trú tại Hàn Quốc đã vượt 337 nghìn người, tăng mạnh so với hơn 208 nghìn người năm 2021. Nhưng điều đáng quan tâm hơn con số là cấu trúc cộng đồng đang thay đổi. Cùng với lực lượng lao động đông đảo, một thế hệ sinh viên, nghiên cứu sinh, kỹ sư, chuyên gia công nghệ và doanh nhân đang trưởng thành. Các gia đình đa văn hóa Việt-Hàn tạo ra một lớp người trẻ mang trong mình hai nền văn hóa. Nhiều người Việt đã gắn bó lâu dài với đất Hàn, tham gia ngày càng sâu vào đời sống kinh tế, xã hội sở tại. Từ thực tế ấy có thể thấy nguồn lực của người Việt Nam ở nước ngoài hôm nay không thể chỉ đo bằng kiều hối hay đầu tư.

Theo Đại sứ Vũ Hồ, một kỹ sư Việt Nam làm việc trong ngành bán dẫn Hàn Quốc mang theo tri thức công nghệ và kinh nghiệm quản lý sản xuất. Một nghiên cứu sinh có thể trở thành mắt xích kết nối hai cơ sở nghiên cứu. Một doanh nhân hiểu cả hai thị trường có thể mở ra một dòng đầu tư hoặc một kênh thương mại mới. Một người trẻ trong gia đình Việt-Hàn có thể trở thành chiếc cầu tự nhiên giữa hai xã hội. “Nguồn lực ấy không nhất thiết phải “trở về” theo nghĩa địa lý mới có thể đóng góp cho đất nước. Trong một thế giới mà tri thức, công nghệ, vốn và mạng lưới đi qua biên giới hằng ngày, câu hỏi không còn chỉ là làm thế nào đưa người tài về nước, mà rộng hơn là làm thế nào để người Việt Nam, dù đang ở đâu, cũng có thể tham gia vào sự phát triển của Việt Nam. Đó là một trong những chiều sâu của Nghị quyết số 23-NQ/TW”, Đại sứ Vũ Hồ nhấn mạnh.

“Việc Nghị quyết số 23-NQ/TW đặt ra yêu cầu xây dựng cơ sở dữ liệu, bản đồ nguồn lực người Việt Nam ở nước ngoài, hình thành mạng lưới chuyên gia, trí thức, doanh nhân, nhà khoa học và mở rộng các hình thức đóng góp từ xa có ý nghĩa rất thực tế. Nếu làm tốt, công tác người Việt Nam ở nước ngoài có thể chuyển dần từ kết nối theo sự kiện sang kết nối theo nhu cầu phát triển”, ông Vũ Hồ tin tưởng.

Khi đó, “nguồn lực người Việt Nam ở nước ngoài” không còn là một khái niệm chung. Nguồn lực bắt đầu có địa chỉ, có đầu mối, có nhu cầu và có sản phẩm. Tuy nhiên, theo Đại sứ Vũ Hồ, sẽ chưa đầy đủ nếu chỉ nhìn Nghị quyết số 23-NQ/TW từ góc độ huy động nguồn lực. Muốn cộng đồng người Việt Nam tại nước ngoài đồng hành với đất nước, trước hết đất nước phải đồng hành cùng cộng đồng.

Ở Hàn Quốc cũng như nhiều địa bàn khác, bên cạnh một bộ phận cộng đồng hội nhập thành công vẫn còn những người gặp khó khăn về ngôn ngữ, pháp lý, việc làm và đời sống; những phụ nữ trong gia đình đa văn hóa cần được hỗ trợ; những người lao động cần được bảo vệ quyền lợi chính đáng; những công dân gặp sự cố cần được bảo hộ nhanh chóng, kịp thời. Từ thực tế đó, Đại sứ Vũ Hồ cho rằng, chăm lo cộng đồng và phát huy nguồn lực cộng đồng là hai nhiệm vụ không thể tách rời. Chăm lo tốt hơn chính là tạo nền tảng để phát huy tốt hơn. Một cộng đồng có địa vị pháp lý vững chắc, hội nhập tốt và được xã hội sở tại tôn trọng sẽ có khả năng đóng góp nhiều hơn cho quê hương, đồng thời trở thành cầu nối đáng tin cậy hơn giữa Việt Nam với nước sở tại.

