Truyền nhân đời thứ 15 và hành trình làm mới Đông y

Trước khi gặp bác sĩ Nguyễn Thái Bảo - Giám đốc Trung tâm Y học cổ truyền Vinmec - Sao Phương Đông, tôi đọc “trích ngang”: Truyền nhân đời thứ 15 dòng họ Nguyễn, Thạc sĩ Y học cổ truyền, Đại học Trung Y dược Bắc Kinh. Những thông tin ấy khiến tôi hình dung về hình ảnh một lương y truyền thống: Gắn với áo nâu sồng và những trang y văn cổ. Nhưng cuộc gặp đã mở ra hình ảnh khác: Một bác sĩ trẻ khoác blouse trắng, làm việc giữa không gian y học hiện đại, đang nỗ lực làm mới cho y học cổ truyền.

Cất cánh từ truyền thống y học của gia tộc

Ở Vinmec Sao Phương Đông (Bệnh viện đa khoa Quốc tế Vinmec Times City), mảng điều trị không dùng thuốc tập trung vào các bệnh lý đau mỏi cơ - xương - khớp, đặc biệt là cột sống. Đây là nhóm bệnh rất phổ biến hiện nay, nhất là ở dân văn phòng: đau cổ vai gáy, đau thắt lưng, thoát vị đĩa đệm, thoái hóa khớp vai, khớp gối, cổ tay… Những triệu chứng quen thuộc đến mức nhiều người xem nhẹ, rồi tìm đến xoa bóp, bấm huyệt như một giải pháp “may rủi”. Nhưng ở Sao Phương Đông, Đông y không vận hành bằng cảm tính.

Tôi chỉ làm khi đã có phim trong tay, không có chuyện “bẻ bừa”. Tôi từng gặp một bệnh nhân phải ngồi xe lăn đến khám; chụp phim mới phát hiện gãy xương, buộc phải mổ cấp cứu. Trước đó, người bệnh đã bị “bẻ lưng” tại một cơ sở không chuyên môn - một thao tác tưởng chừng đơn giản nhưng vô cùng nguy hiểm

Bác sĩ Nguyễn Thái Bảo

Trước khi can thiệp, bệnh nhân đều được chụp X-quang để đánh giá rõ tình trạng cột sống. Thái Bảo chia sẻ: “Tôi chỉ làm khi đã có phim trong tay, không có chuyện “bẻ bừa”. Tôi từng gặp một bệnh nhân phải ngồi xe lăn đến khám; chụp phim mới phát hiện gãy xương, buộc phải mổ cấp cứu. Trước đó, người bệnh đã bị “bẻ lưng” tại một cơ sở không chuyên môn - một thao tác tưởng chừng đơn giản nhưng vô cùng nguy hiểm”.

Ở đây, Đông y không chỉ dựa vào đôi tay và kinh nghiệm, mà là sự kết hợp giữa tư duy y học hiện đại và thủ pháp cổ truyền, với an toàn người bệnh là nguyên tắc cao nhất. Bắt mạch, kê đơn, bốc thuốc nhưng song hành sử dụng các thiết bị của y học hiện đại, Đông - Tây y kết hợp, bác sĩ Nguyễn Thái Bảo đều làm thuần thục những kỹ năng đó với một “nội công” đã được trui rèn từ nhỏ. Trước hết, từ truyền thống gia đình, 15 đời tiếp nối y nghiệp qua nhiều thế kỷ. Thủy tổ là ngự y Nguyễn Quý Công, Thái bộc Đại thần, quê Thuận Thành - Bắc Ninh. Các thế hệ tiền bối đã để lại cho Thái Bảo một số sách gia bảo quý, tiêu biểu là cuốn sách “Từ thị châm cứu đại toàn”, bản gốc chữ Hán do Thái y viện thời Hậu Lê (thế kỷ thứ XVII) tham đính... Cụ nội Thái Bảo là lương y Nguyễn Văn Gắng, hiệu Thanh Lang (1890-1958) nổi tiếng với khả năng chữa trị nhiều căn bệnh khó ở người già và trẻ em ở chiến khu Việt Bắc. Bố của Nguyễn Thái Bảo là nhà nghiên cứu y học phương Đông Nguyễn Thái Hà , nhà sáng lập thương hiệu Sao Phương Đông, hiện là Phó Chủ tịch Hội Nam y Việt Nam, Viện trưởng Nghiên cứu Y học Dân tộc và Dưỡng sinh Việt.

