Kích cầu đi đôi với giữ kỷ luật ngân sách

Trong bối cảnh nền kinh tế vẫn cần thêm lực đẩy để củng cố đà phục hồi, chính sách giảm thuế giá trị gia tăng tiếp tục được duy trì trong năm 2026 đối với nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ. Việc áp dụng mức thuế suất 8% thay cho 10% ở các lĩnh vực đủ điều kiện không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí đầu vào, mà còn trực tiếp hỗ trợ sức mua của người tiêu dùng.

Về bản chất, thuế giá trị gia tăng là sắc thuế gián thu có độ lan tỏa lớn. Khi thuế suất giảm, giá bán cuối cùng có điều kiện điều chỉnh theo hướng thuận lợi hơn, qua đó kích thích tiêu dùng nội địa - một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế. Trong bối cảnh xuất khẩu còn đối mặt nhiều biến động từ thị trường quốc tế, việc củng cố thị trường trong nước thông qua chính sách thuế được xem là lựa chọn phù hợp và có tính toán.

Tuy nhiên, duy trì mức thuế suất thấp hơn chuẩn mực thông thường cũng đồng nghĩa với áp lực thu ngân sách gia tăng. Điều này đòi hỏi cơ quan quản lý phải đồng thời tăng cường quản lý thu, mở rộng cơ sở thuế và hạn chế thất thu để bù đắp phần giảm thu do chính sách hỗ trợ mang lại. Như vậy, chính sách giảm thuế giá trị gia tăng không chỉ là giải pháp kích cầu, mà còn là phép thử về năng lực quản lý và điều hành ngân sách trong điều kiện dư địa tài khóa không còn quá dồi dào.

Theo Thứ trưởng Tài chính Cao Anh Tuấn, việc sửa đổi, hoàn thiện, ban hành các chính sách thuế, phí, lệ phí trong thời gian qua không đặt trọng tâm vào việc tăng thu từ thuế, phí, lệ phí, mà được thực hiện theo hướng bao quát đầy đủ các nguồn thu, thu hẹp các lĩnh vực còn bỏ sót hoặc chưa được điều tiết phù hợp, đồng thời điều chỉnh theo hướng giảm thuế suất, tăng ngưỡng chịu thuế, qua đó vừa bảo đảm mở rộng phù hợp nguồn thu ngân sách Nhà nước vừa hạn chế tối đa việc gia tăng gánh nặng thuế đối với doanh nghiệp và người dân.

Điều chỉnh thuế thu nhập cá nhân và cải cách quản lý hộ kinh doanh

Một trong những thay đổi có tác động trực tiếp đến người lao động trong năm 2026 là việc áp dụng các quy định mới của Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi. Trọng tâm của lần điều chỉnh này là nâng mức giảm trừ gia cảnh đối với người nộp thuế và người phụ thuộc, bảo đảm phù hợp hơn với biến động giá cả và mức sống thực tế.

Việc điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh có ý nghĩa không chỉ về mặt kỹ thuật tính thuế mà còn mang tính chất chia sẻ. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt, giáo dục, y tế và nhà ở có xu hướng tăng, việc giữ nguyên ngưỡng giảm trừ trong thời gian dài sẽ làm gia tăng gánh nặng thực tế đối với người làm công ăn lương. Do đó, nâng mức giảm trừ gia cảnh góp phần điều chỉnh lại mặt bằng chịu thuế, bảo đảm nguyên tắc công bằng theo khả năng đóng góp.

Bên cạnh đó, biểu thuế lũy tiến từng phần cũng được rà soát theo hướng đơn giản hóa, giảm áp lực ở một số bậc thu nhập. Việc tinh giản cấu trúc biểu thuế giúp người nộp thuế dễ hiểu, dễ thực hiện hơn.

Một điểm thay đổi mang tính cấu trúc trong năm 2026 là việc chính thức chấm dứt áp dụng phương pháp thuế khoán đối với hộ và cá nhân kinh doanh, chuyển sang cơ chế kê khai theo doanh thu thực tế kể từ ngày 1/1/2026.