Với đặc thù là một cộng đồng quy tụ mật độ dày đặc lực lượng tinh hoa thực chiến về khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và tài chính định lượng, cộng đồng người Việt Nam tại Singapore đón nhận Nghị quyết số 23-NQ/TW của Bộ Chính trị không chỉ như một định hướng, mà còn là một sự chuyển đổi hệ hình trong chiến lược nguồn lực nhân tài quốc gia.

Theo bà Tạ Thùy Liên, chuyên gia tại Cơ quan Công nghệ Chính phủ Singapore, Trưởng ban Ban Liên lạc cộng đồng người Việt Nam tại Singapore, cộng đồng người Việt tại Singapore luôn tâm niệm một điều “uy tín của Tổ quốc chính là chiếc hộ chiếu quyền lực nhất để kiều bào tự tin hội nhập và bản lĩnh vươn lên tại nước sở tại”. Từ đó tạo “bệ phóng vững chắc” cho ngoại giao Nhân dân thế hệ mới để cộng đồng khẳng định vị thế không chỉ kết nối về mặt giao lưu thông thường, mà còn đang đưa những giá trị văn hóa và trí tuệ Việt Nam bám rễ sâu vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tài chính và công nghệ…

Tuy nhiên, Đại sứ Vũ Hồ cũng thẳng thắn chỉ rõ: “Giữa có nguồn lực và huy động được nguồn lực vẫn còn một khoảng cách. Khoảng cách đó trước hết nằm ở cơ chế. Thực tế vẫn luôn tồn tại việc một chuyên gia có thể muốn đóng góp nhưng chưa biết nơi nào trong nước đang cần đúng chuyên môn của mình. Một địa phương muốn thu hút chuyên gia nhưng chưa biết tìm đúng người ở đâu. Một nhà khoa học sẵn sàng tham gia một dự án trong nước nhưng không nhất thiết có điều kiện trở về làm việc dài hạn. Một bộ, ngành cần chuyên gia bán dẫn phải biết có thể tìm ai. Một trường đại học cần đối tác nghiên cứu phải có khả năng tìm được những nhà khoa học Việt Nam đang làm việc tại các cơ sở phù hợp...”.

Đặt kỳ vọng lớn nhất vào Nghị quyết số 23-NQ/TW, bà Tạ Thùy Liên cho biết, Nghị quyết quan trọng này gói gọn trong hai điểm cốt lõi: thực thi nhanh chóng và tính liên tục của hệ thống. Nghị quyết cần lập tức được thể chế hóa thành một khung pháp lý vững chắc, bảo đảm tuyệt đối không bị đứt gãy hay chững lại trong khâu thực hành.

Một chuyên gia cấp cao tại Singapore không thể tự ý điều hành một dự án quốc gia của Việt Nam nếu thiếu một hành lang bảo vệ pháp lý minh bạch. Do đó, kỳ vọng chiến lược mang tính đột phá từ Nghị quyết số 23-NQ/TW là sự ra đời của cơ chế tiếp cận nhân tài ở tầm mức tổ chức: G2G (Chính phủ với Chính phủ) và B2G (Doanh nghiệp với Chính phủ). Đây không phải là ý tưởng lý thuyết, mà chính là mô hình “đặc sản” giúp Singapore quy tụ chất xám toàn cầu, điển hình như cách họ ký thỏa thuận cấp tổ chức để các giáo sư từ MIT (Mỹ) hay các nhà khoa học từ Viện CNRS (Pháp) điều hành các siêu dự án R&D tại Singapore mà không yêu cầu chuyên gia phải từ bỏ biên chế hay tổ chức gốc.