Từ khi còn nhỏ, Nguyễn Thái Bảo đã sống trong “bầu khí quyển” của y học cổ truyền và được “quy hoạch” trở thành truyền nhân tiếp nối của dòng họ Nguyễn. Nghề ngấm vào Bảo từ lúc nào không hay. Tốt nghiệp cấp 3, chàng trai này đã sang Trung Quốc học đại học về y học cổ truyền. Thái Bảo tin rằng nền tảng gia đình là điểm tựa quan trọng như một thứ “di truyền” nghề nghiệp trong máu. Thái Bảo luôn ghi nhớ lời di huấn của ông nội, lương y lão thành Nguyễn Văn Kim (1915-1995): “Phải có lương tâm mình vì mọi người mới làm được nghề thuốc... Quý người già của xã hội như người già nhà mình, quý trẻ con của xã hội như trẻ con của nhà mình mà chữa chạy hết lòng”. Trong gần 8 năm khổ luyện tu nghiệp tại Trung Quốc, Nguyễn Thái Bảo gặp được những người thầy giỏi, dạy không chỉ kiến thức mà cả cách tư duy. Một điều được nhấn mạnh: làm Đông y không có nghĩa là đứng ngoài y học hiện đại; trái lại, càng làm Đông y càng phải hiểu sâu y học hiện đại.

Đông y hiện đại: Khi lương y song hành cùng công nghệ

Từ nền tảng Đông y, Bảo được đào tạo song song về bệnh học, sinh lý, giải phẫu và chẩn đoán cận lâm sàng. Khi khám bệnh, anh không chỉ bắt mạch mà còn dựa vào xét nghiệm, siêu âm, X-quang, tiếp cận người bệnh một cách đầy đủ và thận trọng. Những ca vượt khả năng đều được hội chẩn hoặc chuyển tuyến kịp thời.

Sự kết hợp ấy hình thành nên tư duy “Đông y hiện đại”: biết đâu là lúc cần can thiệp Tây y, đâu là khoảng không gian Đông y có thể phát huy thế mạnh. Nguyễn Thái Bảo là người được trực tiếp tiếp nhận nhiều trường phái trị bệnh từ những thầy thuốc Trung Quốc như Giáo sư Vương Kỳ - Viện sĩ Quốc Y Đại sư, Giáo sư Dương Trụ Liên, Giáo sư Trương Phong…

Khi thực chiến, bác sĩ Nguyễn Thái Bảo không đơn thuần thực hành mô hình “Đông - Tây kết hợp” theo nghĩa cộng gộp, mà quyết tâm theo đuổi một cách làm chặt chẽ hơn. Tại Trung tâm Y học Cổ truyền Sao Phương Đông, Đông y được triển khai như một hệ thống điều trị có nền tảng khoa học rõ ràng. Các bác sĩ sản phụ khoa, nội tổng hợp và y học cổ truyền phối hợp trong điều trị, tập trung vào các bệnh lý nội khoa và rối loạn chức năng - những lĩnh vực Đông y có thế mạnh. Từ rối loạn tiêu hóa, đau dạ dày, táo bón mạn tính, mất ngủ đến suy nhược cơ thể, mỗi ca bệnh đều được tiếp cận bằng tư duy hiện đại, chẩn đoán đầy đủ và điều trị có chọn lọc, đặt hiệu quả và an toàn của người bệnh làm trung tâm. Với Thái Bảo, thành công luôn là thành quả của tập thể. Chính sự đồng hành ấy đã giúp Sao Phương Đông trở thành một trong những đơn vị hàng đầu trong việc làm mới, nâng tầm y học cổ truyền Việt Nam và hội nhập với y học hiện đại một cách khoa học, nhân văn.

