Triển khai sáng kiến nông dược gắn với tri thức bản địa do phụ nữ Dao Đỏ dẫn dắt

Đây là một trong những sáng kiến của Dự án hỗ trợ các sáng kiến về chuyển đổi xanh do phụ nữ dẫn dắt (PWG) hướng đến cải thiện cơ hội việc làm bền vững và khởi nghiệp cho phụ nữ trong các lĩnh vực kinh tế xanh và tuần hoàn.

Sáng kiến “Nâng cao năng lực cho cộng đồng phụ nữ người Dao Đỏ thôn Tả Ngảo, xã Bát Xát, tỉnh Lào Cai bảo tồn, phát triển kiến thức bản địa gắn với chuỗi giá trị sản phẩm nông dược để phát triển bền vững góp phần bảo tồn đa dạng sinh học và ứng phó với biến đổi khí hậu, giảm phát thải khí nhà kính” đã chính thức được Oxfam tại Việt Nam và Hội Nông dân tỉnh Lào Cai ký thỏa thuận triển khai.

Đại diện hai bên đã thống nhất phương pháp tiếp cận và kế hoạch triển khai sáng kiến trong thời gian tới.

Tỉnh Lào Cai có mức độ đa dạng sinh học cao, sở hữu diện tích rừng lớn và tiềm năng phong phú về tài nguyên dược liệu. Phát triển ngành dược liệu hiện được tỉnh xác định là một trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển nông nghiệp hàng hóa gắn với tăng trưởng xanh.

Cộng đồng người Dao là một trong những cộng đồng dân tộc thiểu số có nguồn tri thức bản địa rất dồi dào và phong phú về sử dụng thực vật để chữa bệnh và tăng cường sức khỏe.

Hiện nay, cộng đồng người Dao tại xã Bát Xát đang trực tiếp bảo vệ hơn 388 ha rừng tự nhiên. Đối với người dân ở đây, rừng không chỉ là nguồn sinh kế mà còn là không gian lưu giữ các tri thức bản địa quý giá về cây dược liệu.

Tuy nhiên, những tri thức này đang đối mặt với nguy cơ mai một do nhiều yếu tố kinh tế-xã hội. Phụ nữ Dao Đỏ, lực lượng nắm giữ vai trò trung tâm trong bảo tồn và truyền dạy kiến thức, vẫn gặp nhiều rào cản như tỷ lệ mù chữ cao, hạn chế tiếp cận dịch vụ y tế và giáo dục, gánh nặng chăm sóc gia đình, ít cơ hội tham gia ra quyết định và thiếu nguồn lực để phát triển sinh kế từ dược liệu.

Từ nay tới tháng 3 năm 2027, sáng kiến sẽ tập trung vào các nội dung chính sau.

Thứ nhất, phục hồi diện tích vùng nguyên liệu các cây dược liệu bản địa.

Thứ hai, hệ thống hóa và lưu giữ kiến thức bản địa về cây dược liệu của người Dao Đỏ, cũng như bản sắc văn hóa dân tộc.

Thứ ba, tăng cường năng lực sản xuất, xây dựng mô hình hội nhóm nông dân do phụ nữ dẫn dắt trong chế biến các sản phẩm dược liệu an toàn, có chất lượng.

Thứ tư, phát triển sản phẩm OCOP và kết nối thị trường.

Thứ năm, nâng cao năng lực và tiếng nói trong việc ra quyết định thông qua việc tiếp cận các cơ hội việc làm, tạo thu nhập ổn định và tham gia tích cực vào các hoạt động sinh kế và dịch vụ cho phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ Dao Đỏ.

Việc thực hiện dự án sẽ góp phần tạo việc làm và cải thiện sinh kế cho phụ nữ thông qua các hoạt động như xây dựng vườn ươm, thu hái, sản xuất-chế biến dược liệu và cung ứng các dịch vụ du lịch.

Sáng kiến này là một trong 22 sáng kiến được tài trợ trong khuôn khổ Dự án “Hỗ trợ các sáng kiến về chuyển đổi xanh do phụ nữ dẫn dắt” (PWG) thuộc "Chương trình Đối tác xanh do Phụ nữ lãnh đạo" do Liên minh châu Âu tài trợ và Oxfam tại Việt Nam thực hiện.

