Kinh tế phục hồi chậm chạp
Theo đánh giá của Tổ chức tiền tệ quốc tế (IMF), thời kỳ khó khăn nhất của kinh tế thế giới đã qua đi, thị trường vốn của các quốc gia chủ yếu đã dần dần ổn định trở lại, công nghiệp chế tạo đã bắt đầu phục hồi và tăng trưởng, thương mại xuất nhập khẩu đã tăng rõ nét. Tính cả năm 2010, tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt mức 4,2%, trong đó các nước phát triển là 2,3%, còn thị trường mới nổi và các nước đang phát triển là 6,3%.
Ngoại thương của các nền kinh tế chủ yếu xuất hiện sự tăng trưởng mang tính hồi phục. Xuất, nhập khẩu của Mỹ tăng trưởng lần lượt là 14,8% và 16%; khu vực đồng Euro là 7% và 3%; Nhật Bản là 43,5% và 20,7%. Tăng trưởng của các nước mới nổi có phần rõ nét hơn, gần đạt mức dự báo của WTO. Thương mại thế giới trong năm 2010 đã tăng 13,5%, các nền kinh tế phát triển tăng 11,5%, còn các nước khác tăng 16,5%. Lượng vốn FDI toàn cầu bắt đầu hồi phục, năm 2010 có khả năng chỉ đạt mức 1.200 tỷ USD, tương đương 6,9% so với cùng kỳ năm trước.
Theo các chuyên gia kinh tế thì sự phục hồi chậm chạp của kinh tế thế giới có năm nguyên nhân chủ yếu: (1) Tính chất hai mặt của chính sách kích cầu, sự khó khăn về liều lượng và thời gian cắt giảm gói kích thích kinh tế. (2) Gánh nặng tài chính của các nền kinh tế chủ yếu không ngừng tăng lên tạo áp lực cho nền tài chính các quốc gia. (3) Khôi phục toàn diện cần phải có thời gian, không thể nôn nóng chủ quan. (4) Lạm phát gia tăng, xói mòn lòng tin vào chính sách vĩ mô của các chính phủ. (5) Chủ nghĩa bảo hộ có cơ quay trở lại, do một số nước và khu vực muốn mở rộng xuất khẩu, thông qua sự mất giá của đồng bản tệ… để nâng cao sức cạnh tranh và chiếm lĩnh thị trường thế giới.
Nguy cơ tái khủng hoảng tài chính – tiền tệ vẫn tiềm ẩn
Đánh giá về tình hình kinh tế thế giới, các chuyên gia nghiên cứu đã đưa ra các ý kiến trái ngược nhau về sự hồi phục của nền kinh tế thế giới và cũng đưa ra không ít dấu hiệu cho thấy khủng hoảng tài chính – tiền tệ có thể tiếp tục diễn ra, trong đó có một số dấu hiệu khu vực được giới nghiên cứu đặc biệt quan tâm:
Đầu tháng 10-2010, với việc công bố một số chỉ số về việc làm, thất nghiệp và tiêu dùng tại Mỹ, nhất là khi Bộ Tài Chính tuyên bố giữ nguyên lãi xuất 0-0,25% thì đồng loạt các thị trường chứng khoán đã liên tục chao đảo. Tiếp theo đó, các hoạt động tích trữ vàng và việc tăng giá đột ngột của thị trường vàng thế giới đã đẩy đồng tiền của một số quốc gia tiếp tục gặp phải khó khăn.
Ngày 5-10-2010, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) thừa nhận: “Thâm hụt ngân sách liên bang có thể lên tới 1.470 tỷ USD. Tổng thống Obama cũng thừa nhận Washington đang phải đối mặt với “tình hình tài chính nghiêm trọng”. Việc FED bơm thêm 600 tỷ USD vào thị trường hôm 5-11-2010 càng gây thêm lo ngại cho dư luận quốc tế.
