Xây dựng chuẩn nghề nghiệp giáo viên

Chuẩn nghề nghiệp cho thấy mình đang đứng ở đâu

Tôi gặp cô giáo Nguyễn Thị Hiền (Trưởng khối lớp 1 của Trường tiểu học Thới Tam, huyện Hóc Môn, TP Hồ Chí Minh) trong chiếc áo dài hoa xanh nền nã khi  chị vừa xong tiết giảng. 43 tuổi, tự cho mình  lớn tuổi, nhưng ngọn lửa với nghề dạy học ở chị luôn ấm nóng. Bởi nhiều năm chị luôn được công nhận là giáo viên giỏi và đang được đề nghị ngành giáo dục và đào tạo tặng bằng khen. Ngọn lửa ấy thật trẻ trung, khi vào tuổi này, vừa dạy học, chị vừa tiếp tục đời sống sinh viên, tham gia học lớp đào tạo cử nhân tiểu học của Trường đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh. Ðó cũng là nhờ vào sự nhen nhóm của Dự án phát triển Giáo viên tiểu học với nội dung cốt lõi xây dựng chuẩn nghề nghiệp giáo viên. Nhà ở ấp Nam Thới.

Chồng làm rẫy. Mỗi chiều chị  về nhà, có khi ấp đã đỏ đèn. Ðược cái, chị Hiền bảo: Nhờ gia đình "ảnh" rất thương, nên hỗ trợ nhiều việc nhà cho mình yên tâm giảng dạy. Hỏi: "Triển khai việc xây dựng chuẩn nghề nghiệp giáo viên, cô giáo thấy có khó khăn gì không"?. "Tham khảo các tiêu chí, mức độ ở cả ba lĩnh vực phẩm chất đạo đức, kiến thức chuyên môn và kỹ  năng sư phạm,  cái hay là phần kỹ năng sư phạm, việc đổi mới  phương pháp đòi hỏi giáo viên phải biết cách tổ chức học sinh hoạt động, đưa ra hệ thống các câu hỏi mang tính chất gợi sự suy nghĩ của học sinh" - chị Hiền trả lời.

"Nhưng có ý kiến cho rằng chuẩn nghề nghiệp giáo viên có quá nhiều tiêu chí, minh chứng mà mức độ yêu cầu ở cả ba  lĩnh vực khiến giáo viên khó nhớ để vận dụng và tự đánh giá thì  sao? " - tôi hỏi cô giáo Nguyễn Ngọc Hiền, giáo viên lớp 5. Cân nhắc một chút, Ngọc Hiền nói: "Các tiêu chí riêng thì không thể nhớ rành rọt và cụ thể, nhưng khi vận dụng vào các mức độ, giáo viên vẫn nắm được. Khó nhất là kỹ năng phương pháp vì nó đòi hỏi người giáo viên năng khiếu sư phạm rất cụ thể trong đó có sự nắm vững đổi mới phương pháp. Chương trình mới ở lớp 5 có khó hơn trước vì bọn em phải dạy bằng giáo án điện tử". "Khi triển khai chuẩn nghề nghiệp, các cô giáo có e ngại gì không?". "Thật ra, triển khai chuẩn nghề nghiệp giáo viên có nhiều cái lợi", Ngọc Hiền bảo vậy, vì "nó cho giáo viên tiểu học thấy mình đang đứng ở đâu, ở mức độ nào của các lĩnh vực, thấy mình khiếm khuyết gì, để tiếp tục bồi dưỡng nâng cao trình độ". "Nhưng cô giáo mong muốn gì?". "Mong số học sinh trong một lớp giảm đi, có thế giáo viên mới giảng dạy sát đối tượng được, thay đổi phương pháp mới có hiệu quả, chứ hiện nay, một lớp có tới gần 60 học sinh, thì ứng dụng kỹ năng phương pháp còn nhiều khó khăn".

Quả thật, việc triển khai xây dựng chuẩn nghề nghiệp giáo viên đối với một ngôi trường dẫn đầu về chất lượng tiểu học của huyện Hóc Môn không có gì quá khó khăn. Hơn nữa, với việc tự đánh giá và đánh giá, cùng những kỳ vọng về chuyển ngạch lương như nghiên cứu đề xuất của Dự án phát triển Giáo viên tiểu học, thật sự đã tạo nội lực mạnh mẽ cho những cô giáo ở một huyện ngoại thành mà số phận và tính cách nghề nghiệp tưởng như luôn yên bình, đã khuấy động  lên ở họ ý chí ham học, cầu tiến. 36/37 giáo viên đã xóa mù tin học, 31 giáo viên có chứng chỉ A về ngoại ngữ... Trường còn được trang bị một loạt các phương tiện phục vụ phương pháp giảng dạy mới như máy chiếu, ti-vi, cát-xét, máy Projector... Tuy nhiên, mong muốn của cô giáo Ngọc Hiền thật sự đã "chạm" tới chỗ yếu nhất của ngôi trường này- số học sinh/ lớp quá lớn, ảnh hưởng không nhỏ tới việc đổi mới phương pháp giảng dạy. Quy mô  trò quá lớn so với cơ sở vật chất, diện tích mặt bằng, đó là lý do để ngôi trường này, dù có đội ngũ giỏi, chất lượng khá, vẫn chưa thể là trường đạt chuẩn quốc gia.

