Từ "Ba sẵn sàng" đến "Thanh niên tình nguyện"

Bác Vũ Hữu Loan, nguyên Bí thư Thành đoàn Hà Nội, kể lại không khí những ngày đó bằng chất giọng trầm ấm: Để đáp ứng nguyện vọng thiết tha của tuổi trẻ thủ đô, Ban Thường vụ Thành đoàn Hà Nội quyết định phát động phong trào "Ba sẵn sàng". Lễ phát động diễn ra vào tối 9-8-1964, tại trụ sở Bộ Công nghiệp nặng. Hội trường đủ chỗ cho 500 người, nhưng có tới 10 nghìn thanh niên Hà Nội đứng dày đặc trên phố Hai Bà Trưng.

Đáp lời kêu gọi: "Sẵn sàng chiến đấu, chiến đấu dũng cảm; Sẵn sàng gia nhập các lực lượng vũ trang; Sẵn sàng đi bất cứ đâu, làm bất cứ việc gì mà Tổ quốc cần" là những tiếng hô vang: "Sẵn sàng, sẵn sàng, sẵn sàng!". Từ đây, các bạn trẻ diễu hành quanh hồ Hoàn Kiếm, tập hợp ở trước nhà hát Lớn, hát vang những bài ca cách mạng. Trong đêm đó, cả Hà Nội sôi động, nhiều cơ sở đoàn họp khẩn cấp kêu gọi thanh niên tình nguyện "Ba sẵn sàng". Trên các đường phố có nhiều khẩu hiệu: "Cuộc đời đẹp nhất là trên trận tuyến đánh quân thù", "Đâu có giặc là ta cứ đi"...

Chỉ trong một tuần, 200 nghìn thanh niên Hà Nội đã ghi tên tình nguyện tham gia "Ba sẵn sàng", trong đó có 80 nghìn thanh niên xung phong ra trận. Phong trào kịp thời đáp ứng nguyện vọng sâu xa của tuổi trẻ và đã trở thành tình cảm thiêng liêng, là nguồn động lực thôi thúc thanh niên muốn được cống hiến nhiều nhất sức lực, trí tuệ và tuổi xuân cho sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước, bảo vệ miền bắc xã hội chủ nghĩa, giải phóng miền nam, thống nhất Tổ quốc. Trong câu chuyện với chúng tôi, bác Loan nhiều lần nhắc lại lời lẽ trong một lá đơn viết bằng máu đăng ký tham gia "Ba sẵn sàng", rằng: "Lẽ sống của thanh niên là phải lao vào mũi nhọn của cuộc sống, chiến đấu và lao động, được làm cây tùng, cây bách đứng trước gió hiên ngang, không muốn làm một bông hồng trong phòng xanh mát rượi."

Đầu năm 1965, đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại ra nhiều vùng ở miền bắc, đánh phá các nhà máy, đồng ruộng, trường học, bệnh viện. Sản xuất và bảo vệ sản xuất cũng là nhiệm vụ để chống Mỹ. Từ kinh nghiệm của Thành đoàn Hà Nội, Trung ương Đoàn quyết định phát động phong trào "Ba sẵn sàng" ra toàn miền bắc. Phong trào cổ vũ lớp lớp thanh niên miền bắc náo nức "Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước", gợi mở phong trào "Ba đảm đang" của phụ nữ và "Năm xung phong" của tuổi trẻ miền nam. Trong năm này, Hà Nội động viên được hơn 15 nghìn người vào quân đội thường trực, bằng số quân tuyển trong 5 năm (1959 -1964).  Đoàn thanh niên thành phố có thêm sáng kiến phát động "Tháng tòng quân giết giặc" với khẩu hiệu "Tiền tuyến cần bao nhiêu thanh niên Hà Nội có bấy nhiêu!". Năm 1972, khi đế quốc Mỹ điên cuồng đánh phá trở lại miền bắc và thủ đô Hà Nội, hơn 45 nghìn thanh niên tình nguyện tham gia 561 đội "Thanh niên xung kích", "Thanh niên cảm tử", "Thanh niên kiên cường" có mặt ở khắp các trận địa. Cuộc chiến đấu càng quyết liệt, tinh thần và khí thế "Ba sẵn sàng" càng được thể hiện sinh động...

Nhìn lại tầm vóc và hiệu quả của phong trào, đồng chí Văn Tùng, Ban Biên tập lịch sử Đoàn và phong trào thanh niên của Trung ương Đoàn, nhận xét: "Từ trước đến nay chưa có một phong trào nào của đoàn ta có sức lan tỏa nhanh như vậy. Đó là do phong trào xuất phát từ nguyện vọng chân thành của một lớp người trẻ tuổi yêu nước, nhạy cảm với thời cuộc và phù hợp yêu cầu cấp bách của sự nghiệp chung lúc bấy giờ."

Là nơi khởi xướng phong trào "Ba sẵn sàng", tuổi trẻ thủ đô hôm nay ghi dấu ấn bằng phong trào "Thanh niên tình nguyện". Từ những mô hình sáng tạo trong các lĩnh vực của hai phong trào "Thanh niên lập nghiệp" và "Tuổi trẻ giữ nước", tháng 1-1999, Ban Thường vụ Thành đoàn Hà Nội phát động phong trào "Thanh niên Hà Nội xung phong, tình nguyện xây dựng, phát triển thủ đô và đất nước", mở hướng đi mới trong thu hút, tập hợp, bồi dưỡng và phát huy sức trẻ. Mùa hè năm đó, những thanh niên tình nguyện (TNTN) đầu tiên tham gia chiến dịch văn hóa hè, lên Hà Giang khám chữa bệnh, cấp thuốc, dạy chữ, đào giếng... giúp đồng bào vùng cao. Trong trận lũ lớn ở miền trung cuối năm 1999, hình ảnh những TNTN thủ đô trong mầu áo xanh và vành mũ tai bèo đến những vùng xa xôi, hẻo lánh khám, chữa bệnh, dựng nhà, sửa đường, giúp đồng bào khắc phục hậu quả lũ lụt thêm một lần khẳng định thái độ và trách nhiệm của thế hệ trẻ. Từ kinh nghiệm của tuổi trẻ thủ đô, năm 2000, khi Đảng và Nhà nước chọn là "Năm thanh niên", Trung ương Đoàn phát động phong trào "Thanh niên tình nguyện" trong tuổi trẻ cả nước.

Cái được lớn nhất của phong trào là tạo ra bầu không khí thi đua sôi nổi trên toàn thành phố, hướng tình cảm, suy nghĩ, hành động và lý tưởng của thanh niên đến với cộng đồng.

"BA sẵn sàng" và "Thanh niên tình nguyện" tuy ra đời vào hai thời điểm khác nhau nhưng đều xuất phát từ ý thức tự nguyện, tự giác, tự nhận thức trách nhiệm của đông đảo thanh niên với Tổ quốc và được phát huy với tinh thần khát vọng, cống hiến, trưởng thành.