Từ Đại hội lần thứ XVI Đảng CS Trung Quốc năm 2002, vấn đề xây dựng xã hội hài hòa được đưa lên nghị trình chính trị cao nhất. Nhiều khái niệm chính trị xoay quanh vấn đề này được bàn đến như "lấy con người làm gốc", "quan niệm phát triển khoa học"... Khái niệm xã hội hài hòa vừa mang tính sáng tạo, lại vừa phản ánh nhu cầu thực tế của Trung Quốc.
Trong thời kỳ đầu cải cách mở cửa, điều quan tâm nhất của các nhà lãnh đạo Trung Quốc là cải cách kinh tế. Năm 1992, Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng CS Trung Quốc lần thứ XIV đã xác định khái niệm kinh tế thị trường. Năm 1997, Đảng hội Đảng XV đưa ra chiến lược cải cách "nắm cái lớn, buông cái nhỏ". Sự phát triển nhanh chóng của kinh tế Trung Quốc đã đem lại sự thay đổi lớn trong xã hội Trung Quốc.
Trước Đại hội Đảng XVI, để có thể tiếp tục đổi mới kinh tế - xã hội, Đảng CS Trung Quốc tiếp tục đẩy mạnh điều chỉnh cơ cấu nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Tuy nhiên, trên thực tế, các biện pháp thay đổi cơ cấu vẫn chỉ xoay quanh vấn đề làm sao đưa kinh tế Trung Quốc phát triển nhanh chóng.
Có thể thấy rằng, từ khi tiến hành cải cách mở cửa đến nay, tốc độ cải cách kinh tế luôn nhanh hơn cải cách về mặt chính trị và xã hội, do đó, mặt trái của nó chính là hậu quả do phát triển kinh tế gây ra. Khái niệm xây dựng xã hội hài hòa được các nhà lãnh đạo Trung Quốc đưa ra trong bối cảnh như vậy.
Một chính sách gần dân
Sau Đại hội XVI của Đảng CS Trung Quốc, rất nhiều chính sách, đặc biệt là chính sách về xã hội, chính sách bảo vệ quyền lợi của những thành phần cộng đồng yếu trong xã hội. Nếu như trước đây người Trung Quốc có câu "thân thương gia" thì nay thêm vào là "thân dân". Từ việc thực hiện chính sách giúp đỡ những người có thu nhập thấp trong xã hội trước đây đến việc xây dựng nông thôn mới xã hội chủ nghĩa những năm gần đây, thì có thể thấy mục tiêu của các chính sách trên đều muốn đề cập việc xây dựng xã hội hài hòa.
Thời gian qua, Trung ương Đảng CS Trung Quốc đã công bố 5 văn kiện về cải cách cơ chế. Quốc hội cũng thông qua Luật Giám sát, đây là bộ luật kéo dài 20 năm không thông qua được. Việc ra đời các bộ luật, quy định và chính sách nói trên có lợi cho việc xây dựng xã hội hài hòa.
Năm văn kiện của Đảng đều nhằm ngăn chặn các hành vi tham ô, tham nhũng dưới nhiều hình thức của cán bộ Đảng, nhấn mạnh nguyên tắc truyền thống "Đảng quản cán bộ", còn Luật Giám sát thì giám sát Chính phủ, Toà án và Viện kiểm sát.
Không chỉ chạy theo tốc độ tăng trưởng GDP
Theo các nhà phân tích, gần đây, GDP của Trung Quốc liên tục tăng với tốc độ khoảng 10%, chiếm 4,1% GDP của cả thế giới, nhưng tỷ lệ tiêu hao dầu thô, than, quặng sắt, sắt thép, nhôm và xi măng lần lượt chiếm 7,4%, 31%, 30%, 27%, 25% và 40% của thế giới. Nửa đầu năm nay, GDP của 31 tỉnh, thành phố của Trung Quốc đều tăng hơn 12%, trong đó có bảy tỉnh có số đầu tư cơ sở tài sản cố định tăng hơn 40%, cá biệt có hai tỉnh là hơn 50%.
Nhiều địa phương coi thường các quy định của nhà nước về quản lý công nghiệp, bảo vệ môi trường, cấp đất, phê duyệt dự án và an toàn sản xuất. 90% tổng đầu tư do các địa phương tự quyết định, chỉ có 10% là do trung ương quyết. Do đó, trong Quy hoạch năm năm lần thứ 11 (2006 - 2010) đặt trọng tâm chuyển đổi phương thức tăng trưởng theo số lượng sang chất lượng, hiệu quả, tiến tới phát triển bền vững.
Trong những năm tới, Trung Quốc chú trọng phát triển sự nghiệp khoa học, giáo dục, văn hóa, y tế, thể thao bên cạnh việc phát triển kinh tế nhằm khắc phục tình trạng thiên lệch trong phát triển kinh tế, xã hội như hiện nay.
"Điều quan trọng trong xây dựng xã hội hài hòa là phải thay đổi những cách làm sai lệch như tại một số nơi, một số ngành quá coi trọng chỉ tiêu kinh tế, thành quả vật chất, lợi ích trước mắt, mà xem nhẹ những tiến bộ của xã hội, giá trị con người và hạnh phúc lâu dài của người dân.."., Giáo sư Trường Đại học nhân dân Trung Quốc Trịnh Bảo Vệ nói.
