Tinh gọn báo chí và sứ mệnh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Trong bối cảnh tinh gọn, sáp nhập các cơ quan báo chí, công tác truyền thông bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng gặp không ít khó khăn, thách thức. Tuy nhiên, chính thực tiễn này cũng mở ra những cơ hội chiến lược để các cơ quan báo chí sắp xếp lại tổ chức bộ máy, đổi mới, nâng cao năng lực, hiệu quả công tác, thể hiện bản lĩnh, trí tuệ, tầm vóc của mình trong việc thực hiện nhiệm vụ cao cả của báo chí cách mạng Việt Nam - bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ, bảo vệ nền độc lập, tự chủ của đất nước.

Từ ngày thành lập Đảng đến nay, báo chí cách mạng Việt Nam luôn đồng hành, bảo vệ Đảng, tuyên truyền chủ nghĩa Mác-Lênin cùng tư tưởng Hồ Chí Minh, khẳng định vai trò là vũ khí sắc bén trong công cuộc đấu tranh giành tự do và giữ gìn nền độc lập cho đất nước. Trên hành trình vẻ vang đó, báo chí cách mạng Việt Nam luôn thể hiện rõ vai trò tiên phong, trở thành trận địa quan trọng nhằm đấu tranh phản bác quyết liệt các luận điệu xuyên tạc, chống phá của các thế lực thù địch, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng cũng như những thành tựu vĩ đại mà Đảng và nhân dân ta đã đạt được.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng - một nhiệm vụ có ý nghĩa sống còn trong công tác xây dựng Đảng hiện nay - ngày càng được các cơ quan báo chí chú trọng, đầu tư nâng cao chất lượng. Để thực hiện hiệu quả sứ mệnh này, nhiều cơ quan báo chí đã chủ động làm mới cách thức truyền thông thông qua việc bổ sung nhân lực có trình độ, kinh nghiệm công tác đến việc xây dựng kế hoạch tuyên truyền bài bản. Nhờ đó, các bài viết đấu tranh phản bác luận điệu sai trái không chỉ gia tăng về số lượng mà chất lượng cũng được nâng tầm rõ rệt, thể hiện tư duy lý luận sắc bén cùng phương pháp phản biện khoa học, đi kèm dẫn chứng thực tế thuyết phục.

Đặc biệt, từ khi Nghị quyết số 35-NQ/TW được ban hành (ngày 22/10/2018), vai trò xung kích của báo chí từ Trung ương đến địa phương càng được khẳng định mạnh mẽ. Nhiều cơ quan báo chí chủ lực đã xây dựng các chuyên trang, chuyên mục riêng đăng tải các bài viết bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các luận điệu sai trái, thù địch, tạo thành một mặt trận truyền thông thống nhất và rộng khắp. Có thể kể đến như: Đài Truyền hình Việt Nam, Báo Quân đội nhân dân, Báo Đại biểu nhân dân, Tạp chí Lịch sử Đảng có chuyên mục Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; Tạp chí Cộng sản có chuyên mục “Nhận diện về các luận điệu sai trái, thù địch” hay Báo Nhân Dân và Tạp chí Quốc phòng toàn dân có chuyên mục “Bình luận-Phê phán”, VOV với chuyên mục “Nhận diện sự thật”…

Sức lan tỏa này còn được cộng hưởng bởi hệ thống các cơ quan báo chí và phát thanh truyền hình địa phương khi đồng loạt thành lập các chuyên mục chuyên sâu về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Đồng thời, các cơ quan báo chí cũng đẩy mạnh truyền thông thông qua đa dạng phương tiện và loại hình, từ phát thanh, truyền hình, báo in đến báo điện tử, fanpage và các nền tảng mạng xã hội. Đặc biệt, việc chú trọng đổi mới hình thức thể hiện bằng cách kết hợp hài hòa giữa ngôn ngữ, âm thanh, hình ảnh và các kỹ thuật multimedia hiện đại đã tạo nên sức hấp dẫn mới cho nội dung chính luận.

Nhờ đó, công tác tuyên truyền bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Những nỗ lực này không chỉ góp phần ngăn chặn, phản bác có hiệu quả từ sớm, từ xa các luận điệu xuyên tạc, bóp méo sự thật, mà còn đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố niềm tin vững chắc của nhân dân đối với Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa.