Tháng 9-2010, có khoảng 13 tỷ USD đã được rót vào thị trường chứng khoán ấn Độ, Hàn Quốc và Đài Loan. Nhiều khả năng lượng vốn sẽ ngày một nhiều với lý do là các đồng tiền châu á suy yếu, đi xuống sâu nhất là đồng Won bởi lo lắng các nhà hoạch định chính sách sẽ can thiệp để ngăn các đồng tiền tăng giá tạo đà cho xuất khẩu. Sự phản ứng mạnh mẽ từ các nước đối với tỷ giá đồng NDT và USD tăng lên.
Bùng phát nợ công tại Ireland, đây là nước thứ hai sau Hy Lạp buộc lòng phải chấp nhận thực hiện các biện pháp kinh tế khắc khổ để đổi lấy khoản cứu trợ khẩn cấp 115 tỷ USD từ IMF và EU, nhằm đưa đất nước thoát khỏi cuộc khủng hoảng nợ công tồi tệ.
Kinh tế năm 2011 sẽ tăng trưởng ở mức khiêm tốn
Theo dự báo của các các chuyên gia của các tổ chức kinh tế quốc tế thì năm 2011 mức tăng trưởng kinh tế thế giới vẫn còn khiêm tốn, thấp hơn mức dự báo trước đây. Báo cáo thường niên của Liên Hợp Quốc “Tình hình và triển vọng kinh tế thế giới năm 2011” công bố ngày 1-12-2010 thì mức tăng trưởng kinh tế thế giới năm 2011 là 3,1% và năm 2012 là 3,5%. Còn theo OECD kinh tế thế giới năm 2011 sẽ tăng trưởng ở mức 4,2% thay cho 4,5% được đưa ra hồi giữa năm 2010. Tăng trưởng kinh tế năm 2012 cũng chỉ đạt mức 4,6%.
Sau những bất đồng của các nhà hoạch định chính sách kinh tế tại hội nghị thượng đỉnh G20 ở Hàn Quốc, OECD cảnh báo các động thái chính sách không hợp tác có thể sẽ cản trở tăng trưởng. Ông Pier Carlo Padoan, chuyên gia kinh tế trưởng tại OECD, cho rằng: “Hiện đang tồn tại nhiều rủi ro đi xuống đối với kinh tế toàn cầu. Có quá nhiều yếu tố mất cân bằng và trong một số trường hợp mọi chuyện tồi tệ hơn, gây cản trở đến đà phục hồi kinh tế.”
Theo OECD, năm 2010, kinh tế Mỹ chỉ tăng trưởng 2,7% chứ không phải con số 3,2% theo dự báo trước đó. Tăng trưởng kinh tế Mỹ năm 2011 sẽ đi xuống sâu hơn, đạt 2,2% và sau đó hồi phục lên mức 3,1% vào năm 2012. Kinh tế 16 nước khu vực đồng tiền chung châu Âu được dự báo tăng trưởng 1,7% trong năm 2011 và 2% vào năm 2012.
OECD cũng dự báo tỷ lệ thất nghiệp tại Nhật Bản năm 2011 sẽ tương đương mức trước khủng hoảng, chỉ tăng trưởng 1,7% và 1,3% trong năm 2012. Trong nhóm nền kinh tế phát triển, duy nhất kinh tế Nhật sẽ vẫn trì trệ và nợ công sẽ đạt 200% GDP vào năm 2011.
Ít khả năng xảy ra suy thoái kép
Thực trạng các nền kinh tế Mỹ, Nhật, Trung Quốc sẽ tạo ra nhiều thách thức cho tăng trưởng toàn cầu trong năm 2011. Tuy nhiên, trong những tháng cuối năm, diễn biến kinh tế thế giới có những thay đổi đáng kể, có nhiều tín hiệu lạc quan. Số lượng đơn xin trợ cấp thất nghiệp của Mỹ giảm nhiều hơn so với dự đoán, xuống 407.000 vào ngày 20-11-2010. Số người tiếp tục nhận trợ cấp thất nghiệp cũng giảm 142.000 xuống còn 4,18 triệu, thấp hơn so với mức dự đoán là 4,28 triệu.