Chính vì vậy, “thay vì chỉ kêu gọi cá nhân chuyên gia, Nhà nước có thể tận dụng chính các cơ chế Đối thoại Chiến lược cấp cao như lần này để thiết lập khung thỏa thuận tương tự với các cơ quan công nghệ, viện nghiên cứu của Singapore. Khi đó, sự tham gia của kiều bào vào các dự án trọng điểm của Việt Nam sẽ được hợp thức hóa thành “nhiệm vụ song phương” hoặc dự án hợp tác chung. Cơ chế này không chỉ xóa bỏ hoàn toàn rủi ro pháp lý cho cá nhân, mà còn danh chính ngôn thuận biến các chuyên gia trở thành “đại sứ dự án”, mở ra con đường an toàn, bền vững và hiệu quả nhất để tuần hoàn chất xám thực chiến.

Theo bà Tạ Thùy Liên, sự ra đời của Nghị quyết số 23-NQ/TW, đặc biệt nếu được trợ lực bởi sự thông suốt của hạ tầng số xuyên biên giới, sẽ là một "cú hích" mang tính lịch sử. Nó không chỉ khơi thông nguồn lực, mà còn định hình lại toàn bộ phương thức đóng góp của cộng đồng người Việt tại Singapore nói riêng và toàn cầu nói chung, thể hiện qua 3 tác động chiến lược:

Thứ nhất, kích hoạt nguồn lực hành động với tốc độ và quy mô mới. Nghị quyết số 23-NQ/TW chỉ rõ mục tiêu biến kiều bào thành nguồn lực tạo ra “sức mạnh cứng”. Bằng việc phẳng hóa các giới hạn hành chính thông qua không gian số không độ trễ, sự đóng góp của kiều bào sẽ dịch chuyển tức thời từ “kiều hối tài chính” sang kiều hối tri thức, công nghệ và quản trị. Một chuyên gia định lượng, kỹ sư hệ thống hay kiến trúc sư AI có thể trực tiếp dẫn dắt các dòng vốn FDI thế hệ mới, hoặc thiết kế kiến trúc cho các dự án công nghệ lõi trong nước ngay lập tức mà không bị cản trở bởi bất kỳ khoảng cách địa lý nào.

Thứ hai, định vị kiều bào thành điểm nút chiến lược toàn cầu. Sự đột phá về thể chế từ Nghị quyết số 23-NQ/TW sẽ trao quyền để mỗi cá nhân xuất sắc trở thành một “đại sứ đổi mới sáng tạo” đích thực. Cộng đồng sẽ không chỉ đóng vai trò thu hút nguồn lực về nước mà còn chủ động trở thành “bàn đạp” thực chiến, trực tiếp hỗ trợ các doanh nghiệp công nghệ Việt tham gia sâu vào thị trường quốc tế thông qua cửa ngõ trung chuyển tài chính, công nghệ khắt khe nhất khu vực.

Thứ ba, thể chế hóa mạng lưới kiều bào thành hệ sinh thái năng lực quốc gia. Kinh nghiệm quản trị thực tiễn cho thấy: sự gắn kết dựa trên tình cảm đồng hương là nền tảng khởi thủy, nhưng để quy tụ bền vững lực lượng tinh hoa, chúng ta buộc phải kiến tạo một không gian thực thi minh bạch và dựa trên năng lực giải quyết các bài toán lớn của đất nước. Nghị quyết số 23-NQ/TW chính là khung thể chế giải quyết triệt để vấn đề này.

Khi tư duy kiến tạo được cụ thể hóa thành các hành lang pháp lý và hạ tầng đóng góp thông suốt, cộng đồng kiều bào sẽ chuyển đổi từ một khối liên kết truyền thống thành một lực lượng thực chiến. Khi đó, sự đóng góp không còn dừng ở những cam kết chung chung, mà được lượng hóa bằng các thước đo chiến lược thực chứng: số lượng dự án R&D được thương mại hóa, quy mô dòng vốn công nghệ cao được dẫn dắt và số lượng mạng lưới chuyên gia lõi được kích hoạt. Đó là lúc trí tuệ của kiều bào trực tiếp chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh cốt lõi của Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.