Khi đánh giá về những đóng góp của báo chí cách mạng Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: “Đội ngũ những người làm báo cách mạng đã thực sự hòa mình vào dòng chảy của thực tiễn cuộc sống, thể hiện rõ vai trò truyền bá tư tưởng và đồng hành với những bước đi lớn của Đảng, thúc đẩy niềm tin, trách nhiệm, khát vọng phát triển trong mọi tầng lớp nhân dân. Những đóng góp ấy là thành quả lao động sáng tạo, là minh chứng cho sự trưởng thành vượt bậc về tư duy, kỹ năng, bản lĩnh, trí tuệ và trách nhiệm xã hội của đội ngũ báo chí cách mạng Việt Nam, phản ánh tinh thần trách nhiệm, sự đồng lòng, chung sức của cả đội ngũ báo chí cách mạng Việt Nam với sự nghiệp xây dựng, phát triển, bảo vệ Tổ quốc, với công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị...”.

Thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và Quyết định 362/QĐ-TTg ngày 3/4/2019 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc đến năm 2025; trong dòng chảy chung đó, báo chí cách mạng Việt Nam bước vào một đợt thay đổi lớn, sắp xếp lại theo hướng tinh gọn. Mặc dù phải đối mặt với những thách thức không nhỏ khi đứng trước các biến động lớn về tổ chức, nhân sự và cấu trúc hoạt động, song đây cũng chính là cơ hội để các cơ quan báo chí tự làm mới mình; khẳng định bản lĩnh, tầm vóc, năng lực và vai trò nòng cốt của mình trong nền báo chí cách mạng Việt Nam.

Năm 2025 ghi dấu sự thay đổi mạnh mẽ nhất của hệ thống báo chí Việt Nam. Trong đợt đầu sắp xếp, tinh giảm các bộ ngành, cơ quan, đơn vị, số lượng cơ quan báo chí cũng giảm mạnh. Theo Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Lưu Đình Phúc, nếu như thực hiện Quy hoạch báo chí năm 2019 giảm 58 báo, 115 tạp chí, tác động khoảng 1.500 người, thì cuộc cách mạng tinh gọn lần này giảm tới 38 báo, gần 100 tạp chí, 33 đài phát thanh-truyền hình, tác động tới gần 18.000 người, trong đó khối phát thanh-truyền hình khoảng 9.000 người.

Việc sắp xếp, tinh gọn các cơ quan báo chí đã gây những biến động không nhỏ trong cơ cấu tổ chức và nhân lực đối với ngành báo chí, từ đó làm ảnh hưởng đến công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trước hết, việc giảm số lượng cơ quan báo chí dẫn đến thu hẹp “độ phủ” của thông tin chính thống. Bên cạnh đó, quá trình sắp xếp lại tổ chức, vị trí việc làm cũng nảy sinh tâm lý lo lắng, hoang mang trong đội ngũ người làm báo, ảnh hưởng đến tư tưởng và động lực nghề nghiệp của một bộ phận nhà báo.

Đáng chú ý, trong giai đoạn “quá độ” này, khi bộ máy tổ chức chưa thực sự ổn định và nhân sự chưa kịp thích nghi với môi trường mới, công tác tuyên truyền đã ít nhiều bị ảnh hưởng bởi sự chồng chéo trong phân công nhiệm vụ. Tình trạng thiếu nhịp nhàng này không chỉ tác động đến quy trình sản xuất, kiểm duyệt tin, bài mà còn vô tình tạo ra kẽ hở để các thế lực thù địch nhân cơ hội lan truyền những vụ việc vi phạm của cán bộ, đảng viên. Thông qua việc đưa ra các luận điệu xuyên tạc và thông tin xấu độc, chúng cố tình bôi nhọ Đảng cũng như phương thức lãnh đạo của Đảng để thực hiện ý đồ chống phá.

Trải qua đợt sắp xếp, tinh gọn các cơ quan báo chí vừa qua, đặc biệt là khi Đảng ta chủ trương đưa 3 cơ quan báo chí chủ lực về trực thuộc sự lãnh đạo của Đảng, các cơ quan báo chí bước đầu đi vào hoạt động ổn định. Có thể dễ dàng nhận thấy, khi giảm bớt đầu mối đã giúp khắc phục hiệu quả tình trạng trùng lặp về nội dung thông tin - một hạn chế từng tồn tại do tính chất đặc thù và độ khó của các bài viết bảo vệ nền tảng tư tưởng khiến các cơ quan báo chí thường khai thác dẫn nguồn lẫn nhau. Điều này giúp nâng cao chất lượng thông tin, tăng tính chuyên sâu, tính chiến đấu và sức lan tỏa của các sản phẩm báo chí.