Theo bác sĩ Thái Bảo, người giỏi Đông y là người hiểu sâu sắc về y lý. Bác sĩ đặc biệt tâm đắc với tư tưởng của đại danh y Hải Thượng Lãn Ông: “Hãy chữa bệnh khi chưa có bệnh, để bệnh rồi mới chữa chẳng khác gì khát mới đi đào giếng, có trận mới đúc binh đao”.

Bác sĩ Nguyễn Thái Bảo kể: bệnh nhân nam 24 tuổi, lãnh đạo doanh nghiệp trẻ, kinh tế dư dả, vợ đẹp, nhưng sinh lý yếu. Cậu đi mua đủ loại “đại bổ”, thấy gì bổ là ăn, kết quả càng bổ càng… đuối. Khám kỹ mới ra vấn đề: rượu bia nhiều, stress, tiêu hóa kém, bụng đầy hơi, lưỡi rêu dày. Thái Bảo nói thẳng: tiêu hóa kém như vậy thì không thể hấp thu dinh dưỡng, càng ăn đồ bổ càng thêm tắc. Hướng điều trị vì thế khá “ngược đời”: dừng hết đồ bổ, bỏ rượu bia, ăn đơn giản, nhiều rau, nhai kỹ, tập đều để “xả hơi”. Hơn một tháng sau, tiêu hóa ổn thì sinh lý tự hồi phục.

Với Thái Bảo, chữa bệnh không chỉ là kê đơn hay can thiệp y khoa, mà là một hành trình giúp người bệnh hiểu đúng bản chất vấn đề, thay đổi thói quen và duy trì lối sống lành mạnh. Khi nhận thức không đổi, thì dù là Đông y hay Tây y, việc điều trị cũng chỉ dừng lại ở mức xoa dịu triệu chứng, khó tạo ra hiệu quả bền vững. Bác sĩ trẻ này vẫn kiên định với triết lý của y học cổ truyền: “Chính khí tồn nội, tà bất khả can” (Chính khí tốt thì bệnh tật khó xâm nhập).

Trên mạng xã hội nhiều năm gần đây tràn lan những “lương y” tự nhận là “gia truyền ba đời”, bán nhiều thuốc và thực phẩm chức năng được quảng cáo như thần dược, nhưng uống vào có khi tiền mất tật mang. Thái Bảo từng mang nhiều sản phẩm gắn mác “gia truyền” đi xét nghiệm và phát hiện bên trong có pha nhiều hoạt chất, thậm chí... tân dược.

Hiểu sâu y học phương Đông, Thái Bảo nhận ra điểm khác biệt của Việt Nam chính là nguồn dược liệu phong phú và dược tính rất mạnh nhưng mới chỉ ở dạng tiềm năng, chưa phát huy hết giá trị vì nhiều rào cản ở các khâu bảo quản, chế biến, quy hoạch… Câu nói “Nam dược trị nam nhân” là một triết lý sâu sắc của Đại danh y, thiền sư Tuệ Tĩnh, không chỉ đơn thuần là một lời khẳng định về công dụng của thuốc nam mà còn chứa đựng nhiều ý nghĩa sâu xa về tinh thần tự tôn dân tộc. Y học cổ truyền Việt Nam có lịch sử lâu đời, dựa trên nền tảng y học phương Đông, kết tinh tri thức dân gian và kinh nghiệm các danh y, lấy dược liệu tự nhiên và các phương pháp không dùng thuốc làm cốt lõi, đề cao phòng bệnh và chữa bệnh toàn diện.

Truyền thống ấy hôm nay đang được tiếp nối và làm mới, khi Đông y được đặt trong mối liên thông với tri thức và công nghệ y học hiện đại, hình thành cách tiếp cận mà nhiều thầy thuốc gọi là Đông y hiện đại. Nguyễn Thái Bảo hội tụ những phẩm chất của một bác sĩ Đông y hiện đại, mang trong mình khát vọng góp sức làm mới và nâng tầm y học cổ truyền để đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của người dân. Ẩn sâu trong tư duy hiện đại ấy vẫn vẹn nguyên tinh thần y nghiệp 15 đời của dòng họ Nguyễn: làm nghề y, trước hết phải coi người bệnh như chính người thân của mình.