Dự án PWG đã chính thức được khởi động từ tháng 4/2025. Đây là một hợp phần thuộc chương trình “Đối tác chuyển đổi xanh do phụ nữ dẫn dắt” với sự tài trợ của Liên minh châu Âu (EU) tài trợ và do Oxfam tại Việt Nam triển khai.

Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nghiêm trọng bởi biến đổi khí hậu và thiên tai. Trong đó, phụ nữ và trẻ em gái là nhóm dễ bị tổn thương nhất do hạn chế trong tiếp cận tài nguyên, tài chính, quá trình ra quyết định, đồng thời đảm nhận phần lớn công việc chăm sóc không lương.

Dự án PWG hướng đến cải thiện cơ hội việc làm bền vững và khởi nghiệp cho phụ nữ trong các lĩnh vực kinh tế xanh và tuần hoàn. Đồng thời, dự án cũng tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong các chính sách và quyết định ảnh hưởng đến cuộc sống của họ.

“Phụ nữ là lực lượng lao động chủ lực trong cả khu vực chính thức và phi chính thức. Để họ thực sự tham gia vào quá trình chuyển đổi xanh, một hành trình đòi hỏi tri thức, kỹ năng và nguồn lực, cần có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ các bên liên quan”, ông Phạm Quang Tú, Phó Giám đốc Oxfam tại Việt Nam, chia sẻ.

Dự án PWG áp dụng cơ chế tài trợ linh hoạt, minh bạch, ưu tiên các sáng kiến từ cơ sở, dựa trên nhu cầu thực tế của cộng đồng. Trong 5 năm tới, dự án sẽ hỗ trợ 65 sáng kiến, mỗi sáng kiến có thể nhận tối đa 1,65 tỷ đồng, được thực hiện trong 12-18 tháng tại các tỉnh: Lào Cai, Yên Bái, thành phố Huế, Quảng Nam và Bạc Liêu.

Dự án kỳ vọng mang lại lợi ích gián tiếp cho khoảng 7-10 triệu người thông qua việc nâng cao nhận thức và mở rộng cơ hội tiếp cận việc làm xanh.

Trong đợt kêu gọi nộp Sáng kiến lần thứ nhất vào tháng 4/2025 với chủ đề: “Nâng cao nhận thức, góp phần cải thiện sinh kế xanh, tiếp cận việc làm tử tế và tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong đóng góp ý kiến cho quá trình xây dựng và hoàn thiện chính sách về ứng phó với biến đổi khí hậu, giảm thiểu rủi ro thiên tai và bảo vệ môi trường”, Dự án PWG đã nhận được 119 hồ sơ sáng kiến từ 107 tổ chức.

22 sáng kiến được Ban xét duyệt độc lập chấm điểm cao nhất, phù hợp với tiêu chí của PWG đã được phê duyệt tài trợ.

Tính tới nay, đã có 11 sáng kiến được phê duyệt tại các địa phương Lào Cai, Huế, Đà Nẵng và Cà Mau.

Vào trung tuần tháng 1 vừa qua, 26 đại diện từ các sáng kiến chuyển đổi xanh thuộc dự án PWG đã được tập huấn về kiến thức và kỹ năng thúc đẩy đầu tư xanh cho các doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ (MSMEs).

Các doanh nghiệp MSMEs, hợp tác xã tại Việt Nam đang gặp nhiều khó khăn trong quá trình chuyển đổi xanh do hạn chế thông tin về nguồn lực tài chính, thiếu thông tin và năng lực kỹ thuật, chi phí đầu tư ban đầu cao, trong khi phải đối mặt với yêu cầu ngày càng khắt khe từ các tiêu chuẩn môi trường, quản trị và chuỗi cung ứng xanh.

Trong quá trình tập huấn, các học viên đã cùng tìm hiểu các kiến thức về hệ sinh thái tài chính xanh, trách nhiệm xã hội (CSR) và tăng cường quản trị, môi trường và xã hội (ESG).

Cùng với đó, họ tham gia cải thiện kỹ năng đánh giá tiềm năng đầu tư xanh, xây dựng đề xuất tiếp cận tài chính cụ thể cho các doanh nghiệp MSMEs, tổ nhóm hợp tác xã; và kỹ năng đàm phán và hợp tác trong kinh doanh.

Đồng thời, thực hành kết nối giữa MSMEs-tổ chức xã hội-tổ chức tài chính, thúc đẩy sự tham gia tích cực của nữ doanh nhân và các nhóm dễ bị tổn thương trong chuỗi giá trị xanh.