Trong nhiều năm, thuế khoán được xem là giải pháp phù hợp với khu vực kinh tế nhỏ lẻ do tính đơn giản, dễ thực hiện. Tuy nhiên, phương pháp này cũng bộc lộ những hạn chế về minh bạch và công bằng khi mức thuế phải nộp không phản ánh đầy đủ quy mô thực tế của hoạt động kinh doanh, dễ phát sinh tình trạng thất thu hoặc tạo ra sự chênh lệch giữa các chủ thể cùng ngành nghề.

Việc chuyển sang cơ chế kê khai dựa trên doanh thu thực tế đánh dấu bước tiến trong hiện đại hóa quản lý thuế. Cùng với việc đẩy mạnh hóa đơn điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt và kết nối dữ liệu, cơ quan thuế có điều kiện giám sát sát thực hơn tình hình kinh doanh của hộ, cá nhân kinh doanh.

Cùng với thay đổi về phương pháp tính thuế, các ngưỡng doanh thu chịu thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân đối với hộ, cá nhân kinh doanh cũng được điều chỉnh theo hướng thuận lợi hơn. Những trường hợp có doanh thu thấp được mở rộng diện không phải nộp thuế, qua đó giảm gánh nặng cho khu vực kinh tế siêu nhỏ.

Theo Thứ trưởng Cao Anh Tuấn, việc xóa bỏ thuế khoán và nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế lên 500 triệu đồng/năm là một chủ trương lớn trong cải cách chính sách thuế. Trước mắt, việc điều chỉnh chính sách này có thể tác động giảm thu ngân sách trong năm 2026. Tuy nhiên, về lâu dài, việc điều chỉnh sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, hiện đại hóa công tác quản lý thuế, thúc đẩy hộ kinh doanh tăng cường đầu tư kinh doanh, nuôi dưỡng nguồn thu bền vững hơn cho ngân sách.

Có thể nói, chính sách này mang hai tầng ý nghĩa: một mặt, nâng cao kỷ luật và tính minh bạch trong thực hiện nghĩa vụ thuế; mặt khác, tái cấu trúc khu vực hộ kinh doanh theo hướng chuyên nghiệp hơn, từng bước tiệm cận mô hình doanh nghiệp chính thức.

Thuế doanh nghiệp, kinh tế số và yêu cầu hội nhập

Năm tài chính 2026 cũng là thời điểm các quy định mới của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp được áp dụng đầy đủ, với nhiều điều chỉnh liên quan đến ưu đãi thuế và đối tượng chịu thuế.

Chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp tiếp tục định hướng ưu đãi có chọn lọc đối với các lĩnh vực ưu tiên như đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, công nghệ cao và kinh tế xanh. Điều này phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế giai đoạn 2026–2030, trong đó nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và chuyển dịch mô hình phát triển.

Đồng thời, các quy định mới cũng từng bước tiệm cận chuẩn mực quốc tế, nhất là trong bối cảnh Việt Nam tham gia các sáng kiến toàn cầu về chống xói mòn cơ sở thuế và chuyển lợi nhuận. Việc nội luật hóa các cam kết quốc tế không chỉ giúp bảo đảm tính minh bạch, mà còn góp phần nâng cao uy tín và môi trường đầu tư của Việt Nam trong mắt nhà đầu tư nước ngoài.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là thách thức. Doanh nghiệp phải thích ứng với hệ thống quy định phức tạp hơn, yêu cầu cao hơn về kê khai, xác định giao dịch liên kết và quản trị rủi ro thuế. Điều này đòi hỏi nâng cấp năng lực kế toán thuế và tăng cường kiểm soát nội bộ.