Từ nghiên cứu đến thực tiễn, liệu có khả thi?

Cách điểm tiểu học Thới Tam hàng nghìn ki-lô-mét về phía bắc, cũng có một đơn vị giáo dục triển khai xây dựng chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học. Ðó là Phòng Giáo dục và Ðào tạo huyện Kiến Thụy (Hải Phòng), nơi có 10 trường tiểu học trong số 25 trường toàn huyện tham gia thí điểm dự án được hai năm (2004-2006).

Mặc dù là huyện có 100% số giáo viên tiểu học đạt chuẩn đào tạo, trong đó hơn 50% số giáo viên trên chuẩn đào tạo (cao đẳng, hoặc đại học), nhưng khi triển khai đánh giá 254 giáo viên ở 10 trường tiểu học được thụ hưởng dự án, những thông số đánh giá giáo viên  ở ba lĩnh vực (theo  bốn mức độ từ thấp đến cao) cho cán bộ quản lý từ trường đến huyện hiểu được chất lượng đội ngũ của mình đang đứng ở đâu. Hầu hết giáo viên đạt ở mức hai (phẩm chất đạo đức, chính trị: 56,6% số giáo viên đạt mức hai, kiến thức chuyên môn: tỷ lệ này là 62,6%, số giáo viên và kỹ năng sư phạm: tỷ lệ 58,9%).

Những thông số đó, tỷ lệ đó, đồng thời giúp cho cán bộ quản lý giáo dục các cấp hoạch định kế hoạch bồi dưỡng nâng cao trình độ cho anh chị em. 185 giáo viên của 19 trường tiểu học được bồi dưỡng các mô-đun dạy chương trình lớp 1, lớp 2. 

Một số cán bộ quản lý tham gia bồi dưỡng về chương trình quản lý chuyên môn, quản lý giáo dục tiểu học. Trong chương trình bồi dưỡng, theo Phó Trưởng phòng Giáo dục và Ðào tạo Phùng Văn Ðoan, huyện tuyên truyền không chỉ tới giáo viên, mà còn tới cả cộng đồng để địa phương am hiểu, nắm được những yêu cầu của dự án. Sau những lo ngại bị đánh giá  thấp, giáo viên hiểu được lợi ích lâu dài của chuẩn nghề nghiệp đối với việc đổi mới phương pháp và đặc biệt là chuyển ngạch lương mới. Nhiều giáo viên xin đi học vi tính, học ngoại ngữ. Việc triển khai dự án cho thấy cả giáo viên lẫn cán bộ quản lý giáo dục tiểu học được nhiều cái lợi.

Thứ nhất, cán bộ quản lý giáo dục tiểu học do được đào tạo, bồi dưỡng qua nhiều thời  kỳ, giai đoạn khác nhau nên họ nắm rất chắc nội dung quản lý một trường tiểu học gồm những nội dung gì.

Thứ hai, trong quản lý tiểu học, quản lý chuyên môn quan trọng nhất. Ở các lớp bồi dưỡng, cán bộ quản lý được bồi dưỡng về  phương  pháp quản lý và nắm được yêu cầu đổi  mới quản lý giáo dục tiểu học.

Thứ ba, với đội ngũ giáo viên, động lực để họ phấn đấu chuẩn nghề nghiệp theo những nghiên cứu và đề xuất của dự án chính là mức lương, trong tương lai sẽ phải được xếp theo ngạch mới. Ðiều đó thật sự tạo nên sinh khí mới trong việc học tập, bồi dưỡng tay nghề sư phạm của đội ngũ này. Ngoài ra, các trường còn được cung cấp một hệ thống dữ liệu nguồn đầy đủ như đầu máy, đèn chiếu, máy tính...

Nhưng đó là dự định của dự án, là mong ước và hy vọng của giáo viên tiểu học. Từ nghiên cứu của dự án đến triển khai thực tiễn, luôn có những quãng cách lớn. Ðó là dự án đánh giá giáo viên và xếp ngạch lương dựa trên chuẩn nghề nghiệp (ở ba lĩnh vực với rất nhiều tiêu chí, minh chứng...) trong khi chính sách hiện nay của Nhà nước theo Thông tư 81 ngạch lương giáo viên dựa trên chuẩn đào tạo (bằng cấp ÐH, CÐ...).

Chính cách xếp lương đó tạo ra sự bất hợp lý: một sinh viên sư phạm tốt nghiệp đại học có thể được hưởng ngay lương theo ngạch giáo viên cao cấp, trong khi một giáo viên khác dù dạy giỏi, có kinh nghiệm, có thâm  niên nhưng cũng sẽ chỉ hưởng ngạch lương giáo viên chính, nếu chỉ có bằng CÐ.

Việc xếp ngạch lương giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp chính là sự xóa đi cái ranh giới bất  hợp  lý, dựa trên năng lực thực chất của người giáo viên. Nhưng đến bao giờ, ý tưởng đó mới trở thành hiện thực?