Thay vì nhiều cơ quan nhỏ, hoạt động phân tán, thiếu định hướng rõ ràng, việc hình thành các cơ quan báo chí mạnh, có uy tín đã tạo nên “lực lượng tinh nhuệ” trên mặt trận tư tưởng. Khi hệ thống báo chí vận hành theo hướng tập trung, thì việc lãnh đạo, chỉ đạo và định hướng thông tin từ các cơ quan quản lý trở nên thuận lợi, xuyên suốt và kịp thời hơn. Nhờ đó, hạn chế được tình trạng mỗi cơ quan khai thác một cách khác nhau dẫn đến lệch chuẩn thông tin hoặc xa rời tôn chỉ, mục đích. Đồng thời, tinh gọn còn góp phần giảm bớt xu hướng thương mại hóa báo chí và hiện tượng “báo chí hóa mạng xã hội”. Trong khi đó, nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đòi hỏi thông tin phải chính xác, nhất quán và có định hướng rõ ràng. Khi hệ thống báo chí được tổ chức khoa học, hợp lý, chắc chắn khả năng phản ứng nhanh trước các vấn đề nhạy cảm, phức tạp về tư tưởng cũng được nâng cao, từ đó góp phần đấu tranh hiệu quả hơn với các quan điểm sai trái, thù địch.

Mặc dù số lượng cơ quan báo chí và người hoạt động trong ngành giảm mạnh, nhưng khi đánh giá lại hiệu quả hoạt động thời gian qua, đồng chí Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam khẳng định: Trong bối cảnh nhiều khó khăn và biến động, báo chí vẫn hoàn thành tốt vai trò phục vụ đất nước, kịp thời thông tin, tuyên truyền giữa những sự kiện diễn ra dồn dập, phức tạp. Đồng chí khẳng định: “Dù chịu nhiều sức ép chưa từng có, báo chí vẫn nỗ lực vượt qua, giữ vững vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng-văn hóa”.

Minh chứng cho việc các cơ quan báo chí tập trung nâng cao chất lượng và số lượng tác phẩm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, tại Cuộc thi Chính luận về Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng lần thứ 5 năm 2025, số tác phẩm tham gia dự thi đạt mức kỷ lục với gần 542.000 tác phẩm, tăng hơn 73.000 tác phẩm so với năm 2024.

Dù chịu nhiều sức ép chưa từng có, báo chí vẫn nỗ lực vượt qua, giữ vững vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng-văn hóa.

Đồng chí Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam

Tại Lễ tuyên dương bí thư chi bộ xuất sắc và công bố, trao giải Búa liềm vàng lần thứ X năm 2025 diễn ra tối 3/2/2026, khi đánh giá về các tác phẩm tham dự giải thưởng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Tôi đánh giá cao việc ngày càng có nhiều tác phẩm đã phát hiện, đề cập tới những bất cập, hạn chế, những vấn đề đặt ra trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, những vấn đề bức xúc, những “điểm nghẽn” hiện nay và tìm lời giải đáp, tăng cường tính phản biện, tính chiến đấu, tính xây dựng… Nhiều tác phẩm đã thu hút sự quan tâm của công chúng và góp phần gợi mở, đề xuất các giải pháp thiết thực giúp cấp ủy, chính quyền các cấp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, thúc đẩy sự phát triển; lan tỏa rộng rãi các chủ trương lớn của Đảng, giúp cán bộ, đảng viên và người dân nhận thức đúng, hành động đúng”.

Rõ ràng, việc tinh gọn các cơ quan báo chí vừa tạo ra cơ hội, vừa đặt ra thách thức không nhỏ đối với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Và vấn đề cốt lõi không nằm ở số lượng cơ quan báo chí nhiều hay ít, mà ở chất lượng, bản lĩnh chính trị và năng lực định hướng dư luận. Tinh gọn các cơ quan báo chí không làm suy giảm vai trò bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, mà ngược lại có thể nâng cao hiệu quả nếu được thực hiện đúng hướng.

Hiện nay, chủ trương của Đảng và Nhà nước ta là tiếp tục sắp xếp, tinh gọn và đổi mới hệ thống báo chí. Tiến trình này không đơn thuần là cắt giảm cơ học mà tập trung rà soát theo quy hoạch để xây dựng các cơ quan báo chí chủ lực, đa phương tiện, đa nền tảng, đóng vai trò trụ cột trong hệ thống truyền thông quốc gia. Mục tiêu cốt lõi là thiết lập một hệ thống báo chí tinh gọn nhưng hoạt động thực sự hiệu quả.

Trong tiến trình mới, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là nhiệm vụ chính trị trọng yếu mà còn mang ý nghĩa sống còn trong công tác xây dựng Đảng. Cùng với đó, để nâng cao hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trước sự lên ngôi mạnh mẽ của các phương thức truyền thông mới, báo chí cần nhập cuộc khẩn trương hơn nữa; tự thay đổi mình, thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp.