Về tiêu dùng tháng 10 đánh dấu tháng tăng thứ 5 do sự hồi phục của thu nhập khiến cho yếu tố lớn nhất của nền kinh tế Mỹ đi lên trong đầu quý IV-2010. Mua bán nhà ở cũng tăng 0,4% sau khi đã tăng 0,3% vào tháng 9. Thu nhập tăng 0,5%. Tỉ lệ lạm phát hầu như không thay đổi, ghi nhận mức tăng nhỏ nhất trong vòng 12 tháng.
Đối với kinh tế Nhật Bản, tháng 10-2010, tăng trưởng xuất khẩu chậm hơn so với dự báo. Tuy nhiên, theo công bố ngày 9-12-2010 thì GDP của Nhật Bản đã trở lại vị trí thứ 2 thế giới với 3.959,4 tỷ USD (Trung Quốc: 3.946,8 tỷ USD).
Ngân hàng Trung ương Trung Quốc tuyên bố sẽ tiến hành thắt chặt thanh khoản và bình thường hóa chính sách tiền tệ sau khi đã 2 lần thắt chặt chính sách trong tháng 11-2010. Trung Quốc cũng sẽ kiểm soát chặt chẽ hoạt động tín dụng ngân hàng trong khoảng thời gian còn lại của năm bởi tín dụng năm 2010 nhiều khả năng sẽ vượt quá mục tiêu 7,5 nghìn tỷ NDT tương đương 1,13 nghìn tỷ USD.
Chính phủ Ireland công bố sẽ thắt chặt chi tiêu khoảng 20% và tăng thuế trong 4 năm tới. Phúc lợi xã hội sẽ bị cắt giảm 2,8 tỷ euro tương đương 3,8 tỷ USD, thuế thu nhập tăng 1,9 tỷ USD. Ireland đặt mục tiêu giảm thâm hụt ngân sách về mức 3% GDP ở thời điểm cuối năm 2014.
Vì thế, các nhà dự báo cho rằng hiện khả năng xảy ra suy thoái kép là không loại trừ. Tuy nhiên, chỉ là 30%, với các lý do: Một là, các công ty phi tài chính, nhất là ở Mỹ, đang có trữ lượng tiền mặt rất lớn, cho phép họ có thể thuê mướn nhân công và mở rộng đầu tư khi điều kiện cho phép. Hai là, chính sách tiền tệ tại các nền kinh tế tiên tiến sẽ tiếp tục nới lỏng. Ba là, sự hồi phục mạnh mẽ hơn của các nền kinh tế mới nổi.
Như vậy, năm 2010, là năm đầu tiên của giai đoạn phục hồi kinh tế thế giới sau cuộc đại khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Các n¬ước đang điều chỉnh chiến lược, thực thi các chính sách, biện pháp bảo vệ lợi ích, xích lại gần nhau hơn trong những vấn đề toàn cầu. Tuy nhiên, nền kinh tế thế giới vẫn chưa đạt được sự cân bằng; thêm vào đó là cuộc đấu tranh chiến lược giữa các nước lớn diễn ra quyết liệt, sự tranh giành ảnh hưởng và tìm kiếm lợi ích ngày càng sôi động hơn; sự điều chỉnh chính sách kinh tế đối ngoại của một số nước lớn đã tác động mạnh mẽ đến tình hình an ninh kinh tế thế giới; trật tự thế giới mới dựa trên cơ sở kinh tế vẫn chưa được định hình trên thực tế. Năm 2011 kinh tế thế giới tiếp tục tăng trưởng, nhưng ở mức khiêm tốn, chưa có bước đột phá, vẫn tiềm ẩn nguy cơ tái khủng hoảng... Vì thế, khách quan đòi hỏi các nước trên thế giới phải có có sự phối hợp với nhau cao hơn nữa thì mới có thế cân bằng, tạo cơ sở phục hồi và phát triển bền vững của nền kinh tế thế giới năm 2011 và những năm tiếp sau.