Theo Phó Chủ nhiệm Phòng nghiên cứu thuộc Trường Đảng Trung Quốc Chu Thiên Dũng, thực tiễn trong phát triển kinh tế hiện nay cho thấy, "ở đâu người ta cũng muốn núi vàng, núi bạc, nhưng cũng thích non nước xanh tươi và nhân dân luôn lạc quan, yêu đời".
Tuy vẫn có những bất cập, nhưng phương thức tăng trưởng kinh tế của một số tỉnh, thành của Trung Quốc đã có sự thay đổi lớn.
"Những thay đổi trong quan niệm về sự phát triển sẽ có tác dụng lâu dài và là cơ sở quan trọng đưa kinh tế Trung Quốc đi lên một cách ổn định", ông Chu Thiên Dũng nói.
Rút ngắn khoảng cách thu nhập
Những năm gần đây, khoảng cách thu nhập của người dân giữa thành thị và nông thôn, vùng xa xôi, giữa các ngành, nghề có xu thế ngày càng lớn, việc phân phối thu nhập không đều, gây bất bình trong dư luận xã hội. Tháng 5 năm nay, Bộ Chính trị BCH T.Ư Đảng CS Trung Quốc đã triệu tập hội nghị chuyên đề nghiên cứu cải cách chế độ phân phối thu nhập và quy phạm trật tự phân phối thu nhập.
Theo đó, hướng cải cách chế độ phân phối thu nhập phải làm tốt ba vấn đề: một là, kiên trì và hoàn thiện chế độ phân phối thu nhập theo lao động; hai là, trên cơ sở phát triển kinh tế, phải chú trọng hơn nữa vấn đề công bằng xã hội; ba là, tăng cường điều tiết thu nhập, ngăn chặn các nguồn thu nhập không chính đáng, rút ngắn khoảng cách chênh lệch thu nhập giữa các vùng, miền, ngành, nghề...
Do đó, phân phối thu nhập là vấn đề trọng tâm liên quan vấn đề công bằng xã hội, xây dựng hệ thống phân phối thu nhập khoa học, hợp lý, trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm xây dựng xã hội hài hòa.
Từ ngày 1-1-2006, Trung Quốc chính thức bãi bỏ thuế nông nghiệp cho 900 triệu nông dân, chấm dứt chế độ thuế nông nghiệp tồn tại ở nước này hơn hai nghìn năm qua.
Đây là một trong hàng loạt biện pháp tăng thu nhập cho nông dân, góp phần giảm khoảng cách giàu nghèo, theo đó mỗi nông dân Trung Quốc sẽ được miễn khoảng 120 nhân dân tệ (NDT)/năm (gần 240 nghìn đồng). So với năm 1999, nông dân Trung Quốc sẽ giảm gánh nặng trên 100 tỷ NDT/năm.
Giải quyết vấn đề việc làm
Trung Quốc coi trọng công tác tạo việc làm, đồng thời đưa ra hàng loạt chính sách tạo công ăn, việc làm cho lao động. Mục tiêu của Trung Quốc là hằng năm tạo khoảng chín triệu việc làm. Tuy nhiên, vấn đề việc làm vẫn rất nghiêm trọng tại Trung Quốc.
Theo dự báo, một vài năm tới, Trung Quốc sẽ có thêm khoảng 10 triệu lao động mới và khoảng bốn triệu lao động mất việc làm. Mặc dù kinh tế Trung Quốc tăng trưởng mạnh trong những năm gần đây với tốc độ 10%, nhưng nước này vẫn cần đến 10 triệu việc làm hằng năm, chưa tính lao động dôi dư tại nông thôn.
Theo Phó tổng biên tập Nhà xuất bản Hồng Kỳ Trung Quốc Hoàng Vĩ Đinh, Trung Quốc là nước có dân số lớn, áp lực việc làm cũng lớn. Giải quyết việc làm cho người dân là nhiệm vụ gian khổ, lâu dài, là một vấn đề nổi cộm ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế, xã hội.
Do đó, muốn xây dựng xã hội hài hòa, phải đưa vấn đề việc làm lên vị trí hàng đầu trong công tác phát triển kinh tế, xã hội của Trung Quốc, đồng thời kiên trì thực hiện các chính sách việc làm, tăng cường chức năng phục vụ công cộng của Chính phủ nhằm giải quyết việc làm. Theo Cục Thống kê Trung Quốc, sáu tháng đầu năm nay, trung Quốc đã tạo được hơn sáu triệu việc làm, hoàn thành 60% mục tiêu của cả năm.
Tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường
Đầu năm nay, Trung Quốc đặt kế hoạch cắt giảm 20% lượng tiêu hao năng lượng tính theo GDP trong "Quy hoạch phát triển kinh tế, xã hội năm năm lần thứ 11" so với năm năm trước.
Tháng 2-2006, Quốc vụ viện ban bố "Quy định về việc đưa quan niệm phát triển khoa học vào thực tiễn và tăng cường bảo vệ môi trường", "Quy định tạm thời về việc xử lý những hành vi vi phạm quy định về bảo vệ môi trường" chính thức có hiệu lực. Công tác thí điểm bảo vệ môi trường được mở rộng đến tám/32 tỉnh, thành của Trung Quốc. Luật tiết kiệm năng lượng đang được lấy ý kiến để tiến hành bổ sung sửa đổi.