Trước tiên, cần quy hoạch lại hệ thống báo chí theo hướng tinh gọn nhưng phải mạnh, có sự phân công rõ ràng về chức năng, nhiệm vụ, tránh chồng chéo nhưng vẫn bảo đảm độ bao phủ thông tin. Thực tế cho thấy, quy hoạch báo chí theo Quyết định 362/QĐ-TTg năm 2019 đến nay đã không còn phù hợp trong bối cảnh tinh gọn tổ chức bộ máy hiện nay. Do đó, trong quy hoạch mới cần đặc biệt chú trọng quan điểm phát triển các cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện, có khả năng cạnh tranh và chi phối thông tin trên không gian mạng.

Song song với đó, Nhà nước cần có sự đầu tư nguồn lực về con người, tài chính, công nghệ tương xứng, tạo điều kiện để hình thành các “cơ quan báo chí mạnh” theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại. Khi nguồn lực được tập trung, các cơ quan báo chí cũng có điều kiện phát triển mô hình tòa soạn đa phương tiện, tích hợp nhiều loại hình như báo in, báo điện tử, truyền hình và nền tảng số trong cùng một hệ sinh thái thông tin. Việc đầu tư bài bản cho báo chí số không chỉ giúp lan tỏa thông tin nhanh, rộng, phù hợp với thói quen tiếp nhận của công chúng thời đại số, mà còn giúp các cơ quan báo chí khẳng định năng lực dẫn dắt thông tin và đấu tranh hiệu quả với các quan điểm sai trái trong bối cảnh truyền thông số phức tạp hiện nay.

Từ việc nhận thức rõ trách nhiệm trước Đảng và nhân dân, các cơ quan báo chí cần chủ động xây dựng chiến lược, kế hoạch tuyên truyền mang tính dài hạn, bảo đảm đúng trọng tâm, trọng điểm. Yêu cầu đặt ra là phải thiết lập được đội ngũ “phản ứng nhanh” trước những sự kiện, vấn đề “nóng” được xã hội quan tâm. Thậm chí, báo chí phải chủ động nắm bắt tình huống và dự báo diễn biến để kịp thời đưa ra tiếng nói thuyết phục, khẳng định vai trò dẫn dắt dư luận, định hình nhận thức và củng cố niềm tin xã hội.

Bên cạnh đó, báo chí cần chủ động đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, khai thác hiệu quả ưu điểm của công nghệ để lan tỏa thông tin chính thống. Thực tế đã chỉ ra rằng, nhiều cơ quan báo chí đã sử dụng rất hiệu quả công nghệ trong công tác thông tin, truyền thông, trở thành điểm sáng không chỉ trong nước mà còn trên trường quốc tế. Khi có độ lan tỏa rộng, nội dung đủ sức thuyết phục, hình thức hấp dẫn, thu hút, báo chí chính thống hoàn toàn có khả năng cạnh tranh và đẩy lùi các luồng thông tin tiêu cực trên không gian mạng.

Nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đòi hỏi đội ngũ báo chí phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, lập trường kiên định, tinh thần dám đấu tranh và đủ sắc bén để phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Để hiện thực hóa điều này, bên cạnh việc nâng cao chất lượng đào tạo đội ngũ người làm báo “vừa hồng, vừa chuyên”, có trình độ nghiệp vụ cao, thích ứng nhanh với môi trường truyền thông số, mỗi nhà báo cần đề cao tinh thần tự học tập. Hơn ai hết, người làm báo phải chủ động nâng cao trình độ lý luận, trau dồi kỹ năng phản ứng trước những vấn đề phát sinh trong đời sống xã hội, nhất là trước các quan điểm sai trái.

Đồng thời, việc rèn luyện nhãn quan chính trị nhạy bén là yêu cầu bắt buộc để không bị thao túng trước “rừng” thông tin thật giả lẫn lộn; trong đó, kỹ năng xác thực nguồn tin phải trở thành nghiệp vụ thường trực của mỗi nhà báo. Cùng với đó, mỗi nhà báo cần nâng cao năng lực số, trang bị cho mình kỹ năng phân tích thông tin, dữ liệu nhằm phát hiện xu hướng xã hội, từ đó xây dựng bài viết có chiều sâu và giá trị dẫn dắt, khả năng tuyên truyền, phản biện trên các nền tảng số.

Có thể khẳng định rằng, tinh gọn các cơ quan báo chí là xu thế tất yếu trong quá trình đổi mới hệ thống chính trị. Nếu được thực hiện đúng hướng, tiến trình này không chỉ không làm suy giảm mà còn góp phần quan trọng nâng cao hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Mấu chốt là phải bảo đảm sự chuyển đổi từ “nhiều về số lượng” sang “mạnh về chất lượng”, tập trung xây dựng một nền báo chí cách mạng thực sự tinh gọn, hiện đại, đủ sức đáp ứng yêu cầu của cuộc đấu tranh tư tưởng trong thời đại mới, góp phần bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ nhân dân, vì mục tiêu xây dựng nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.