Bên cạnh các sắc thuế truyền thống, năm 2026 cũng chứng kiến việc tăng cường quản lý thuế đối với kinh tế số, thương mại điện tử và các lĩnh vực mới nổi. Sự phát triển mạnh mẽ của mô hình kinh doanh trên nền tảng số đặt ra yêu cầu bảo đảm công bằng giữa doanh nghiệp truyền thống và doanh nghiệp hoạt động trực tuyến.

Việc hoàn thiện cơ chế quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng số giúp thu hẹp khoảng trống chính sách, hạn chế thất thu và củng cố kỷ cương pháp luật thuế. Đồng thời, các chính sách liên quan đến thuế, phí bảo vệ môi trường tiếp tục được triển khai theo hướng khuyến khích hành vi sản xuất và tiêu dùng thân thiện với môi trường.

Theo nhận định của Hiệp hội Kế toán Công chứng Anh quốc (ACCA), việc hàng loạt luật và nghị định liên quan đến thuế có hiệu lực trong năm 2026 đang tạo ra tác động sâu rộng đối với toàn bộ nền kinh tế.

Các thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài mà còn tác động trực tiếp tới cộng đồng doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trong môi trường chính sách thay đổi đồng thời trên nhiều phương diện, việc chậm cập nhật hoặc hiểu chưa đầy đủ quy định mới có thể làm gia tăng rủi ro tuân thủ, phát sinh chi phí và ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh.

Ngược lại, nếu chủ động rà soát và tái cấu trúc hệ thống quản trị tài chính-kế toán-thuế, doanh nghiệp có thể biến thách thức thành cơ hội. Việc nắm bắt đầy đủ các cơ chế ưu đãi, các điều kiện khấu trừ và quy định chuyển tiếp sẽ giúp tối ưu chi phí, cải thiện dòng tiền và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Theo đánh giá của các chuyên gia, yêu cầu minh bạch và chuẩn mực ngày càng cao sẽ thúc đẩy doanh nghiệp nâng cấp năng lực quản trị, tiệm cận thông lệ quốc tế. Đây là quá trình không thể tránh khỏi nếu muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tổng thể chính sách thuế năm 2026 cho thấy một cách tiếp cận có tính toán: hỗ trợ có trọng tâm, kỷ luật có nguyên tắc. Giảm thuế giá trị gia tăng để kích cầu, điều chỉnh thuế thu nhập cá nhân để chia sẻ với người dân, siết quản lý hộ kinh doanh để bảo đảm công bằng, cải cách thuế thu nhập doanh nghiệp để khuyến khích đầu tư chất lượng cao – tất cả hợp thành một cấu trúc điều hành tài khóa linh hoạt.

Thứ trưởng Cao Anh Tuấn cho biết, cùng với mục tiêu mở rộng và cơ cấu lại nguồn thu ngân sách nhà nước theo hướng bền vững, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục triển khai chính sách tài khóa chủ động, linh hoạt và có trọng tâm, đồng thời theo dõi sát diễn biến kinh tế trong nước và quốc tế để kịp thời tham mưu các giải pháp phù hợp.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao gắn với yêu cầu phát triển bền vững giai đoạn 2026-2030, hệ thống thuế không thể chỉ dừng ở vai trò “thu cho đủ”, mà phải trở thành công cụ kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng và hiệu quả.

Những thay đổi trong năm 2026 vì thế không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật, mà là bước chuyển trong tư duy quản lý: từ đơn thuần quản lý thu sang quản trị rủi ro; từ ưu đãi dàn trải sang ưu đãi có chọn lọc; từ quản lý thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Với doanh nghiệp và người dân, năm 2026 là năm của thích ứng. Với cơ quan quản lý, đó là năm của kiểm chứng năng lực điều hành trong một bối cảnh chính sách nhiều chuyển động. Nếu được triển khai đồng bộ, minh bạch và nhất quán, các chính sách thuế mới sẽ không chỉ hỗ trợ phục hồi kinh tế trước mắt, mà còn đặt nền móng cho một hệ thống thuế hiện đại, công bằng và bền vững trong dài hạn.